Slovenya’da akaryakıt kararı: Stoklar bitmedi, pompalar neden boş kaldı?

Slovenya’da kota neden getirildi?

Slovenya, Mart 2026’da akaryakıt alımını sınırlayan ilk Avrupa Birliği ülkesi oldu. Özel araç sahipleri günde en fazla 50 litre, işletmeler, çiftçiler ve diğer ticari kullanıcılar ise 200 litre yakıt alabilecekti.

Kararın temelinde ülkenin yakıtının tamamen tükenmesi değil, istasyonlara yakıt ulaştırılmasındaki aksaklıklar vardı. Hükümet, ulusal düzeyde yeterli yakıt bulunduğunu ancak savaş kaynaklı tedarik ve nakliye sorunları nedeniyle bazı pompaların zamanında yeniden doldurulamadığını açıkladı.

Slovenya’daki düzenlenmiş fiyatların çevre ülkelere kıyasla daha ucuz kalması da talebi artırdı. Avusturya’dan gelen sürücülerin sınır ötesi alımları ve tüketicilerin ileride yakıt bulamama endişesiyle stok yapması, belirli istasyonlarda geçici kıtlığı daha görünür hâle getirdi.

Şirketler hükümetten önce sınırlama uyguladı

Hükümetin kararından önce MOL, istasyon ağında özel araçlar için ziyaret başına 30 litre sınırı getirmişti. Amaç, birkaç müşterinin depoları doldurarak istasyonu boşaltmasını önlemek, yakıtı daha fazla kişiye dağıtmak ve paniğe bağlı alımları azaltmaktı. Ticari araçlar için daha yüksek limitler uygulanıyordu.

BBC’nin aktardığına göre MOL’un uygulamasının ardından hükümet, özel araçlar için günlük 50 litre; işletmeler ve çiftçiler için 200 litre sınırı belirledi. Shell de benzer kısıtlamalar uygularken, ülkenin en büyük dağıtıcılarından Petrol başlangıçta aynı adımı atmadı.

Bu nedenle Slovenya’daki uygulama, kısa vadeli bir “akaryakıt hücumunu” önleme politikası olarak değerlendirilebilir. Kota, perakende satış noktalarındaki olağanüstü talebi frenlerken dağıtım kanallarının yeniden işler hâle gelmesine zaman kazandırmayı amaçladı. Söz konusu kısıtlamaların mayıs sonunda kaldırıldığı iddiası ise burada yer alan güçlü kaynaklarla doğrulanamıyor; bu tarih temkinli ele alınmalı.

Avrupa’daki asıl sorun: Ham petrolden çok rafineri kapasitesi

Slovenya’daki gelişme, Avrupa genelinde daha geniş bir akaryakıt krizinin yaşandığı döneme denk geldi. Sorun yalnızca ham petrol fiyatlarındaki artış değildi; özellikle motorin olmak üzere rafine ürünlerin üretimi ve taşınması da ciddi biçimde aksadı.

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları ile İran’ın misillemeleri, ham petrol ve petrol ürünleri açısından kritik olan Hürmüz Boğazı’ndaki trafiği büyük ölçüde sekteye uğrattı. Savaş öncesinde bu güzergâhtan günde yaklaşık 18 milyon varil petrol ve ürün geçerken, akış temmuzda 4,8 milyon varile, ağustos başında ise yaklaşık 2 milyon varile geriledi.

Ortadoğu’daki rafinerilerde üretim, ikinci çeyrekte savaş öncesi seviyelerin yaklaşık 2,9 milyon varil/gün altında kaldı. Uluslararası Enerji Ajansı, üçüncü çeyrekte de 2,2 milyon varil/gün açık bekledi. Ukrayna’nın Rusya’daki rafinerilere yönelik saldırıları da Rusya’nın işleme kapasitesini yaklaşık yirmi yılın en düşük seviyelerine yaklaştırdı.

Bu gelişmeler, ikame petrol varillerinin bulunmasını ve taşınmasını zorlaştırırken motorin ve benzin arzını daralttı. Avrupa motorin fiyatları savaşın başından bu yana yüzde 70’ten fazla yükseldi; gaz yağı ile Brent petrol arasındaki fark da rekor seviyelere çıktı.

Ham petrol ucuzlasa bile motorin pahalı kalabilir

Ham petrol fiyatı ile tüketicinin pompada ödediği fiyat her zaman aynı yönde hareket etmez. Rafineri kesintileri, tanker taşımacılığındaki darboğazlar ve düşük stoklar, Brent gerilese bile motorinin pahalı kalmasına yol açabilir.

ABD Enerji Bilgi İdaresi, Brent petrolün 2026’nın ikinci çeyreğinde ortalama varil başına 103 dolar olmasını, dördüncü çeyrekte ise 70 dolara gerilemesini bekliyordu. Bu tahmin, petrol fiyatlarının yaklaşık 90 dolar civarında sabit bir seyir izlemediğini; savaş ve arz koşullarına bağlı olarak oldukça oynak kaldığını gösteriyor.

Avrupa’daki pompa fiyatları da yüksek seyrini korudu. Avrupa Birliği’nin resmi belgelerinde Hırvatistan’da motorin fiyatı 30 Mart’ta litre başına 1,88 avro olarak kaydedildi. Ağustos ortasındaki piyasa verilerinde fiyat yaklaşık 1,835 avro seviyesindeydi. Moldova’da ise düzenleyici kurumun yeni fiyat ayarlaması sonrasında motorin litre başına yaklaşık 1,62 avroya çıktı.

Kriz savaş bitse bile hemen sona ermeyebilir

Akaryakıt piyasasındaki baskının kalıcı olmasının nedeni, rafinerilerin, ihracat terminallerinin ve nakliye güzergâhlarının çatışmalar sona erdiğinde aynı anda normale dönemeyebilmesi. Hürmüz Boğazı’ndaki kesintilerin sürmesi, Körfez altyapısının onarımı, Rusya’nın düşük rafineri üretimi ve tanker bulunabilirliğindeki sınırlamalar ürün piyasalarını sıkı tutabilir.

Yaz sıcakları da enerji sistemleri üzerinde ek baskı oluşturabilir. Termik ve nükleer santrallerin üretimindeki düşüş, elektrik üretiminde gaz ve petrol bağlantılı kaynaklara olan talebi artırabilir.

Analistler bu nedenle yüksek rafineri marjlarının ve akaryakıt fiyatlarının birkaç yıl sürebileceği ihtimalini göz ardı etmiyor. Ancak sürenin ne kadar uzun olacağı; çatışmanın gidişatına, hasarlı altyapının onarım hızına, Çin’in rafineri üretimine ve tankerlerin bölgeden güvenli biçimde geçip geçememesine bağlı olacak.