Küresel ekonomi enerji şoku ile yapay zekâ patlaması arasında sıkıştı

Uluslararası Para Fonu (IMF) Başkanı Kristalina Georgieva, küresel ekonominin beklenenden daha dayanıklı çıktığını ancak risklerin ortadan kalkmadığını söyledi. Georgieva’nın değerlendirmesine göre dünya ekonomisi, bir yanda yapay zekâ yatırımlarının sağladığı büyüme desteği, diğer yanda İran savaşı ve Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanmasıyla bağlantılı enerji şoku arasında bir “çekişme” yaşıyor. 3 7

Değerlendirmeler, ABD’nin Asheville kentinde 31 Ağustos-1 Eylül 2026 tarihlerinde yapılması planlanan G20 maliye bakanları ve merkez bankası başkanları toplantısı öncesinde geldi. 1

Enerji şoku neden şimdiye kadar beklenenden daha sınırlı kaldı?

Hürmüz Boğazı üzerinden enerji akışındaki kesinti, küresel ekonomide anında büyük bir çöküşe yol açmadı. IMF Başkanı’na göre bu dayanıklılığın arkasında birkaç önemli etken var:

• Petrol ve doğal gaz rezervlerinin piyasaya sürülmesi,
• Körfez dışındaki enerji arzının artması,
• Talebin zayıflaması,
• Yenilenebilir elektrik üretim kapasitesinin genişlemesi,
• Bazı ülkelerin yeniden kömür kullanımına yönelmesi. 9 10

Bu gelişmeler, Boğaz’dan geçen enerji akışındaki kaybın etkisini tamponladı. Ancak mevcut dayanıklılık kalıcı bir güvence anlamına gelmiyor. Petrol fiyatlarında yeni bir yükseliş; enflasyonu yeniden hızlandırabilir, faiz indirimlerini geciktirebilir, hükümetlerin ve şirketlerin borç servis maliyetlerini artırabilir ve ekonomik faaliyeti zayıflatabilir. 3

Yapay zekâ yatırımları enerji baskısını dengeliyor

Georgieva’ya göre yapay zekâ yatırımları başlangıçta ağırlıklı olarak ABD’de yoğunlaşsa da artık daha geniş bir küresel talep kaynağına dönüşüyor. Ülkeler veri merkezleri ve bunlarla bağlantılı altyapı projelerine yatırım yaparken, yapay zekâ ABD’de şirket kârlarını ve tüketici harcamalarını destekliyor. Teknoloji tedarik zincirine bağlı diğer ekonomiler de bu yatırımlardan pay alıyor. 3 7

Bu, IMF’nin sözünü ettiği “çekişmenin” olumlu tarafı. Buna karşılık yüksek enerji maliyetleri hanehalklarının satın alma gücünü azaltıyor, işletmelerin giderlerini artırıyor ve merkez bankalarının enflasyonu düşürme sürecini tamamlamasını zorlaştırıyor.

IMF’nin temmuz ayındaki Dünya Ekonomik Görünümü güncellemesine göre küresel enflasyonun 2025’teki yüzde 4,1 seviyesinden 2026’da yüzde 4,7’ye yükselmesi bekleniyor. Bu tablo, küresel dezenflasyon sürecinin durduğuna işaret ediyor.

IMF’nin güncel büyüme tahmini ne?

IMF, temmuz 2026 güncellemesinde küresel büyüme tahminini 2026 için yüzde 3,0, 2027 için yüzde 3,4 olarak açıkladı. Fon, görünümün ülkeler ve bölgeler arasında eşit olmadığını belirtiyor. Enerji ithalatçısı ve çatışmaya karşı kırılgan ekonomiler baskı altında kalırken, yapay zekâ teknolojisi değer zincirine entegre ülkeler güçlü talepten yararlanabiliyor.

Bir sonraki kapsamlı Dünya Ekonomik Görünümü raporunun ekim ayında yayımlanması bekleniyor. IMF, tam kapsamlı raporlarını nisan ve ekim aylarında yayımlıyor; ocak ve temmuz güncellemelerinde ise daha sınırlı sayıda ekonomiye ilişkin tahminlerini yeniliyor.

Georgieva’nın asıl uyarısı: Kamu maliyesi kötüleşiyor

Enerji şoku, risk tablosunun yalnızca bir bölümünü oluşturuyor. Georgieva; bozulan kamu maliyesi, yükselen devlet tahvili getirileri, yüksek borç, duran dezenflasyon süreci, ticaret gerilimleri ve küresel dış dengesizlikleri büyüme görünümüne yönelik başlıca tehditler arasında saydı. 3

Hükümetler ekonomiyi desteklemeye çalışırken borçlanma maliyetleri yükseliyor ve borç yükleri ağırlaşıyor. Yatırımcılar devlet tahvillerini ellerinde tutmak için daha yüksek getiri talep ederse, ülkelerin mali hareket alanı hızla daralabilir. Bu durum hükümetleri harcama kesintileri, vergi artışları, daha fazla borçlanma veya ekonomik desteğin azaltılması arasında seçim yapmaya zorlayabilir.

Georgieva’nın önerdiği çözüm, orta vadede güvenilir mali planlar hazırlanması. Hükümetlerin bütçe açıklarını azaltmak ve borcu sürdürülebilir bir patikaya sokmak için gerçekçi planlar sunması, geçici önlemlere veya iyimser varsayımlara bel bağlamaması gerekiyor. 3

Tahvil getirileri ve ABD Hazine’sinin geri alımları neden önemli?

G20 öncesi değerlendirmelerde uzun vadeli devlet tahvili piyasalarındaki baskıya da dikkat çekildi. ABD’nin 30 yıllık Hazine tahvilinin getirisindeki sert yükseliş; enflasyon, borç arzı ve maliye politikasının güvenilirliği konularında piyasaların ne kadar hassas olduğunu gösterdi.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’in, vadesi daha uzun nominal Hazine tahvillerine yönelik geri alım operasyonlarını operasyon başına en az 4 milyar dolara çıkarması da bu ortamda gerçekleşti. Önceki tutar 2 milyar dolardı.

Geri alımların amacı piyasa likiditesini desteklemek ve uzun vadeli getiriler üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturmaktı. Ancak operasyonların büyütülmesi, yatırımcıların kamu borcunun arzını ve maliye politikasının güvenilirliğini yakından izlediğini de ortaya koydu. Uzun vadeli tahvil getirilerindeki artış, kısa vadeli faizler farklı yönde hareket etse bile ekonominin genelinde finansman maliyetlerini yükseltebilir.

Merkez bankalarının önceliği fiyat istikrarı olmalı

Georgieva, merkez bankalarının fiyat istikrarına odaklanmayı sürdürmesi gerektiğini söyledi. Enerji fiyatlarında yeni bir sıçrama, enflasyondaki ilerlemeyi tersine çevirebilir ve para politikasının daha uzun süre sıkı tutulmasına yol açabilir. Böyle bir ortamda hanehalkları, şirketler ve yüksek borçlu hükümetler için borçlanma daha pahalı hale gelir. 3

IMF’nin mesajı bu nedenle panik çağrısından çok temkinli bir uyarı niteliğinde: Küresel ekonomi ilk şoku beklenenden iyi atlattı, ancak bu dayanıklılık değişebilecek koşullara bağlı. Yeni bir arz kesintisi, petrol fiyatlarında daha büyük bir artış veya maliye politikasına duyulan güvenin zedelenmesi, yapay zekâ yatırımlarının tamamen telafi edemeyeceği kırılganlıkları açığa çıkarabilir.

Küresel dengesizlikler de gündemde

Georgieva, mali baskıları küresel talebin ülkeler arasındaki dağılımıyla da ilişkilendirdi. Bazı ülkelerdeki yüksek bütçe açıkları, diğer ülkelerdeki yüksek dış fazlalarla birlikte varlığını sürdürüyor. IMF’nin yaklaşımına göre açık veren ülkelerin mali dengelerini güvenilir biçimde düzeltmesi, fazla veren ekonomilerin ise yalnızca ihracata dayanmak yerine iç tüketimi güçlendirmesi gerekiyor. 3

Bu nedenle G20 gündemi yalnızca petrol fiyatlarından veya yapay zekâdan ibaret değil. Enerji arzındaki şoku, yapay zekâ kaynaklı yatırım döngüsünü, yüksek borcu ve dengesiz küresel talebi aynı anda yönetmek gerekiyor. Georgieva’nın temel uyarısı şu: Dünya ekonomisi fırtınayı şimdilik atlatıyor olabilir; ancak bu dayanıklılığın ne kadar süreceğini mali güvenilirlik ve fiyat istikrarı belirleyecek.