Güney Lübnan’da gece boyunca tırmanış: Topçu ateşi, hava saldırıları ve yıkımlar

Lübnan’dan gelen haberler, son gece yaşananları tek bir saldırıdan ziyade çok yönlü bir tırmanış olarak tanımlıyor. Lübnan Ulusal Haber Ajansı (NNA), 22-23 Ağustos gecesi ve sabahında ülkenin güneyinde topçu ateşi, hava saldırıları, büyük patlamalar ve yıkım operasyonları bildirildiğini aktardı. Bazı haberlerde fosfor mermisi kullanıldığı ileri sürüldü; ancak bu iddia, incelenen kaynaklarda bağımsız biçimde doğrulanmış değil. 68

Gece boyunca ne bildirildi?

En yoğun topçu ateşinin Mansuri, Beyt es-Sayyad çevresi ve Mecdel Zun’un dış kesimlerini hedef aldığı bildirildi. Lübnan devlet medyası ayrıca Ali et-Tahir tepeleri yakınında hava saldırıları düzenlendiğini ve güneyin batı ve merkez kesimleri üzerinde insansız hava araçlarının uçuşlarını sürdürdüğünü aktardı. 6910

Mansuri, Beyt es-Sayyad ve Mecdel Zun’da geniş çaplı patlamalar ve yıkımlar yaşandığı bildirildi. Hadase, Beyt Yahun ve Aita el-Cebel’de de benzer yıkım faaliyetleri rapor edilirken, yakındaki vadilere doğru makineli tüfek ateşi açıldığı belirtildi. 1012

Beyt es-Sayyad’ın özellikle ağır hasar gördüğü öne sürüldü. Lübnan devlet haber ajansına dayandırılan çeşitli haberlerde, kasabadaki evlerin geniş ölçüde hasar gördüğü veya yıkıldığı, bir haberde ise hiçbir evin hasarsız kalmadığı ifade edildi. Bu değerlendirmeler Lübnan kaynaklarına dayandırılıyor ve burada bağımsız olarak doğrulanmış değil. 81213

Fosfor mermisi iddiası ne kadar doğrulanmış durumda?

Lübnan devlet medyası, saldırıların bazı bölümlerinde fosfor mermisi kullanıldığını bildirdi. Birden fazla yayın organı da Kfar Rumman yakınları, Ali et-Tahir tepeleri ve güney Lübnan’daki diğer bölgeleri işaret ederek bu iddiayı tekrarladı. 6816

Bununla birlikte mevcut kaynaklar mühimmatın türünü bağımsız biçimde doğrulamıyor; tam olarak nerede kullanıldığını veya belirli bir saldırının uluslararası insancıl hukuku ihlal edip etmediğini ortaya koyacak yeterli ayrıntıyı da sunmuyor. Hukuki değerlendirme için hedefin niteliği, saldırı sırasında alınan önlemler ve siviller üzerindeki etkiler gibi unsurların bilinmesi gerekir.

Lübnanlı yetkililer ise saldırılar, sınır ötesi girişler ve yıkımlardan oluşan genel tabloyu uluslararası hukuk ile uluslararası insancıl hukukun ihlali olarak nitelendirdi. Bu ifade siyasi ve hukuki bir suçlamadır; mahkeme kararı anlamına gelmez.

Saldırılar daha geniş bir operasyonun neresinde duruyor?

Geceki saldırılar, kırılgan bir ateşkes çerçevesi içinde gerçekleşti. ABD arabuluculuğunda haziran ayında oluşturulan anlaşma; Hizbullah’ın ateşi tamamen durdurmasını ve örgüt mensuplarının Litani Nehri’nin güneyindeki bölgeden çekilmesini şart koşuyordu. Bu alanda münhasır kontrolün Lübnan ordusuna bırakılması öngörülüyordu. 19

Düzenleme daha başından itibaren tartışmalıydı. Reuters, Hizbullah’ın planı reddettiğini; İsrail’in ise saldırılarını sürdürdüğünü ve güney Lübnan’dan hemen çekilmeyeceğini açıkladığını bildirdi. Birleşmiş Milletler kaynakları daha sonra ateşkes açıklamalarına rağmen ihlallerin sürdüğünü ve İsrail’in Lübnan’daki askeri faaliyetlerinin yoğunlaştığını belirtti.

Son büyük tırmanış, ağustos ayının başında güney Lübnan’da iki İsrail askerinin ölmesinin ardından geldi. İsrail ordusu, askerlerinin birliklerinin faaliyet yürüttüğü bir bölgede patlayıcı düzeneğin infilak etmesi sonucu öldüğünü açıkladı. İsrailli yetkililer, ardından düzenlenen saldırıları, “Hizbullah’ın ateşkesi ihlali” olarak tanımladıkları olaya karşılık şeklinde sundu. 117

Bu gelişmeler, geceki operasyonun yalnızca tek gecelik bir karşılıklı ateş alışverişi olmadığını gösteriyor. Operasyon; hava gücü, topçu ateşi, kara faaliyetleri, yıkımlar ve yerinden edilme talimatlarının bir arada kullanıldığı daha geniş bir askeri kampanyanın parçası olarak değerlendiriliyor.

Sivil sonuçlar ne oldu?

İlk haberlerde özellikle yıkılan veya hasar gören evlere ve bölge sakinlerinin evlerine dönememe riskine odaklanıldı. İnsani yardım kuruluşları, ateşkes düzenlemeleri yürürlükte kalırken devam eden bombardıman, insansız hava aracı saldırıları ve yıkımların çok sayıda kişinin evine dönmesini engellediği uyarısında bulundu.

Reuters’ın aktardığına göre Lübnan Sağlık Bakanlığı, 15 Ağustos itibarıyla 2 Mart’tan bu yana ülkede 4.300’den fazla kişinin öldüğünü bildirdi. Birleşmiş Milletler’in daha önce yayımladığı insan hakları güncellemesinde ise mart ayındaki büyük tırmanışın ilk üç haftasında Lübnan’da bir milyondan fazla kişinin yerinden edildiği belirtildi. 18

Bu rakamlar, yalnızca son geceki operasyonun neden olduğu can kaybı veya yerinden edilmeyi değil, çatışmanın genel tablosunu yansıtıyor. Son yıkımların önemi ise hâlihazırda ağır olan yerinden edilme krizini derinleştirme ihtimalinde yatıyor: Evlerin ve sivil mülklerin zarar görmesi, insanların geri dönüşünü daha da zorlaştırıyor.

Hangi noktalar hâlâ tartışmalı?

Mevcut haberlerde topçu ateşi, hava saldırıları, patlamalar ve yıkımların genel çerçevesi büyük ölçüde Lübnan Ulusal Haber Ajansı’na atfediliyor ve çeşitli bölgesel yayınlar tarafından aktarılıyor. Ancak yıkımın kesin boyutu, her bir saldırının hedefi ve fosfor mermisi kullanıldığı iddiası daha az kesinlik taşıyor.

Ateşkesin nasıl yorumlanacağı konusunda da ciddi bir anlaşmazlık var. İsrail, operasyonlarını Hizbullah’ın faaliyetlerine karşılık ve örgütü Litani Nehri’nin güneyinden uzaklaştırma çabalarının parçası olarak gösteriyor. Lübnanlı yetkililer ve bölge sakinleri ise İsrail’i ateşkes taahhütlerini tekrar tekrar göz ardı etmek ve sivil altyapıyı kasıtlı biçimde yıkmakla suçluyor. 119

Kanıtlarla sınırlı tutulabilecek en net sonuç şu: Güney Lübnan, birden fazla askeri yöntemin kullanıldığı, yerleşim bölgelerinde kapsamlı hasar ve siviller açısından ağır sonuçlar doğuran yeni bir tırmanış yaşadı. Belirli mühimmatların kullanımı ve olası hukuk ihlalleriyle ilgili temel iddialar ise bağımsız soruşturma gerektiriyor.