İran yaptırımları piyasaları sarstı mı? Pazartesi gününün küresel piyasa özeti

Pazartesi günü küresel piyasalar, ABD’nin İran’a yönelik yeni ve kapsamlı yaptırım kampanyasını değerlendirirken temkinli bir seyir izledi. Hisse senetlerinde genel eğilim aşağı yönlü olsa da satışların tek nedeni İran değildi: Özellikle teknoloji hisselerindeki zayıflık ve hafta içindeki önemli veri ve bilanço gündemi risk iştahını sınırladı.

Dikkat çeken bir başka nokta ise petrol ve ABD Hazine tahvil getirilerinin yaptırım haberine rağmen yükselmemesiydi. Ham petrol varil başına 2 dolardan fazla gerilerken ABD tahvil getirileri de düştü. 2

Yaptırımlar neyi değiştirdi?

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İran’ı ve Tahran’la ticari ilişkilerini sürdüren aracıları ABD finans sisteminden izole etmeyi amaçlayan genişletilmiş ikincil yaptırım kampanyasını “Operation Economic Outcast” adıyla duyurdu. İkincil yaptırımlar, yalnızca İran’daki kuruluşları değil, İran’la iş yapan üçüncü ülke şirketlerini ve finansal aracılık sağlayan aktörleri de hedef alabiliyor. 4

Kampanyanın hedef alanları arasında dijital varlıklar, teknoloji, altın, havacılık ve deniz taşımacılığı yer aldı. Bu durum, İran’la ticaret yapan veya İran’ın finansal ve lojistik ağlarını kolaylaştıran şirketler ve ülkeler açısından ABD finans sistemine erişim riskini artırdı. 5

Yaptırımlar aynı zamanda jeopolitik belirsizliği ve deniz taşımacılığı rotalarına ilişkin endişeleri artırdı. Hürmüz Boğazı çevresinde gerilimin yükselmesi, petrol arzına yönelik riskleri gündeme getirse de pazartesi günü petrol piyasasının tepkisi yükseliş değil düşüş oldu. 2

Pazartesi günü borsalarda ne oldu?

Mevcut piyasa kapanış raporlarında bazı endeksler için farklı rakamlar yer alıyor. En güçlü şekilde desteklenen kapanış verileri şöyle:

• Kospi: yüzde 3,12 düşüşle yaklaşık 6.697 puan. 5
• Hang Seng: yüzde 1,89 düşüşle 25.517 puan. 5
• Nikkei 225: yüzde 0,76 düşüşle 65.516 puan. 3
• Shanghai Composite: yüzde 0,59 düşüşle 3.882 puan. 5
• Sensex: yüzde 0,22 düşüşle 77.369 puan. 5
• Nifty 50: 32,95 puan veya yaklaşık yüzde 0,14 düşüşle 24.219,05 puanda kapandı. 16
• S&P/ASX 200: yüzde 0,66 yükselişle 9.163,30 puana çıktı. 8
• DAX: yüzde 0,11 düşüşle 26.106,60 puana geriledi. 7
• FTSE 100: Bir başka kapanış derlemesine göre yüzde 0,35 yükselişle 10.854,32 puana çıktı. 14

Avrupa genelinde ise hareket sınırlı kaldı. Pan-Avrupa STOXX 600 endeksi günü değişim göstermeden tamamladı. 6

ABD’de teknoloji hisselerindeki baskı daha belirgin oldu. S&P 500 yüzde 0,28, Nasdaq ise yüzde 0,76 geriledi. Dow Jones ise yüzde 0,26 yükseldi. 1

Asya piyasaları neden farklılaştı?

Güney Kore, bölgedeki en sert düşüşlerden birini yaşadı. Kospi’nin yarı iletken ve yapay zekâ bağlantılı teknoloji şirketlerine yüksek ağırlık vermesi, yatırımcıların Nvidia bilançosu öncesinde risk azaltmasıyla birleşti. Aynı teknoloji baskısı ABD’de Nasdaq’ı da aşağı çekti. 1

Hong Kong’da da düşüş daha keskin oldu. Hang Seng, teknoloji şirketlerine ve Çin ekonomisine duyarlı hisselere yüksek maruziyeti nedeniyle küresel riskten kaçış eğiliminden daha fazla etkilendi. İran yaptırımlarının İran’la ticari ilişkisi bulunan ülkeler üzerindeki olası sonuçlarına ilişkin belirsizlik de baskıyı artırdı. 5

Japonya ve Hindistan’da kayıplar daha sınırlı kaldı. Nikkei’nin düşüşü Kospi’ye kıyasla daha düşük olurken Sensex yalnızca yüzde 0,22 geriledi. Bu tablo, bu piyasaların sektör bileşimlerinin ve iç piyasaya dönük şirket ağırlıklarının teknoloji yoğun Güney Kore piyasasına göre daha dirençli olduğuna işaret etti. 35

Avustralya ise yükseldi. S&P/ASX 200’ün emtia ve finans şirketlerine daha yüksek ağırlık vermesi, ayrıca petrolün gün içinde gerilemesinin enerji ithalatı ve enflasyon kaygılarını kısa vadede hafifletmesi bu ayrışmada rol oynamış olabilir. 28

Hindistan için petrol ve rupi riski

Petrol fiyatlarının pazartesi günü gerilemiş olması, Hindistan açısından kısa vadede olumlu bir gelişmeydi. Ancak jeopolitik gerilim ileride ham petrolü yukarı iterse Hindistan’ın ithalat faturası ve cari açık üzerindeki baskı artabilir.

Daha pahalı petrol, yurt içinde enflasyon riskini yükseltebilir ve ithalatçıların dolar talebini artırabilir. Bu gelişmeler rupi üzerinde de aşağı yönlü baskı oluşturabilir. Dolayısıyla bu, pazartesi gününün gerçekleşmiş petrol fiyatı hareketinden çok ileriye dönük bir risk senaryosu olarak öne çıkıyor. 2

Piyasaların sıradaki gündemi

Yatırımcıların bir sonraki yön arayışında şu başlıklar belirleyici olabilir:

• Fed’in Jackson Hole sempozyumu ve Kevin Warsh’ın Fed başkanı olarak yapacağı ilk konuşma;
• yapay zekâ ve çip şirketlerine yönelik yatırım temasının sürdürülebilirliğini test edecek Nvidia bilançosu;
• ABD para politikasına ilişkin beklentiler açısından kritik olan PCE enflasyon verisi;
• Piyasaların yaklaşık yüzde 40 seviyesinde fiyatladığı eylül ayında Fed faiz artırımı olasılığının korunup korunmayacağı;
• ABD-İran geriliminde, yaptırımların uygulanmasında veya Körfez’deki deniz taşımacılığına yönelik tehditlerde olası tırmanış.

Pazartesi gününün ana mesajı panikten çok temkin oldu. Küresel hisse senetleri gerilerken Avrupa hisseleri yatay kaldı; ABD’de ise teknoloji hisseleri, İran yaptırımlarının kendisinden en az jeopolitik belirsizlik kadar etkili bir baskı unsuru haline geldi. 16