AB’nin Çin’e yönelik ticaret hamleleri ihracatın yüzde 27’sini kapsayabilir

Goldman Sachs’a göre Avrupa Birliği’nin Çin’e karşı yürürlükte olan ve planlanan ticaret önlemleri, Çin’in Birliğe yaptığı yıllık nominal ihracatın yaklaşık yüzde 27’sini kapsayabilir. Ancak banka, bu oranın doğrudan aynı büyüklükte bir ihracat kaybına dönüşmeyeceği uyarısında bulunuyor. Nihai etkinin, önlemlerin kapsamına ve nasıl uygulanacağına bağlı olacağı belirtiliyor. 6

En fazla hangi sektörler risk altında?

Risk, hâlihazırda AB’nin ticaret savunma araçlarıyla hedef alınan sektörlerde ve gündemdeki yeni önlemlerde yoğunlaşıyor:

• Çin menşeli elektrikli araçlar,
• olası yeni vergilerin gündeme gelebileceği şarj edilebilir hibrit otomobiller (PHEV),
• karbon yoğun sanayi ürünleri ve üretim girdileri.

PHEV’lere yönelik olası tarifeler, AB’nin daha önce bataryalı elektrikli otomobillere uyguladığı sübvansiyon karşıtı vergilerin dışında kalan bir alanı da kapsayabilir. 6

AB’nin Karbon Sınırda Düzenleme Mekanizması’nın, başlangıçta demir-çelik ve alüminyum gibi ürünlere odaklanan kapsamının genişletilmesi de Çin açısından önemli bir risk oluşturuyor. Böyle bir genişleme, teorik olarak yaklaşık 50 milyar avro değerindeki ilave Çin ihracatını mekanizmanın kapsamına sokabilir. Bunun hangi ürünleri ve hangi takvimle kapsayacağı ise AB’nin ileride alacağı kararlara bağlı. 6

CBAM’ın ilk kapsamındaki ürünler için kesin uygulama dönemi başladı. Ancak yeni sektörlere yönelik yaptırım ve mali yükümlülüklerin ne zaman devreye gireceğine ilişkin kesinleşmiş bir tarih bulunmuyor. Avrupa Merkez Bankası’nın modellemeleri, CBAM’ın toplam doğrudan ticaret etkisinin genellikle sınırlı kalacağını; buna karşın etkinin ülkeye ve sektöre göre önemli ölçüde değişebileceğini gösteriyor. 2

Yüzde 27’lik kapsam neden doğrudan ihracat kaybı demek değil?

Çin’in düşük maliyet avantajı, üretim ölçeği, derin tedarik zincirleri ve satışlarını farklı pazarlara yönlendirme kapasitesi, tarifeler veya karbon maliyetleri sonrasında da rekabet gücünü korumasını sağlayabilir. Goldman Sachs da kapsam tahmininin doğrudan ihracat kaybı olarak okunmaması gerektiğini özellikle vurguluyor. 6

Ayrıca Pekin’in kritik mineraller ve işlenmiş malzemelerdeki ağırlığı, Avrupa’nın temiz teknoloji, otomotiv, makine ve sanayi üreticileri açısından olası bir tırmanışın maliyetini artırıyor. Avrupa şirketleri Çin’de satış yapıyor, Çin kaynaklı girdilere ihtiyaç duyuyor ve misilleme riskine maruz kalabiliyor. Bu nedenle Brüksel’in geniş kapsamlı karşılık verme konusunda ticari ve ekonomik sınırları bulunuyor.

Goldman Sachs’ın daha önceki değerlendirmesine göre AB’nin tepkisinin ABD tarzı, tüm ürünleri kapsayan genel tarifelere dönüşmesi beklenmiyor. 7 Akademik çalışmalar da yalnızca CBAM nedeniyle Çin’in AB’ye kısa vadeli ihracatındaki düşüşün sektörler genelinde sınırlı kalabileceğine işaret ediyor. Bununla birlikte uzun vadede ticaretin başka pazarlara yönelmesi daha belirgin olabilir; çimento sektörü bu açıdan özellikle öne çıkıyor. 5

Gerilimin arkasındaki daha büyük dengesizlik

Çin’in AB’ye ihracatı 2026’nın ilk beş ayında yaklaşık yüzde 16 arttı. Aynı dönemde, 2026’nın ilk çeyreğinde AB’nin Çin’le mal ticareti açığı yaklaşık 98 milyar avroya ulaştı. AB’nin Çin’le 2025 yılı mal ticareti açığı ise yaklaşık 360 milyar avro olarak kaydedildi. 134

Ancak Goldman Sachs’a göre Avrupa açısından asıl sorun yalnızca ikili ticaret açığının büyüklüğü değil. Daha derin endişe, Avrupa sanayisinin küresel pazar payını Çin’e kaptırması. Avrupa’nın sermaye mallarındaki küresel payının 2005’te yüzde 54’ten yüzde 43’e gerilediği, Çin’in payının ise yüzde 7’den yüzde 24’e yükseldiği belirtiliyor. Bankaya göre Çin’in üçüncü pazarlardaki rekabeti, Avrupa’nın büyümesi açısından ikili ticaret açığından daha büyük bir baskı yaratıyor. 7

Bu çerçevede PHEV vergileri, daha geniş kapsamlı bir CBAM ve sübvansiyon incelemeleri, Çin’den gelen ve sübvansiyonlarla desteklendiği düşünülen ithalat baskısını yavaşlatmaya yönelik araçlar olarak öne çıkıyor. Amaç, Çin’le ticareti tamamen kesmekten çok Avrupa sanayisinin pazar payındaki gerilemeyi sınırlamak.

Tartışma tarifelerin ötesine geçiyor

AB’nin Yabancı Sübvansiyonlar Tüzüğü etrafındaki anlaşmazlıklar, gerilimin yalnızca gümrük vergilerinden ibaret olmadığını gösteriyor. Çin’in JD.com ve Nuctech gibi şirketlere yönelik AB incelemelerine itirazları; kamu alımları, yatırımlar, teknoloji ve veri erişimi gibi alanların da ticari çekişmenin parçası hâline geldiğine işaret ediyor.

Çin ve diğer eleştirmenler CBAM’ı korumacı bir araç olarak nitelendiriyor. AB ise mekanizmayı karbon kaçağını önleme ve ithalatı kendi karbon fiyatlandırma sistemiyle uyumlu hâle getirme yöntemi olarak savunuyor. Mevcut veriler, bu iki hukuki ve siyasi nitelendirmenin hangisinin daha geçerli olduğunu bağımsız biçimde ortaya koymaya yetmiyor.

En olası senaryo, ticaretin tamamen kopmasından ziyade seçici, müzakereye açık ve sektör bazında ilerleyen bir sürtüşme. Avrupa, sanayideki erozyona karşı önlem almak istiyor; ancak Çin’in maliyet avantajı, kritik malzemelerdeki gücü ve AB şirketlerinin Çin’le ticari bağları, Brüksel’in atabileceği adımların kapsamını sınırlıyor. 67