Yapay zekâ yatırımları “çip enflasyonunu” tetikledi: Telefonlardan bilgisayarlara küresel fiyat baskısı

Yapay zekâ yarışının tüketiciler açısından en görünür sonucu yalnızca yeni telefonlardaki yapay zekâ özellikleri olmayabilir. Veri merkezlerinin bellek talebi üretim kapasitesini sıkıştırırken, akıllı telefon, bilgisayar, televizyon, oyun konsolu ve otomotiv elektroniği gibi alanlarda kullanılan çiplerin maliyeti de artıyor.

Sektörde bu durum, “chipflation” yani çip enflasyonu olarak anılıyor. Üreticiler artan maliyetleri ya perakende fiyatlarına yansıtıyor, ya kâr marjlarından fedakârlık ediyor, ya da ürünlerin RAM ve depolama özelliklerini düşürerek denge kurmaya çalışıyor. 157

Kıtlığın kaynağı: Yapay zekâ sunucuları belleği emiyor

Yapay zekâ modellerini eğitmek ve çalıştırmak için kurulan sunucular, sıradan bilgisayarlardan çok daha fazla bellek kullanıyor. Özellikle yüksek bant genişlikli bellek (HBM), yapay zekâ hızlandırıcılarının büyük veri kümelerine hızlı erişmesini sağlıyor. Ancak HBM üretimi, sınırlı DRAM üretim ve paketleme kapasitesinin önemli bir bölümünü tüketiyor.

Üstelik yapay zekâ sunucuları yalnızca HBM’e değil, yüksek miktarda geleneksel sunucu DRAM’ine ve depolama çözümlerine de ihtiyaç duyuyor. Böylece telefon, PC, televizyon, oyun konsolu, otomobil ve gömülü sistemlerde kullanılan aynı bellek ekosistemi üzerindeki baskı büyüyor. 78

J.P. Morgan, DRAM fiyatlarının 2024 başından 2026 sonuna kadar yüzde 400’den fazla yükselmiş olabileceğini hesaplıyor. Deloitte ise yapay zekâ sunucularında kullanılan DRAM maliyetlerinin 2026’nın ilk çeyreğinde yaklaşık iki katına çıktığını ve yıl genelinde yaklaşık dört katlık bir artış görülebileceğini belirtiyor. 78

“Çip enflasyonu” tüketici ürünlerine nasıl yansıyor?

Büyük üreticiler, uzun vadeli tedarik anlaşmaları ve daha güçlü pazarlık gücü sayesinde maliyet artışını bir süre sınırlı ölçüde absorbe edebilir. Ancak daha küçük markalar ve düşük kâr marjıyla çalışan uygun fiyatlı cihaz üreticileri için seçenekler çok daha dar.

Bu şirketlerin önünde genellikle dört yol bulunuyor:

• Ürün fiyatlarını artırmak,
• RAM veya depolama kapasitesini azaltmak,
• İndirimleri ve kampanyaları sınırlamak,
• Üretimi ya da yeni model lansmanlarını ertelemek.

Reuters’ın aktardığı değerlendirmelere göre üreticiler giderek daha fazla “daha yüksek fiyat mı, daha düşük marj mı?” ikilemiyle karşı karşıya kalıyor. 13

Bu nedenle aynı fiyat seviyesinde daha az RAM sunan telefonlar, daha sınırlı depolama seçenekleri ve bazı ürün serilerinin sadeleştirilmesi gündeme gelebilir. Özellikle giriş seviyesi telefon ve bilgisayarlarda bellek, toplam cihaz maliyetinin daha büyük bölümünü oluşturduğu için baskı daha sert hissediliyor.

Hindistan, Güney Kore ve Güney Afrika’dan gelen sinyaller

Hindistan’da Vivo telefon fiyatlarının yükseldiğine ilişkin haberler, Güney Afrika’da DDR4 ve DRAM perakende maliyetlerindeki sıçrama ve Güney Kore’de iPhone 18 Pro için beklenen daha yüksek fiyatlar aynı mekanizmanın farklı pazarlardaki yansımaları olarak değerlendirilebilir.

Ancak bu ülkelerde bildirilen fiyatları tek ve değişmez bir küresel gösterge olarak yorumlamak doğru olmaz. Döviz kurları, daha önce alınmış stoklar, vergiler, distribütör marjları ve üreticilerin tedarik sözleşmeleri yerel fiyatı ciddi biçimde değiştirebilir.

TrendForce’a dayandırılan bir tahmine göre 256 GB iPhone 18 Pro’nun parça maliyeti, önceki nesle kıyasla yaklaşık yüzde 38 artabilir. Başka haberlerde ise IDC’nin iPhone 18 Pro başlangıç fiyatında 200 dolara varan olası bir artış öngördüğü aktarılıyor. Bunların hiçbiri Apple tarafından açıklanmış kesin perakende fiyatı değil, maliyet ve pazar tahminleri. 1012

iPhone 18 Pro’da belleğin payı neden önemli?

Sorun yalnızca belleğin pahalanması değil; belleğin cihaz maliyetindeki ağırlığının da hızla artması. Güney Kore basınında TrendForce’a dayandırılan bir hesaplamaya göre bellek, iPhone 18 Pro’nun toplam parça maliyetinin yaklaşık yüzde 34’ünü oluşturabilir. Bir yıl önce bu payın yaklaşık yüzde 10 seviyesinde olduğu bildiriliyordu. 10

Bu değişim, Apple gibi büyük üreticiler için bile maliyet baskısını artırıyor. Premium modellerde fiyat artışının bir bölümünü tüketiciye aktarmak daha kolay olabilirken, giriş seviyesi ürünlerde aynı hamle talebi daha hızlı zayıflatabilir.

Akıllı telefon pazarı daralabilir

IDC’nin tahmini, kıtlığın yalnızca fiyatları değil, satılan cihaz sayısını da etkileyebileceğine işaret ediyor. Kuruluş, küresel akıllı telefon sevkiyatlarının 2026’da yüzde 12,9 azalarak 1,12 milyar adede gerileyebileceğini öngörüyor. Bu düşüş, pazarın şimdiye kadarki en sert gerilemesi ve on yılı aşkın sürenin en düşük sevkiyat seviyelerinden biri olarak tanımlanıyor. 23

Daha yüksek fiyatlar tüketicileri mevcut telefonlarını daha uzun süre kullanmaya yöneltebilir. Üreticiler açısından ise özellikle düşük fiyatlı modellerde satış hacmi düşerken gelir aynı oranda gerilemeyebilir; çünkü ortalama satış fiyatı yükselebilir. IDC, benzer baskının PC pazarında da görülmesini ve 2026’da küresel PC satışlarının yüzde 11,3 azalmasını bekliyor. 3

Talep, üreticilerin ulaşabileceği perakende fiyatların üzerine çıktığında şirketler üretimi kısmayı da seçebilir. Bu durum akıllı telefonların yanı sıra PC, oyun konsolu ve diğer tüketici elektroniği ürünlerinde model bulunabilirliğini azaltabilir. 23

2027’de DRAM ve NAND için farklı senaryolar

TrendForce’un mevcut görünümüne göre yapay zekâ, 2027’de bellek talebinin başlıca itici gücü olmaya devam edecek. HBM’e ayrılan kapasite, yapay zekâ sunucularına yönelik güçlü talep ve CPU belleği alımlarındaki artış, DRAM arzını sıkı tutarak fiyatları yukarı çekebilir. 8

NAND Flash tarafında ise tablo daha farklı. Yeni kapasitenin devreye girmesi ve üreticilerin daha gelişmiş süreçlere geçmesiyle arzın 2027’nin ikinci yarısında rahatlaması bekleniyor. Tüketici elektroniği talebinin zayıf kalması da NAND fiyatları üzerindeki baskıyı azaltabilir. 810

Bu ayrım önemli: Yapay zekâ kaynaklı bellek krizinden söz ederken DRAM, HBM ve NAND’ı tek bir ürün gibi değerlendirmek yanıltıcı olur. DRAM’de sıkışıklık sürerken NAND piyasasında daha erken bir denge veya arz fazlası ihtimali bulunuyor.

Kıtlık 2029 veya 2030’a kadar sürebilir mi?

Bellek sıkışıklığının 2029 ya da 2030’a kadar uzayabileceği yönündeki iddialar tamamen imkânsız değil; ancak bunlar daha düşük güvenilirlikteki ikincil raporlarda yer alan kötümser senaryolar. Mevcut daha güçlü göstergeler, DRAM piyasasının en azından 2027’ye kadar sıkı kalabileceğine, bazı analistlere göre kıtlığın 2028’e dek sürebileceğine işaret ediyor. “2030’a kadar kesin kıtlık” ise sektörün temel senaryosu olarak kabul edilemez. 8914

Yeni fabrika yatırımları arzı artırabilir, fakat bir bellek fabrikasının planlanmasından anlamlı üretim hacmine ulaşmasına kadar yıllar geçebiliyor. Deloitte, yeni kapasitenin 2029 veya 2030’a kadar tam anlamıyla devreye girmeyebileceğini belirtiyor.

Kim kazanıyor, kim kaybediyor?

Kısa vadede bellek üreticileri, arzın talebi karşılamadığı ortamda daha güçlü fiyatlandırma gücü elde ediyor. Tedariki önceden güvence altına almış, büyük ölçekli ve yüksek kârlı markalar da daha avantajlı durumda.

Buna karşılık küçük montajcılar, bütçe segmentindeki markalar ve spot piyasadan bellek almak zorunda kalan şirketler daha büyük marj ve bulunabilirlik riski taşıyor. Tüketiciler daha yüksek fiyatlarla karşılaşırken bazıları yeni cihaz alımını erteleyebilir veya daha düşük teknik özellikleri kabul edebilir. 13

Yapay zekâ altyapısının kendisi de bu maliyet artışından muaf değil. HBM’in yanı sıra sunucu DRAM’i ve depolama fiyatlarındaki yükseliş, yapay zekâ kümelerinin kurulmasını ve işletilmesini pahalılaştırıyor. Çok yıllı tedarik sözleşmeleri yapabilecek mali güce sahip bulut şirketleri bu ortamda avantaj kazanabilir; bu da yapay zekâ kapasitesinin birkaç büyük hiper ölçekleyici şirketin elinde daha fazla yoğunlaşmasına yol açabilir. 78

ABD-Çin rekabeti bellek krizini nasıl etkileyebilir?

Bellek, gelişmiş GPU’lar, litografi ve çip paketleme teknolojileriyle birlikte stratejik bir darboğaz hâline geliyor. ABD’nin ihracat kontrolleri ve Çin’in yerli yarı iletken üretiminde kendine yeterlilik hedefi, tedarik zincirlerini daha parçalı hâle getirebilir. Şirketler ve ülkeler kıtlık dönemlerinde stok yapmaya yöneldikçe ticari kaynak tahsisi kararlarının jeopolitik bir boyut kazanma riski de artıyor. 578

Bununla birlikte mevcut küresel DRAM kıtlığının birincil nedeni ABD-Çin gerilimi değil. Eldeki kanıtlar, doğrudan itici gücün yapay zekâ kaynaklı talebin sınırlı üretim kapasitesiyle çakışması olduğunu gösteriyor. Jeopolitik rekabet ise bu temel arz-talep sorununu daha karmaşık ve kalıcı hâle getirebilecek ek bir baskı unsuru olarak öne çıkıyor. 578

Sonuç: Yapay zekâ yatırımlarının tüketiciye yansıyan bedeli

Yapay zekâ veri merkezlerinin bellek talebi, teknoloji sektöründe daha önce ucuz ve bol kabul edilen bir girdiyi stratejik bir kaynağa dönüştürüyor. Bunun sonucu, telefon ve bilgisayar fiyatlarında artış, daha düşük donanım özellikleri, ertelenen lansmanlar ve daralan satış hacimleri olabilir.

TrendForce’un öngörüleri DRAM tarafında 2027 boyunca süren bir sıkışıklığa, NAND tarafında ise yılın ikinci yarısında olası bir rahatlamaya işaret ediyor. Daha uzun süreli kıtlık senaryoları masada olsa da 2029 veya 2030, bugün için kesinleşmiş bir tahmin değil. Tüketiciler açısından en olası kısa vadeli sonuç ise basit: Yapay zekâ altyapısına yapılan dev yatırımların bir bölümü, daha pahalı veya daha düşük özellikli elektronik ürünler üzerinden son kullanıcıya aktarılıyor.