Kongo’daki Ebola salgını neden bu kadar hızlı yayılıyor?

Salgının boyutu

20 Ağustos itibarıyla Kongo Demokratik Cumhuriyeti (KDC), 5.290 doğrulanmış Bundibugyo Ebola vakası ve 2.516 bağlantılı ölüm bildirdi. Bu, doğrulanmış vakalar üzerinden yaklaşık yüzde 48’lik bir ölüm oranına karşılık geliyor. 1

Bu rakamlar salgını KDC’nin kayıtlara geçen en ölümcül Ebola salgını haline getiriyor. Aynı zamanda salgın, ülkenin önceki Ebola salgınlarının herhangi birinden daha hızlı yayılıyor. 1

Yanıt neden bu kadar zor?

Mevcut salgına, Ebola virüsünün Bundibugyo ebolavirüsü adı verilen türü yol açıyor. Bu türe karşı ruhsatlı bir aşı veya özgül bir tedavi bulunmuyor. 15

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), salgının insani krizin yaşandığı, bazı bölgelerin uzak ve yoğun nüfuslu olduğu; güvensizlik, yüksek nüfus hareketliliği ve ticari geçişlerin görüldüğü zorlu bir ortamda ilerlediğini belirtiyor. Bu koşullar; vakaların izlenmesini, hastaların izole edilmesini, temaslı takibini, güvenli definleri, personel görevlendirmesini ve lojistiği güçleştiriyor. 15

Dolayısıyla salgının kontrol altına alınamamasını yalnızca virüsün biyolojik özellikleriyle açıklamak mümkün değil. Sahadaki operasyonel ve insani kısıtlar da geleneksel kontrol yöntemlerinin bulaş hızına yetişmesini zorlaştırıyor.

Ervebo aşısı nasıl kullanılacak?

DSÖ’nün uluslararası aşı koordinasyon mekanizması, Merck’in Ervebo aşısından KDC için 70.000 doz tahsis etti. İlk parti olan 16.250 doz, 22 Ağustos’ta başkent Kinşasa’ya ulaştı. 310

Planlanan dağılıma göre 50.000 dozun sağlık çalışanları ve salgının ön saflarında görev yapan toplulukların korunması için kullanılması, 20.000 dozun ise Faz 3 klinik çalışmasına ayrılması bekleniyor. 36

Ancak kritik bir sınırlama var: Ervebo, Zaire ebolavirüsüne karşı ruhsatlı; KDC’de şu anda dolaşan Bundibugyo türü için değil. Aşının Bundibugyo’ya karşı insanlarda ne ölçüde koruma sağladığı henüz kanıtlanmış değil. 615

Bu nedenle çalışma, yalnızca acil müdahalenin bir parçası değil, aynı zamanda Ervebo’nun farklı bir Ebola türüne karşı anlamlı bir çapraz koruma sağlayıp sağlamadığını ortaya koyma fırsatı. Ne var ki klinik çalışmanın koruyuculuğa ilişkin sonuçları hemen alınamayacak; o zamana kadar bulaşma hızının yüksek kalması bekleniyor. 36

Bundibugyo’ya özel aşı çalışmaları

Oxford Üniversitesi, sağlıklı yetişkinlerde ChAdOx1 Bundibugyo adayı için Faz 1 çalışmasını başlattı. Çalışmada aşının güvenliği ve oluşturduğu bağışıklık yanıtı değerlendiriliyor. 25

Moderna da ağustos ayının başında Bundibugyo türüne karşı geliştirdiği aday aşı için ilk insan çalışmasına başladı. 4

Bu adaylar umut verici olsa da erken aşamadaki klinik çalışmaların sonuçlanıp kısa vadede yeterli doz sağlaması mümkün görünmüyor. Elde edilen kaynaklarda IAVI adayının özel takvimi veya geliştirme aşaması bağımsız olarak doğrulanamadı.

Mevcut önlemler neden tek başına yetmiyor?

İzolasyon ve temaslı takibi salgınla mücadelede hâlâ temel uygulamalar. Ancak yeni vakaların sayısı, Bundibugyo’ya karşı kanıtlanmış bir karşı önlemin bulunmaması ve sahadaki personel ile lojistik sorunları, bu araçların şu aşamada tek başına yeterli olmasını engelliyor.

DSÖ, salgının “yoğun bulaş” döneminde olduğunu belirtiyor. İncelenen materyalde, standart müdahale başlıklarının ötesinde ayrıntılı yeni DSÖ tavsiyeleri yer almıyor. 15

Kanada’nın karantina politikası tartışma yaratıyor

Kanada, son 21 gün içinde KDC’de bulunan vatandaşları ve daimi oturum sahiplerini, bazı istisnalar dışında, 21 günlük karantinaya tabi tutuyor. Diğer yakın tarihli KDC yolcularının ülkeye girişine ise kısıtlamalar uygulanıyor. Önlemlerin 29 Ağustos saat 23.59’da (EDT) sona ermesi planlanıyor. 148

İnsani yardım kuruluşları, bu politikanın salgının kaynağına gidebilecek uzman personeli caydırdığını savunuyor. Haberlere göre en az 11 Sınır Tanımayan Doktorlar çalışanı, karantina nedeniyle görevlerini iptal etti. 8

Eleştiriler, Kanada’nın mevcut müdahale için açıkladığı 8 milyon Kanada doları tutarındaki desteği de 2014’te Batı Afrika’daki Ebola salgını sırasında sağlanan 110 milyon doların üzerindeki katkıyla karşılaştırıyor. 9

Seyahat kısıtlamaları tartışmasının özü

Eleştirilerin merkezinde şu görüş var: Kapsamlı giriş kısıtlamaları ve zorunlu karantina, salgının kaynağında ihtiyaç duyulan uzman sağlık çalışanlarının bölgeye ulaşmasını zorlaştırabilir. DSÖ’nün genel yaklaşımı ise ayrım gözetmeyen seyahat yasakları yerine kanıta dayalı tarama, izlem ve hızlı sağlık hizmetlerini öne çıkarıyor. Kanada hükümeti, önlemlerin süresi dolmadan önce kısıtlamaları ve güncel kanıtları değerlendirdiğini belirtiyor. 8

En büyük belirsizlik ne?

Kısa vadede belirleyici soru, Ervebo’nun Bundibugyo virüsüne karşı yeterli çapraz koruma sağlayıp sağlayamayacağı. Aşının etkili olduğu gösterilebilirse bulaşın yavaşlatılmasına yardımcı olabilir; ancak Bundibugyo’ya özel aşı adayları henüz erken dönem insan çalışmalarının ötesine geçmedi. Bu nedenle bilimsel yanıt geliştirilirken salgın sahada hızla ilerlemeye devam ediyor.