Fedorov’dan Zelenskiy’e çağrı: Ukrayna’daki yolsuzluk soruşturmasında yanıtlanması gereken sorular var

Eski Ukrayna Savunma Bakanı Mykhailo Fedorov, BBC’ye verdiği röportajda Volodimir Zelenskiy’in yakın çevresindeki kişilerle ilgili yolsuzluk iddialarında devlet başkanının bazı soruları yanıtlaması gerektiğini söyledi. Fedorov, Zelenskiy’i kişisel olarak yolsuzlukla suçlamadı; ancak soruşturmanın, başkanın olası usulsüzlükler hakkında ne bildiğinin sorulmasını meşru kıldığını savundu.

Fedorov, Zelenskiy hakkında ne söyledi?

Fedorov’un sözleri, doğrudan Zelenskiy’e yöneltilmiş bir suçlamadan çok siyasi sorumluluk çağrısı niteliğindeydi. Eski bakan, Zelenskiy’in yönetimi içindeki olası usulsüzlüklerden haberdar olup olmadığının açıklığa kavuşturulması gerektiğini söyledi. Kendi deneyimine dayanarak ise Zelenskiy’in kendisine hiçbir zaman yasa dışı ya da uygunsuz bir talimat vermediğini belirtti.

Bu ayrım önemli: Mevcut haberlerdeki soruşturmalar, devlet başkanlığı çevresindeki yetkililer ve siyasi ortaklarla ilgili. Zelenskiy’in bu dosyalarda kişisel olarak suçlandığına dair bir bulgu bulunmuyor. Eski Devlet Başkanlığı Ofisi Başkanı Andriy Yermak hakkında yürütülen ayrı soruşturmada da Ukrayna’nın yolsuzlukla mücadele kurumları Zelenskiy’in sanık ya da şüpheli olmadığını açıkladı. 2

150 milyon grivnalık soruşturmanın iddiası ne?

Ukrayna Ulusal Yolsuzlukla Mücadele Bürosu (NABU) ve Özel Yolsuzlukla Mücadele Savcılığı (SAPO), milletvekilleri, kamu görevlileri ve devlet kontrolündeki Sense Bank’ın üst düzey isimlerini kapsadığı öne sürülen bir düzenek ortaya çıkardıklarını belirtiyor. Soruşturmacılara göre yaklaşık 150 milyon grivna, yani yaklaşık 3,3 milyon dolar, aklandı ve eski Enerji Bakanı Herman Halushchenko’nun kefaletini ödemek için kullanıldı.

Dosyanın, Ukrayna’nın devlet nükleer enerji şirketi Energoatom’da rüşvet ve komisyon iddialarını inceleyen daha geniş kapsamlı soruşturmayla bağlantılı olduğu bildiriliyor. Ancak bunlar soruşturma makamlarının iddiaları; suçluluk kesinleşmiş değil ve sanıkların hukuki süreçleri devam ediyor.

Iryna Mudra’nın rolü neydi?

Soruşturma kapsamında adı geçen kişilerden biri, Devlet Başkanlığı Ofisi’nin eski başkan yardımcılarından Iryna Mudra. Mudra, ofiste yargı işleri ve yargı reformundan sorumluydu. Haberlerde, Halushchenko’nun kefalet parasının toplanmasına yardımcı olması beklendiği ve bu nedenle düzenekte rol aldığı öne sürülüyor. Soruşturmanın kamuoyuna yansımasının ardından Zelenskiy Mudra’yı görevden aldı.

NABU’ya göre paranın bir bölümü Sense Bank üzerinden aktarıldı; fonlar, düzenekte yer aldığı iddia edilen kişilerin kontrolündeki şirketlerle bağlantılı hesaplar aracılığıyla dolaştırıldı. Bankanın işlemler sırasında finansal denetim sistemlerine müdahale edip etmediği de ayrıca inceleniyor.

İddialar neden Zelenskiy için siyasi bir sınava dönüştü?

Soruşturma, Ukrayna’nın Rusya’yla savaştığı ve Batılı ülkelerin askeri desteğine ihtiyaç duyduğu bir dönemde Zelenskiy’in yakın çevresine yönelik denetimi daha fazla gündeme taşıdı. Yermak hakkında yürütülen ayrı kara para aklama soruşturması da siyasi baskıyı artırdı. Ukrayna makamları Yermak’i şüpheli ilan etti; mahkeme daha sonra yargılama süreci öncesinde tutuklanmasına karar verdi. Yermak ise suçlamaları reddediyor. 234

Fedorov’a göre mesele yalnızca ceza soruşturması değil, kamuoyunun devlete duyduğu güven. Eski bakan, Zelenskiy’in üst düzey ortaklarının olası usulsüzlüklerinden haberdar olup olmadığını açıkça yanıtlaması gerektiğini savunuyor.

Fedorov ayrıca yolsuzluğun savaş alanındaki kapasiteyi zayıflatabileceği uyarısında bulundu. Savunma tedarikindeki reformlara rağmen yolsuzluk iddialarının cephedeki imkanları etkileyebileceğini belirtti; Batılı ortaklardaki bürokrasi ve silah teslimatlarındaki gecikmelerin de Ukrayna’nın savaş gücünü zorladığını söyledi. Ukrayna’nın özellikle insansız hava araçları ve teknoloji temelli savaş kapasitesine yatırım yapması gerektiğini vurguladı.

Görevden alınması ve seçim çağrısı nasıl devreye girdi?

Fedorov’un BBC röportajı, eski bakanın beklenmedik biçimde görevden alınmasının ardından geldi. Fedorov’un Ukrayna ordusunun komuta kademesiyle yaşadığı bildirilen anlaşmazlıkların ardından görevden alınması, Kiev ve başka kentlerde protestolara yol açtı. Gelişme, savaş döneminde Zelenskiy ile askeri modernizasyon ve insansız hava aracı teknolojileriyle öne çıkan popüler bir bakan arasındaki nadir açık çatlaklardan birini ortaya çıkardı.

Görevden ayrıldıktan sonra Fedorov, savaş sürerken cumhurbaşkanlığı seçimlerinin yapılabilmesi için yasal, güvenli ve uygulanabilir bir yöntem bulunması çağrısında bulundu. Demokrasi “Putin’in rehinesi” olmamalı; Ukrayna aynı anda hem kendini savunabilmeli hem de demokratik bir ülke olarak kalabilmeliydi.

Zelenskiy bu çağrıya karşı çıktı. Rusya’nın geniş çaplı işgalinin başlamasından bu yana sıkıyönetim altında olan Ukrayna’da seçimler askıya alınmış durumda. BBC’nin aktardığı pratik sorunlar arasında askerlerin, yerinden edilmiş Ukraynalıların ve işgal altındaki bölgelerde yaşayanların oy kullanması; ayrıca Rusya’nın dezenformasyon faaliyetleri riski bulunuyor.

Zelenskiy’in ofisi de Fedorov’un açıklamalarını eleştirdi ve eski bakanın 2019’dan bu yana Zelenskiy liderliğindeki hükümetlerde görev yaptığını hatırlattı. Böylece iki ayrı tartışma iç içe geçti: Savaş sırasında adil bir seçimin yapılıp yapılamayacağı ve devlet başkanının siyasi çevresindeki yolsuzluk iddialarına yeterince yanıt verip vermediği.

Fedorov’un gündeminde uluslararası teknoloji işbirliği de vardı. Eski bakan, Ukrayna’nın saldırı kapasitesi için Starlink uydu internet hizmetinin Rus hava sahasına genişletilmesi konusunda Elon Musk ile görüşmeyi planladığını söyledi. Bu, açıklanmış bir SpaceX anlaşması değil, Fedorov’un dile getirdiği bir hedef olarak kaldı.

Hangi noktalar kesinleşti, hangileri hâlâ iddia?

Fedorov’un açıklamalarından çıkan en net sonuç, Zelenskiy’in hesap verebilirlik konusunda kamuoyuna yanıt vermesi gerektiği yönündeki çağrı. Fedorov, Ukrayna Devlet Başkanı’nın bizzat yolsuzluğa karıştığını söylemedi. Sense Bank ve Halushchenko’nun kefaletiyle ilgili 150 milyon grivnalık dosya soruşturma aşamasında; Yermak dosyasında da suçlamalar ve mahkeme kararları bulunuyor, ancak nihai bir hüküm yok. 23

Hukuki belirsizlik, siyasi sorunu ortadan kaldırmıyor. Üst düzey yetkililerle ilgili iddialar, savaş dönemindeki yönetime duyulan güveni zedeleyebilir; devlet kurumlarının denetimi ve Ukrayna’nın savaş sürerken nasıl yönetileceği konusundaki anlaşmazlıkları derinleştirebilir. Fedorov, Zelenskiy’in bu sorulara açıkça yanıt vermesini istiyor. Zelenskiy ise savaş sırasında yapılacak bir seçimin ülkeyi tehlikeli ve bölücü bir krize sürükleyebileceği görüşünde.