Mischief Resifi’ndeki Çin gemi yığınağı Filipinler için ne anlama geliyor?

Uydu görüntülerine dayanan haberlere göre 200’den fazla Çin balıkçı gemisi, Çin’in kontrolündeki Mischief Resifi’nde toplandı. Resif, Filipinler’in kontrolündeki Second Thomas Shoal’a yaklaşık 40 kilometre mesafede bulunuyor. Görüntülerde 10–20 gemilik grupların birbirine bağlanarak salı andıran formasyonlar oluşturduğu aktarıldı. Bu durum, gözetleme, geçişleri engelleme veya daha geniş kapsamlı bir deniz milisi operasyonu için hazırlık yapıldığı endişesini artırıyor.

Ancak mevcut kanıtlar, Çin’in Second Thomas Shoal’u ele geçirmeye ya da abluka altına almaya karar verdiğini göstermiyor. En yakın vadeli risk, Filipinler’in ikmal görevi sırasında yaşanabilecek tehlikeli bir deniz karşılaşması veya hava-deniz geriliminin kontrolden çıkması. Ani bir saldırıya yönelik açık ve doğrulanmış bir plan olduğuna dair kamuya açık kanıt bulunmuyor.

Mischief Resifi’nde ne bildirildi?

DeepDive adlı özel istihbarat analiz şirketinin incelemelerine dayanan haberlere göre Mischief Resifi çevresindeki Çin gemilerinin sayısı mayıs ortasında 40’ın altındayken 3 Temmuz’da 228’e yükseldi. Ayrı bir haberde ise yaklaşık 10–20 gemiden oluşan grupların birbirine bağlandığı ve sal benzeri kümeler oluşturduğu belirtildi.

Bu düzen önem taşıyor; çünkü birbirine bağlanmış gemiler normal balıkçı tekneleri gibi hareket edemez. Bu nedenle görüntüler organize bir konuşlanma ihtimalini gündeme getiriyor. Bununla birlikte uydu görüntüleri, gemileri kimin yönettiğini, mürettebatın deniz milisine bağlı olup olmadığını, hangi talimatları aldığını veya silah taşıyıp taşımadığını tek başına ortaya koyamaz.

Dolayısıyla gemi sayısı ve filonun tamamının Çin deniz milisine ait olduğu yönündeki değerlendirme şimdilik ihtiyatla ele alınmalı. Mevcut haberlerde Filipin makamlarının veya önde gelen bağımsız bir uydu analiz kuruluşunun iddianın tüm unsurlarını kamuoyu önünde doğruladığı görülmüyor.

Mischief Resifi neden stratejik?

Mischief Resifi, Çin’in Güney Çin Denizi’ndeki başlıca ileri üslerinden biri. Uydu temelli araştırmalar, bölgenin Spratly Adaları genelindeki operasyonları destekleyen büyük bir askeri tesise dönüştürüldüğünü ortaya koyuyor. DeepDive’ın raporlarına göre deniz milisi gemileri de Mischief Resifi dahil olmak üzere Çin’in yapay ada üslerinde düzenli olarak demirli bulunuyor.

Second Thomas Shoal ise ayrı bir coğrafi oluşum. Filipinler, bölgedeki varlığını sürdürmek amacıyla BRP Sierra Madre gemisini 1999’da burada karaya oturttu. Çin sahil güvenlik güçleri ve diğer Çin gemileri, Filipinler’in bu gemiye düzenli olarak ikmal ulaştırma girişimlerini birçok kez engelledi.

İki nokta arasındaki yakınlık Çin’e pratik bir avantaj sağlıyor. Mischief Resifi’nde konuşlanan veya burada toplanan gemiler, Second Thomas Shoal çevresindeki faaliyetleri izleyebilir, fiziksel bir engel oluşturabilir ya da çok sayıda savaş gemisini hemen bölgeye göndermeden sahil güvenlik operasyonlarını destekleyebilir.

Gemiler deniz milisine mi bağlı?

Bazıları bağlı olabilir. Çin’in, tartışmalı sularda sivil görünümlü balıkçı filolarını varlığını sürdürmek ve rakiplerinin hareket alanını daraltmak için kullandığı belgelenmiş bir uygulama. Asia Maritime Transparency Initiative’in bir analizi, kimliği belirlenebilen Çin deniz milisi gemilerinin Güney Çin Denizi’ndeki çok sayıda resif çevresinde faaliyet gösterdiğini; özellikle Mischief ve Whitsun resiflerinde uzun süreli hareketlilik yaşandığını ortaya koydu.

DeepDive’ın kendi değerlendirmesine göre de deniz milisi gemileri Çin’in başlıca yapay ada üslerinde düzenli olarak demirli bulunuyor ve Second Thomas Shoal ile Sabina Shoal yönündeki konuşlanmalar için bu üsleri kullanıyor olabilir.

Bununla birlikte “balıkçı gemisi” ifadesi otomatik olarak “deniz milisi” anlamına gelmez. Güvenilir bir ilişkilendirme yapabilmek için gemilerin mülkiyeti, mürettebat bağlantıları, haberleşme kayıtları, zaman içindeki davranışları ve Çin Sahil Güvenliği ya da Halk Kurtuluş Ordusu ile koordinasyonuna dair ek kanıtlar gerekir. Sal benzeri formasyonlar olağandışı ve potansiyel olarak önemli olsa da bu soruları tek başına yanıtlamıyor.

Gerçek mühimmatlı tatbikatlar bu tabloya nasıl oturuyor?

Çin, 24–28 Ağustos tarihleri arasında Güney Çin Denizi’nin kuzeyinde beş gün sürecek gerçek mühimmatlı tatbikatlar düzenleyeceğini duyurdu. Seyir uyarısına göre tatbikatlar her gün 08.00–18.00 saatleri arasında yapılacak; kullanılacak kuvvetler ve ekipman hakkında ayrıntı verilmedi. 910

Guangdong’daki Leizhou Yarımadası açıklarında yürütüleceği bildirilen tatbikat alanı, Second Thomas Shoal’dan oldukça uzakta. Bu mesafe, tatbikatların Mischief Resifi’ndeki gemilerle doğrudan bağlantılı olduğuna dair bir kanıt olarak değerlendirilmesini zorlaştırıyor. Yine de Çin gemileri Filipin mevzilerine yakın bölgelerde baskıyı sürdürürken tatbikatlar daha geniş bir hazırlık ve caydırıcılık gösterisi işlevi görebilir.

Pekin, tatbikatların Manila ile artan gerilimin ardından geldiğini açıkladı. Çin, 21 Ağustos’ta Scarborough Shoal yakınlarında üç Filipin uçağını takip edip uyardığını duyurmuş ve uçakların varlığını yasa dışı olarak nitelemişti. Ancak Scarborough Shoal tartışmalı bir bölge; Çin’in açıklaması, tarafların bölgeye ilişkin hukuki iddialarını tek başına çözüme kavuşturmuyor. 39

En temkinli değerlendirme, Mischief Resifi’ndeki yığınak, Guangdong tatbikatları ve Scarborough olayı arasında koordineli bir baskı mesajıyla uyumlu bir tablo bulunduğu yönünde. Fakat bunların tek bir entegre operasyon olarak planlandığını veya Guangdong’daki tatbikatların Filipin uçuşları tarafından doğrudan tetiklendiğini gösteren yeterli kamuya açık kanıt yok.

Bölgesel gerilim bağlamı

Gelişmeler, Çin, Tayvan, Endonezya, Filipinler ve ABD’nin dahil olduğu daha geniş askeri ve diplomatik hareketliliğin yaşandığı bir döneme denk geliyor.

Çin ve Endonezya ağustos ayında Tayvan’ın doğusunda bir deniz tatbikatı yapılacağını duyurdu. Endonezya daha sonra faaliyeti, Çin’in duyurusunda ima edilenden daha sınırlı bir “geçiş tatbikatı” olarak tanımladı. İki ülke daha sonra savunma, teknoloji, uydular ve diğer alanlarda iş birliğini kapsayan askeri ilişkileri derinleştirme konusunda anlaştı. Cakarta ise Pekin ve Washington’la ilişkileri arasında denge kurmayı sürdürüyor. 17

ABD Donanması’na ait P-8A Poseidon uçağı da 22 Ağustos’ta Tayvan Boğazı’ndan geçti. ABD 7. Filosu, devriyenin özgür ve açık bir Hint-Pasifik’e bağlılığı gösterdiğini açıkladı. Çin kuvvetleri ise uçağı izledi.

Bu gelişmeler, bölgedeki her hareketin tek bir Çin planının parçası olduğunu kanıtlamıyor. Ancak tartışmalı bir bölgedeki devriye, tatbikat veya ikmal görevinin başka bir yerdeki askeri ve diplomatik sinyallerle ilişkilendirilmesine yol açıyor. Bu da rutin faaliyetlerin daha kolay biçimde tırmanma işareti olarak yorumlanması riskini artırıyor.

Bundan sonra ne izlenmeli?

Mischief Resifi çevresindeki konuşlanmayı daha kaygı verici hale getirecek başlıca göstergeler şunlar:

• Özellikle Filipinler’in ikmal görevi sırasında Second Thomas Shoal çevresindeki gemi sayısının kalıcı biçimde artması.
• Balıkçı gemileriyle Çin Sahil Güvenlik gemileri ve Halk Kurtuluş Ordusu Donanması unsurları arasında görünür koordinasyon kurulması.
• Yaklaşma rotalarında bariyer oluşturulması veya Filipin gemilerinin resiften uzaklaştırılmaya çalışılması.
• Mischief Resifi’nde yeni geçici yapılar, haberleşme ekipmanları ya da lojistik faaliyetler görülmesi.
• Konuşlanmadaki değişikliklerin Filipinler yakınındaki yeni hava veya deniz tatbikatlarıyla aynı zamana denk gelmesi.

Şu anki en güçlü değerlendirme, bunun ölçek büyütmeye elverişli bir baskı kampanyası olduğuna işaret ediyor. Pekin gemileri dağıtabilir, onları gözetleme veya engelleme amacıyla kullanabilir ya da sahil güvenlik ve askeri unsurlarla destekleyebilir. Asıl uyarı, bir saldırının kesinleşmiş olması değil; sivil görünümlü, büyük ve belirsiz bir varlığın Çin’e daha fazla seçenek sunması ve Manila’nın rutin baskının ne zaman bilinçli bir operasyona dönüştüğünü anlamasını zorlaştırmasıdır.