Karadeniz diplomasisi buğday fiyatlarını baskıladı, ancak arz riski ortadan kalkmadı

Karadeniz'de diplomasi ihtimali Avrupa buğday vadeli işlemlerindeki baskıyı kısa süreliğine azalttı. Ancak bu gelişme, Rusya ve Ukrayna'nın tahıl ihracatında normal akışın yeniden başladığı anlamına gelmedi. Gemi trafiği ve liman altyapısına yönelik saldırılar, özellikle hasat döneminde arz riskini yüksek tuttu.

25 Ağustos'ta Euronext'te en aktif Aralık buğday kontratı ton başına 236,75 avrodan kapandı; günlük düşüş yüzde 0,9 oldu. Kontrat, bir önceki hafta 242 avroya kadar yükselmişti. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin Karadeniz'deki saldırılar konusunda Rusya'yla bir “diplomatik kanal” kurulacağını söylemesi, fiyatların ivme kaybetmesine yol açtı.

Bu hareket, yatırımcıların uzun süreli ihracat kesintisine bağlı risk priminin bir bölümünü geri çektiğini gösteriyordu. Fakat ortada, tahıl akışlarının normale döndüğünü kanıtlayan uygulanabilir bir anlaşma yoktu.

Diplomasi neden buğday fiyatlarını aşağı çekti?

Ukrayna, bir üçüncü taraf aracılığıyla Rusya'ya Karadeniz'deki sivil hedeflere yönelik saldırıların karşılıklı olarak durdurulmasını önermişti. İlk haber yayımlandığında Moskova bu öneriye resmî bir yanıt vermemişti. 2

Zelenskiy daha sonra Rusya'nın, Ukrayna'nın Rus enerji altyapısına yönelik saldırıları da durdurmasını istemeden sınırlı bir deniz taşımacılığı ateşkesini kabul etmeye yanaşmadığını söyledi. Kyiv'in enerji alanında ateşkesi görüşmeye hazır olduğunu, ancak bunun karşılıklı olması gerektiğini belirtti. 15

Buğday piyasası açısından uygulanabilir bir denizcilik anlaşması, aynı anda birkaç maliyeti düşürebilirdi: savaş riski sigortası, navlun belirsizliği, gemi bulunabilirliği ve ithalatçıların daha uzak tedarik noktalarından ürün güvenceye alma ihtiyacı. Anlaşmanın kendisi hâlâ belirsiz olsa da bu ihtimal, vadeli fiyatlardaki yükseliş baskısını sınırlamaya yetti.

Ratcliffe haberleri beklentiyi artırdı, teyit getirmedi

CIA Direktörü John Ratcliffe'in açıklanmayan görüşmeler için Moskova'ya gittiğine ilişkin haberler diplomasi beklentisini daha da güçlendirdi. CIA yorum yapmadı; bildirilen görüşmelerin içeriği de kamuoyunca doğrulanmadı.

Kremlin ise o hafta Rus yetkililerle ABD temsilcileri arasında görüşme planlandığını reddetti ve Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Ratcliffe ile görüşmeyeceğini açıkladı. 21

Ayrı haberlerde Washington'ın, söz konusu ziyaret sırasında Ukrayna'dan Moskova ve Rusya'nın kuzeyindeki bazı kentler çevresinde saldırı düzenlememesini istediği öne sürüldü. Ancak bu iddialar isimsiz kaynaklara dayanıyordu ve resmen doğrulanmış bir Karadeniz tahıl anlaşmasının parçası değildi.

Bu nedenle piyasa tepkisi sınırlı kaldı: Yatırımcılar kapalı kapılar ardında yürütülebilecek diplomasi ihtimalini fiyatlayabilirdi, ancak ihracat koşullarında kalıcı bir değişikliği gösteren doğrulanmış bir uzlaşma bulunmuyordu.

Fiziki tahıl akışı hâlâ ciddi biçimde kısıtlıydı

Deniz taşımacılığındaki tablo, vadeli işlemlerdeki kısa süreli gerilemenin ters yönüne işaret etmeyi sürdürdü. Gemi sahipleri, Rusya'nın saldırıları yoğunlaştırmasının ardından Ukrayna'nın Karadeniz limanlarına uğramayı durdurdu. Bu durum, yaz hasadının hızlandığı dönemde ülkenin ana deniz ihracat rotasını aksattı. 4

Ukrayna'nın alternatif ağı; Tuna Nehri, demiryolu ve karayolu taşımacılığına dayanıyordu. Ancak bu güzergâhların gerekli kapasiteye en erken ağustos sonuna doğru ulaşması bekleniyordu. Yetkililere göre kapasiteye ulaşılsa bile, normalde Karadeniz limanlarından sevk edilen miktarın yalnızca yaklaşık yarısı taşınabilecekti. 3

Rusya'nın ihracat sistemi de saldırılara açıktı. Ukrayna'nın düzenlediği bir saldırı Novorossiysk'teki iki büyük tahıl terminaline zarar verdi. Bunun ardından Rusya, yükleri alternatif limanlara yönlendirdiğini açıkladı. 1 Bu adım geçici bir çözüm sunabilirdi; ancak aynı zamanda her iki tarafın ihracat altyapısının yeni saldırılara karşı kırılgan olduğunu gösterdi.

Ukrayna'nın iç piyasası kesintinin maliyetini gösterdi

Vadeli piyasadaki kısa süreli iyimserlik, Ukraynalı çiftçilerin karşı karşıya olduğu koşullarla belirgin biçimde çelişiyordu. Reuters'a göre Ukrayna'nın tahıl ihracatı ağustosun ilk iki haftasında geçen yılın aynı dönemine kıyasla yaklaşık yüzde 75 geriledi. Ülke içindeki tahıl fiyatları üretim maliyetlerinin altına düşerken, çiftçilerin bir sonraki ekim sezonunu finanse etme kapasitesi tehdit altına girdi.

Ayrı bir tahmin, Ukrayna'nın ağustos ihracatını 3,0-3,4 milyon ton aralığında gösterdi. Bu miktar, bir yıl önceki 4,5 milyon tonun altında kalıyordu. Rakamlar önemli bir darboğaza işaret ediyor: Tahıl hasat ediliyordu, ancak ürünü uluslararası alıcılara ulaştıracak rotalar yetersiz kalıyordu.

Piyasa gerçekte neyi fiyatladı?

Buğday piyasasındaki ilk tepki, temel arz sorununun tersine dönmesinden çok risk priminin azalması olarak okunmalı. Chicago buğday vadeli işlemleri, Karadeniz altyapısına yönelik saldırıların ardından ve ithalatçıların alternatif tedarikçilere yönelmeye hazırlanmasıyla 20 Ağustos itibarıyla temmuz başına göre yüzde 17'den fazla yükselmişti.

Gerçek ve uygulanabilir bir deniz ateşkesi, navlun, sigorta ve ürün bulunabilirliğine ilişkin primleri zaman içinde aşağı çekebilir. Ancak gemiler Ukrayna limanlarına güvenli biçimde dönemediği, Rusya'daki terminaller istikrarlı şekilde çalışamadığı ve taraflar aynı kuralları kabul etmediği sürece alıcıların yeni kesintilere karşı kendilerini korumak için stok ve tedarik arayışını sürdürmesi beklenir.

Bu nedenle Avrupa buğday vadeli işlemleri diplomatik haberlerle düşerken fiziki piyasa güçlü kalabildi: Vadeli kontratlar erişimin iyileşme ihtimalini fiyatladı; çiftçiler, gemi sahipleri ve tahıl alıcıları ise o anda gerçekten var olan sınırlı erişimle hareket etti.