İsrail ve Suriye neden acil görüşme yaptı?

İsrail ile Suriye arasındaki üst düzey temasın doğrudan nedeni, İsrail’in 18 Ağustos’ta Suriye’nin kuzeybatısındaki Abu el-Duhur hava üssüne düzenlediği saldırıydı. Saldırı, Türkiye’den bir askeri heyetin üssü ziyaret etmesinin hemen ardından geldi ve Beşşar Esad sonrası Suriye’de Türkiye’nin rolüne ilişkin keskin görüş ayrılıklarını görünür hale getirdi. Bu nedenle Suriye Dışişleri Bakanı Asaad el-Şeybani ile Mossad Direktörü Roman Gofman arasındaki görüşme, hava üssü krizinin İsrail ile Türkiye arasında Suriye topraklarında doğrudan bir çatışmaya dönüşmesini önlemeye yönelik bir kriz yönetimi girişimi olarak değerlendirildi. 103

İsrail ne söylüyor?

İsrail, Abu el-Duhur’a yönelik saldırının Türkiye’nin üsse asker, insansız hava araçları ve radar sistemleri konuşlandırmaya hazırlandığı yönündeki istihbarata dayandığını savunuyor. İsrailli yetkililer operasyonu, Türk personelini hedef alan bir saldırıdan ziyade kontrollü bir “uyarı atışı” olarak nitelendiriyor ve Şam’a daha önce defalarca uyarı gönderildiğini belirtiyor. 18

İsrail’in öne sürdüğü kırmızı çizgiler arasında Suriye’de kurulabilecek Türk hava savunma sistemleri, silahlı dronlar ve füzeler bulunuyor. İsrail’e göre bu kapasite, ülkenin Suriye’deki operasyon özgürlüğünü kısıtlayabilir veya yeni bir askeri cephe oluşturabilir.

Abu el-Duhur hava üssünde ne oldu?

Suriye devlet medyasına göre en az sekiz saldırı hava üssünün pistini ve depolama tesislerini vurdu. Saldırılarda can kaybı bildirilmedi. İsrail saldırısının, Türk heyetinin üsten ayrılmasından yalnızca saatler sonra gerçekleşmesi, İsrail’in iddiasına görünürde dayanak sağladı; ancak bu zamanlama, bir askeri konuşlandırma kararının kesinleştiğini bağımsız olarak kanıtlamıyor. 13

Şam’ın anlatısı

Şam, Türk subaylarının ziyaretinin kalıcı bir Türk üssü ya da sürekli asker konuşlandırılması amacı taşımadığını söylüyor. Suriye yönetimine göre ziyaretin konusu eğitim ve askeri iş birliğiydi; ayrıca büyük ölçüde kullanılmayan üs boş durumdaydı. Şam, İsrail saldırısının gerekli olduğu yönündeki gerekçeyi reddediyor. 213

Suriye, gerilimin düşürülmesi çağrısı yaparken İsrail’le daha geniş kapsamlı bir güvenlik düzenlemesi istiyor. Böylece tek taraflı saldırıların birbirini izlediği yeni bir döngünün önüne geçilmesini ve ülkenin yeniden yapılanma sürecinin zarar görmemesini amaçlıyor.

Türkiye’nin tepkisi

Ankara, İsrail’in iddialarını “dayanaksız” olarak nitelendirerek reddetti ve saldırıyı saldırganlık olarak kınadı. Türkiye, İsrail’in siyasi gerekçelerini seçim dönemine yönelik “ucuz siyaset” şeklinde değerlendirdi. 411

Türkiye’nin pozisyonuna göre Suriye’yle askeri iş birliği, ülkenin istikrarını ve yeniden yapılanmasını desteklemeye yönelik meşru bir adım; İsrail’i kuşatmaya dönük saldırı hazırlığı değil.

ABD neden devreye girdi?

ABD’nin Suriye özel temsilcisi ve Türkiye Büyükelçisi Tom Barrack, İsrail’in saldırıdan önce Washington’ı bilgilendirmediğini söyledi. İsrailli yetkililer ise bu açıklamaya itiraz ederek ABD’nin önceden haberdar edildiğini savundu. Barrack, operasyonu bölgesel istikrara katkı sunmayan gereksiz bir tırmanma olarak niteledi ve saldırının Türkiye’yi daha büyük bir çatışmaya çekmek için tehlikeli bir girişim olabileceği uyarısında bulundu. 5613

Washington, İsrail, Türkiye ve Suriye arasında yanlış hesaplama veya istenmeyen askeri karşılaşmaları önleyecek bir iletişim ve gerilimi önleme mekanizması kurmaya çalışıyor. Ancak hava üssüne yönelik saldırı, taraflar arasında henüz ortak kuralların oluşmadığını gösterdi.

Gizli kanallar neden önemli?

İsrail ile Türkiye’nin kamuoyu önündeki sert söylemlerine rağmen arka kanallar üzerinden temaslarını sürdürdüğü bildiriliyor. Gofman ile Şeybani de 14 Ağustos’ta, hava üssü saldırısından dört gün önce, Türkiye’nin Suriye’deki askeri varlığını görüştü. 28

Bu tür temasların amacı, askeri konuşlandırmalar veya saldırılar geri döndürülemez bir krize yol açmadan önce tarafların pratik sınırlar belirlemesini sağlamak. Ancak Abu el-Duhur saldırısı, bu kanalların henüz etkili ve üzerinde uzlaşılmış bir güvenlik çerçevesi oluşturamadığını ortaya koydu.

Krizin bölgesel sonuçları ne olabilir?

Türkiye’nin NATO üyesi ve ABD’nin müttefiki olması, İsrail saldırısında Türk personelin hayatını kaybetmesi veya Ankara’nın askeri karşılık vermesi halinde Washington için ciddi bir ittifak yönetimi krizine yol açabilir. 513

Suriye açısından ise yeni bir çatışma, Beşşar Esad sonrası dönemde yeni yönetimin kontrolü sağlamlaştırmaya çalıştığı bir sırada yatırımları caydırabilir ve yeniden yapılanmayı yavaşlatabilir. Bu nedenle Şam, hem İsrail’in saldırılarını sınırlayacak hem de Türkiye’yle iş birliğini düzenleyecek daha kapsamlı bir güvenlik anlaşması arıyor.

İsrail’deki siyasi boyut

Operasyon, İsrail’in Suriye’de düşmanca veya gelecekte İsrail’in hareket alanını kısıtlayabilecek askeri kapasitenin kalıcı hale gelmesini engellemeye dayalı daha geniş güvenlik yaklaşımıyla da örtüşüyor. Eleştirmenler, iç siyasi teşviklerin hükümeti dikkat çekici bir güç gösterisine yöneltebileceğini savunuyor. İsrail ise kararın istihbarata dayandığını ve ileride oluşabilecek bir tehdidi önlemek için gerekli olduğunu söylüyor. 1211

Sonuç olarak görüşmenin temel nedeni, Abu el-Duhur saldırısının İsrail-Suriye geriliminin ötesine geçerek İsrail-Türkiye çatışmasına dönüşme riskini azaltmaktı. Bununla birlikte, Türkiye’nin üsse asker veya gelişmiş askeri sistemler yerleştirmeye hazırlandığı yönündeki iddialar kamuya açık kaynaklarda tartışmalı kalıyor; mevcut kanıtlar, taraflardan birinin anlatısını kesin biçimde doğrulamaya yetmiyor.