TotalEnergies, Hürmüz riskine rağmen neden petrol taşımaya devam ediyor?

TotalEnergies CEO’su Patrick Pouyanné, Hürmüz Boğazı’nı tehlikeli ancak her petrol kargosu için ekonomik açıdan geçilemez olmayan bir güzergâh olarak tanımlıyor. Şirket, üreticilerin petrolü piyasaya ulaştırmak için sunduğu yüksek iskontolar sayesinde Irak ve Katar ham petrolünün bir bölümünü boğazdan düşük profille taşımayı sürdürüyor. Aynı zamanda Hürmüz’e bağımlılığı uzun vadede azaltacak ihracat rotalarına yatırım yapıyor. 18

Ham petrol hesabı nasıl işliyor?

Pouyanné’ye göre çok büyük bir ham petrol taşıyıcısını (VLCC) Hürmüz’den geçirip geri getirmek yaklaşık 20 milyon dolara mal oluyor. Yaklaşık 2 milyon varil taşıyan bir gemi için bu, varil başına yaklaşık 10 dolarlık ek maliyet anlamına geliyor. 15

Bu maliyet, Körfez’deki üreticiler petrolü piyasaya çıkarmakta zorlandığında karşılanabiliyor. Pouyanné, ham petrolün uluslararası Brent fiyatı yerine yaklaşık 50-60 dolar/varil seviyesinden alınabildiğini söyledi. Böyle bir ortamda üretici iskontosu; ek navlun, sigorta ve güvenlik riskinin maliyetini aşabiliyor. 18

Buradaki kritik nokta, Hürmüz geçişlerinin normale döndüğü değil. Piyasa aynı anda iki zıt unsuru fiyatlıyor: Boğaz’dan geçiş için yüksek bir güvenlik primi ve ihracat yapmakta zorlanan üreticilerin sunduğu daha büyük iskonto.

İşlenmiş petrol ürünlerinde denklem neden bozuluyor?

Benzin, motorin ve diğer rafine ürünlerde hesap değişiyor. Ürün tankerleri genellikle VLCC’lerden daha küçük kargolar taşıdığı için riskli bir seferin maliyeti daha az varile dağılıyor. Pouyanné, bu tür taşımacılığın maliyetini yaklaşık 50 dolar/varil olarak hesapladı; bu da pek çok sevkiyatı ekonomik olmaktan çıkarıyor. 9

Bu durum, ham petrol ile rafine yakıtlar arasında alışılmadık bir piyasa ayrışmasını açıklıyor: Ham petrol yoğun iskontolu kalabilirken, işlenmiş ürünler kıt ve pahalı olabiliyor. Başka bir deyişle Hürmüz, bazı ham petrol kargoları için ticari olarak kullanılabilir durumda olsa bile petrol ticaretinin geneli açısından normal işleyen bir su yolu değil. 9

Hürmüz’ü devre dışı bırakacak iki rota

Abu Dabi-Fujairah hattı: Daha yakın vadeli seçenek

TotalEnergies, Abu Dabi’nin batı-doğu ham petrol ihracat boru hattının genişletilmesine yatırım yapacağını açıkladı. Bu hat, petrolü Abu Dabi’den Hürmüz’ün dışında, Umman Körfezi kıyısındaki Fujairah’a taşıyor. Böylece ham petrol, boğazdan geçmeden deniz yoluyla ihracat yapılabilecek bir terminale ulaşabiliyor. 6

Genişletilmiş hattın 2027’de faaliyete geçmesi bekleniyor. Bu nedenle projeler arasında daha erken rahatlama sağlayabilecek seçenek olarak öne çıkıyor. Ancak hat, Birleşik Arap Emirlikleri petrolünü taşıyacak; Hürmüz’e bağımlı tüm varillerin yerini almayacak.

Irak-Suriye-Akdeniz hattı: Uzun vadeli güvence

İkinci proje, Irak ham petrolünü Suriye üzerinden Akdeniz’deki ihracat tesislerine ulaştıracak yeni bir rota oluşturmayı amaçlıyor. Böylece Irak petrolü Körfez’e ve Hürmüz’e girmeden küresel pazarlara sevk edilebilecek. 6

Ancak bu, hızlı bir çözüm değil. Reuters’a konuşan ve plana aşina kaynaklara göre hattın inşası en az dört yıl sürecek ve maliyeti en az 15 milyar dolar olacak. Proje, eski bir hattın basitçe yeniden işletilmesini değil, yeni boru hattı altyapısının kurulmasını gerektiriyor.

Fark önemli: Fujairah genişlemesi 2027 takviminde ek bypass kapasitesi sunabilirken, Irak-Suriye hattı zamanlaması ve uygulanması belirsiz, çok yıllı bir stratejik yatırım niteliğinde.

Hürmüz trafiği hâlâ normalin çok altında

Bu taşımacılık hesabı, gemi trafiğindeki ciddi düşüşün yaşandığı bir ortamda yapılıyor. Reuters’ın aktardığı Kpler verilerine göre ağustos ayının bazı günlerinde boğazdan geçen ticari gemi sayısı tek haneli kaldı: 21 Ağustos’ta yedi, 20 Ağustos’ta dokuz ve 12 Ağustos’ta sekiz gemi.

Bu rakamlar, çatışma öncesindeki seviyelerin oldukça altında. Reuters’a göre savaş başlamadan önce küresel ham petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatlarının yaklaşık beşte biri Hürmüz’ü kullanıyordu.

Görünen geçiş sayısının düşük olması, “açık” ile “normal çalışıyor” ifadelerinin aynı anlama gelmediğini de gösteriyor. Bazı gemiler askerî koordinasyonla veya daha az görünür rotalar kullanarak geçebiliyor. Buna karşın saldırılar, tehditler ve geçiş hakkına ilişkin belirsizlikler nedeniyle armatörler su yolundan uzak durmayı sürdürebiliyor.

Bölgeden çıkan petrol miktarı neden tartışmalı?

Bölgeden hâlâ ne kadar petrol çıktığı konusunda farklı rakamlar bulunuyor. ABD Enerji Bakanı Chris Wright, ABD ordusu ve Körfez müttefiklerinin koordineli çabaları sayesinde Hürmüz’den günde yaklaşık 9 milyon varilin çıkabildiğini söyledi. Gemi takibi verilerine dayanan analizler ise gözlemlenebilir akışın bunun en fazla yarısı kadar olduğunu öne sürdü.

Bu rakamlar birebir aynı şeyi ölçmüyor olabilir. Hükümet açıklamaları eskortlu geçişleri, operasyonel tahminleri veya doğrudan gözlemlenmesi zor akışları içerebilir. Takip şirketleri ise büyük ölçüde gemi hareketlerine ve transponder verilerine dayanıyor. CNN, son dönemdeki trafiğin önemli bölümünün standart takip yöntemleriyle kolayca görülemeyen “karanlık” geçişlerden oluştuğunu bildirdi.

Bu nedenle en temkinli sonuç şu: Petrol akışı tamamen durmuş değil; ancak miktarın kesin seviyesi belirsiz ve Hürmüz ticareti ciddi biçimde kesintiye uğramış durumda.

Pouyanné’nin mesajı ne anlama geliyor?

Pouyanné’nin açıklamaları, Hürmüz’ün güvenli biçimde yeniden açıldığına dair bir güven ifadesinden çok, iki kulvarlı bir stratejiye işaret ediyor.

• Kısa vadede: TotalEnergies, derin iskontolu ham petrolü satın alıp seçili kargoları boğazdan geçirerek bir arbitraj fırsatından yararlanabiliyor. 18
• Rafine ürünlerde: Daha küçük kargo hacimleri, aynı risk primini haklı çıkarmayı çok zorlaştırıyor. 9
• 2027’ye doğru: Fujairah hattının genişletilmesi, BAE’nin Hürmüz dışındaki ihracat kapasitesini artırabilir.
• Daha uzun vadede: Irak-Suriye boru hattı Irak’a Akdeniz’e açılan bir ihracat kapısı sağlayabilir; ancak maliyeti ve inşaat süresi bunun acil bir çözüm olmadığını gösteriyor.

Daha geniş ders şu: Bir enerji geçiş noktası güvenli olmadan da ticari olarak kullanılabilir. TotalEnergies, mevcut olduğu sürece ham petrol iskontosundan yararlanıyor; boru hattı yatırımları ise şirketin Hürmüz’e bağımlılığın geçici değil, yapısal bir risk olabileceğine göre plan yaptığını gösteriyor.