Altı AB ülkesi petrol devlerinin kriz kârlarına vergi istiyor

Bakanlara göre, fiyat artışlarından kriz nedeniyle yararlanan şirketler de bu yükün hafifletilmesine katkı sunmalı. Önerilen ortak çerçevenin bir amacı da ülkelerin birbirinden farklı ulusal vergiler uygulamasının yaratabileceği rekabet bozulmalarını önlemek.

Petrol şirketlerinin kârları neden tartışmanın merkezinde?

Şirketlerin açıkladığı yüksek kârlar, siyasi baskıyı güçlendirdi. ExxonMobil, nisan-haziran döneminde 14,53 milyar dolar kâr açıkladı; Chevron'un aynı dönemdeki kârı ise 12,07 milyar dolar oldu. Her iki şirketin sonucu da bir önceki yılın aynı dönemine göre belirgin biçimde yükseldi. Beş büyük Batılı petrol şirketinin ikinci çeyrek toplam kârı için yaklaşık 48 milyar dolarlık tahminler de yayımlandı. ^BD

Bununla birlikte, kamuoyunda kullanılan farklı toplamların aynı şeyi ölçmediği belirtiliyor. Altı şirket için yaklaşık 40 milyar avro, sekiz şirket için ilk yarıda 17,9 milyar avro “fazla kâr” hesapları; seçilen şirketlere, dolar-avro dönüşümüne, muhasebe yöntemine ve özellikle “fazla kâr”ın nasıl tanımlandığına göre değişebiliyor. Kanıtlarda yer alan daha ihtiyatlı Avrupa odaklı tahmin, ilk yarıda sekiz şirket için 7,5 milyar avro düzeyinde. ^N

Buradaki fikir, şirketlerin tüm kârlarını vergilendirmek değil; normal dönemlerdeki kâr seviyesini aşan ve enerji fiyatlarındaki olağanüstü sıçramayla ilişkilendirilen bölümü hedeflemek.

Portekiz uygulamayı başlattı

Portekiz, ortak AB düzenlemesi çağrısının ötesine geçerek petrol çıkarma ve rafineri şirketlerinin 2026'da elde ettiği olağanüstü kârlara geçici yüzde 33 vergi getirilmesini onayladı. Vergi, şirketlerin 2026 kârlarının 2024 ve 2025 ortalamasını yüzde 20'den fazla aşan kısmına uygulanacak. ^E

Lizbon yönetimi açısından bu adım hem kamu desteği ve enerji rahatlatma programları için kaynak oluşturma hem de hedefli bir verginin idari olarak uygulanabileceğini gösterme işlevi taşıyor.

2022'deki AB modeli yeniden mi kullanılacak?

Altı ülkenin işaret ettiği başlıca örnek, Rusya'nın Ukrayna'yı geniş çaplı işgalinin ardından 2022 enerji krizi sırasında oluşturulan geçici “dayanışma katkısı”. Model, enerji şirketlerinin bütün kazançlarına genel bir vergi koymak yerine, tarihsel bir referans seviyesinin üzerindeki kârlara süreli bir yükümlülük getirilmesine dayanıyor.

Koalisyon ayrıca rafineri marjlarının incelenmesini istiyor. Çünkü ham petrol ithal edilse bile, rafineriler arz sıkıntısı ve fiyat dalgalanmaları sırasında yüksek marjlar elde edebiliyor. Avrupa Parlamentosu da arz kısıtlamalarının enerji sektöründe olağanüstü kazançlar yaratabileceğine dikkat çekerek geçici bir dayanışma katkısını olası çözümlerden biri olarak gündeme getirdi. ^G

Önündeki en büyük engel siyaset

Önerinin önündeki sorun yalnızca verginin nasıl hesaplanacağı değil, siyasi destek bulup bulamayacağı. Avrupa Komisyonu nisan ayında böyle bir vergiye bağlılık göstermemiş, bunun yerine hedefli kriz önlemlerini değerlendirdiğini belirtmişti. ^R

AB düzeyinde vergi düzenlemeleri üye ülkeler arasında hassas bir konu. Almanya'da da görüş ayrılığı bulunuyor: Maliye Bakanı Lars Klingbeil ve Sosyal Demokrat Parti (SPD) AB çapında bir çerçevenin tartışılmasını desteklerken, Hristiyan Demokrat Birlik (CDU) öneriye karşı çıkıyor. ^E

Özetle bu girişim, savaş ve arz kesintileriyle büyüyen petrol ve rafineri kârlarının bir bölümünü tüketicileri korumaya ve enerji maliyetlerini hafifletmeye yönlendirme çabası. Portekiz'in attığı adım ve Polonya'nın koalisyona katılması çağrıya ivme kazandırsa da, AB genelinde üzerinde uzlaşılmış bir tasarım ve uygulamayı garanti edecek siyasi çoğunluk henüz oluşmuş değil.