Çin, ABD-Çin yapay zekâ rekabetinde “taraf seçme” baskısını reddetti

Çin, Washington’ın ülkeleri ABD ve Çin arasındaki yapay zekâ rekabetinde taraf seçmeye zorlamayı planladığı yönündeki haberlerin ardından, “dijital egemenliğe” saygı gösterilmesi çağrısı yaptı.

Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Lin Jian, 19 Ağustos’taki düzenli basın toplantısında Pekin’in yapay zekâ alanında taraflaşmaya ve bloklar arası çatışmaya karşı olduğunu söyledi. Lin’e göre ülkeler, yapay zekâ alanındaki iş birliği ortaklarını kendi ulusal koşulları ve kalkınma ihtiyaçları doğrultusunda özgürce belirleyebilmeli. 16

Lin Jian ne söyledi?

Lin’in açıklamalarının merkezinde, yapay zekâ iş birliğinin sıfır toplamlı bir jeopolitik rekabete dönüştürülmemesi gerektiği fikri vardı. Çin’in ortaya koyduğu yaklaşım üç başlıkta özetlenebilir:

• Her ülkenin dijital egemenliğine saygı gösterilmeli.
• Hükümetler, yapay zekâ ortaklarını kendi koşullarına göre seçebilmeli.
• Ülkeler, rakip yapay zekâ kamplarından birine katılmaya zorlanmamalı. 16

Açıklama, ABD’nin öncülük ettiği bildirilen bir girişime katılan ülkelerin aynı zamanda Pekin’le bağlantılı rakip bir yapıya dahil olamayacağı yönündeki haberlerin ardından geldi. 26

ABD’nin bildirilen planı neydi?

Reuters’ın 14 Ağustos tarihli haberine göre ABD, “AI Opportunity Statement” adlı açıklamaya imza atan 35 ülkeye bir mektup göndermeye hazırlanıyordu. Söz konusu girişim; yapay zekâ modelleri, yarı iletkenler ve kritik mineraller alanlarında iş birliğini kapsayan bir koalisyon olarak tanımlandı. 2

Haberde aktarılan taslak mektuba göre, Pekin’in rakip yapısına katılmak ABD öncülüğündeki koalisyonda yer almakla bağdaşmayacaktı. Bu yaklaşım, pratikte ülkelerin her iki girişimde birden bulunmak yerine iki yapıdan birini seçmesini gerektirebilirdi. 2

Ancak burada önemli bir ayrım var: Reuters’ın haberinde söz konusu olan, hazırlanmakta olan bir mektup ve taslak politika. Bu bilgiler, tüm muhatapların ABD koalisyonundan resmen çıkarıldığı anlamına gelmiyor. Çin’in tepkisi, bildirilen böyle bir dışlayıcı iş birliği yaklaşımına yönelikti. 12

Neden üçüncü ülkeler tartışmanın merkezinde?

Rekabet yalnızca Washington ile Pekin arasında yaşanmıyor. Birçok ülke aynı anda iki taraftan da teknolojiye, yatırımlara, uzmanlığa, altyapıya ve kritik mineral ortaklıklarına erişmek isteyebilir.

Reuters, o tarihte Kazakistan’ı hem ABD hem de Çin bağlantılı gruplarda yer aldığı bilinen tek ülke olarak tanımladı. Kazakistan’ın iki yapıdaki eş zamanlı üyeliği, ABD’nin planladığı bildirilen uyarının hangi tür örtüşmeleri hedeflediğini gösteriyordu. 2

İki tarafla da iş birliğini sürdürmek isteyen ülkeler açısından “ya o ya bu” yaklaşımı hareket alanını daraltabilir. ABD ve Çin açısından ise ortak üyelikler, kendi yapay zekâ ortaklıklarının bütünlüğüne yönelik bir risk olarak görülebilir.

Mevcut haberler, Washington ve Pekin’in farklı politika çizgilerini ortaya koyuyor. Ancak bu bilgiler, olası bir ABD kısıtlamasının ne ölçüde uygulanacağını veya ülkelerin buna nasıl karşılık vereceğini göstermiyor.

Rekabet yapay zekâ modellerinin ötesine geçiyor

Lin Jian’ın açıklaması, anlaşmazlığı “dijital egemenlik” çerçevesine taşıdı. Bu çerçeve, hükümetlerin teknoloji politikaları ve yapay zekâ ortaklıkları konusunda bağımsız karar verebilmesi gerektiğini savunuyor. Bildirilen ABD yaklaşımı ise kendi koalisyonundaki üyeliği daha özel ve dışlayıcı bir yapıya bağlayarak, rakip girişimlere katılımı sınırlamayı öngörüyordu. 12

Bu karşıtlık, mücadelenin yalnızca yapay zekâ modelleriyle ilgili olmadığını gösteriyor. Yarı iletkenler, kritik mineraller, teknoloji standartları ve uluslararası iş birliği koşulları da rekabetin parçası hâline geliyor.

Yine de eldeki kanıtlar, Çin’in kamuya açık tepkisi ile ABD’nin hazırlanmakta olduğu bildirilen bir iletişimle sınırlı. Bu nedenle yapay zekâ ekosisteminin resmen iki kapalı bloka ayrıldığı sonucuna varmak için henüz yeterli veri bulunmuyor.