Çin, AB’nin JD.com–Ceconomy soruşturmasına neden set çekti?

Çin’in 19 Ağustos 2026 tarihli kararı, Avrupa Komisyonu’nun JD.com’un Ceconomy’yi satın alma planına ilişkin Yabancı Sübvansiyonlar Tüzüğü (FSR) soruşturmasında delil toplama yöntemine yönelik bir itirazdan doğdu. Pekin, Komisyonun Çin’de bulunan kapsamlı bilgileri, Çin bankacılık kurumlarından istenen veriler de dahil olmak üzere, talep ettiğini ve taleplere uyulmaması halinde sonuçlar öngördüğünü belirtiyor. Çin bu yaklaşımı, AB’nin kamu hukuku yetkisini Çin topraklarında uygunsuz biçimde kullanması olarak nitelendiriyor.

Avrupa Komisyonu ise farklı bir soruya yanıt arıyor: AB dışındaki bir hükümetten JD.com’a sağlanan mali katkılar, planlanan satın alma yoluyla Avrupa Birliği’ndeki rekabeti bozmuş olabilir mi? Böylece iki tarafın kuralları, Çin’deki bilgi ve belgelere erişim konusunda doğrudan karşı karşıya gelmiş durumda.

Çin neyi yasakladı?

Çin Adalet Bakanlığı; Ticaret Bakanlığı ve diğer kurumlarla birlikte, JD.com hakkındaki FSR soruşturmasında kullanılan belirli AB sınır ötesi araştırma yöntemlerini “uygunsuz sınır ötesi yargı yetkisi” olarak değerlendirdi. Karar yayımlandığı anda yürürlüğe girdi ve Çin’deki kuruluşlarla kişilerin söz konusu işlemleri uygulamasını veya bunlara yardım etmesini yasakladı.

Pekin’in temel itirazı soruşturmanın konusundan çok, delillerin toplanma biçimine yönelikti. Çinli makamlar, Komisyonun Çin’de tutulan kapsamlı, gereksiz veya soruşturmayla ilgisiz bilgi ve kayıtları istediğini söyledi. Çin, bu taleplerin egemenlik, içişlerine karışmama ve sınır ötesi delil toplamada uluslararası hukuk ilkelerini ihlal ettiğini savunuyor. Bunlar Çin’in açıkladığı hukuki ve siyasi görüşlerdir; uluslararası hukuk bakımından verilmiş bir yargı kararı değildir.

Çin, AB’den bu uygulamaları düzeltmesini istedi ve Çinli şirketlerin meşru hak ve çıkarlarını korumak için gerekli adımları atacağını açıkladı. Bunun pratik sonucu, bir “kanunlar çatışması” ihtimali: Çin’deki taraflara belirli AB taleplerine yardım etmemeleri söylenirken JD.com, Avrupa Komisyonu’nun devam eden düzenleyici sürecine tabi olmaya devam ediyor.

Anlaşmazlığın Ceconomy satın alımıyla bağlantısı

JD.com’un önerdiği işlem yaklaşık 2,2 milyar avro, yani 2,5 milyar dolar değerinde. Almanya merkezli Ceconomy; MediaMarkt ve Saturn markalarını işleten bir elektronik perakendecisi. Almanya Federal Kartel Dairesi, JD.com’un Ceconomy üzerindeki kontrolü almasını Eylül 2025’te onayladı. Ancak bu karar, işlemin Alman birleşme hukuku bakımından rekabet üzerindeki etkisini ele alıyordu.

AB’nin FSR incelemesi ise farklı bir zemine dayanıyor. Düzenleme, AB dışındaki bir hükümetin şirkete sağladığı mali katkıların AB iç pazarında rekabeti bozabilecek bir avantaj yaratıp yaratmadığını araştırmasına olanak tanıyor. FSR, AB’de faaliyet gösteren şirketlere verilen bu tür katkılar için Komisyon soruşturması öngörüyor ve Temmuz 2023’ten beri uygulanıyor.

JD.com, Ceconomy işlemini 17 Nisan 2026’da Avrupa Komisyonu’na resmen bildirdi. Komisyon 28 Mayıs’ta derinlemesine soruşturma başlattı. Komisyonun ön değerlendirmesinde, JD.com’un avantajlı koşullarda finansman, vergi avantajları veya teklif verme kapasitesini etkileyebilecek başka destekler almış olabileceğine dair endişeler yer aldı.

Komisyon 22 Temmuz’da bir “itiraz bildirimi” yayımladı. Bu belge, işlemin AB hukukunu ihlal ettiğine dair nihai karar değil, Komisyonun ön bulgularını ve endişelerini ortaya koyan resmi bir aşamaydı. Komisyon özellikle olası Çin devlet desteğinin JD.com’un yüksek bir prim ödemesini mümkün kılıp kılığını ve AB pazarındaki rekabeti bozup bozmadığını inceliyor.

AB incelemesinde sırada ne var?

Komisyonun kamuya açık dosya kaydında karar için geçici tarih 2 Ekim 2026 olarak belirtiliyor. Bu tarih sürecin kesin olarak o gün sona ereceği anlamına gelmiyor. JD.com, çözüm önerilerini Komisyona sundu ancak kamuya açık başvuruda bu önerilerin içeriği açıklanmadı.

Komisyonun kararı üç ana sonuca yol açabilir:

• işlemin herhangi bir koşul olmadan onaylanması;
• rekabet endişelerini gidermek üzere bağlayıcı taahhüt veya başka çözüm önlemlerinin kabul edilmesi;
• Komisyon, bozucu bir yabancı sübvansiyon bulunduğuna ve bunun yeterli tedbirlerle giderilemeyeceğine karar verirse satın alımın engellenmesi.

Çin’in kararı, Komisyonun ihtiyaç duyduğunu söylediği delillere erişimi sınırlayarak değerlendirmeyi zorlaştırabilir. Bu durum incelemenin uzamasına, çözüm görüşmelerinin karmaşıklaşmasına veya tarafların bilgi sunma yükümlülükleriyle karşı karşıya kalmasına neden olabilir.

Nuctech dosyası neden önemli?

JD.com kararı tek başına yaşanan bir anlaşmazlık değil. Çin, Mayıs 2026’da Çinli güvenlik tarama ekipmanı üreticisi Nuctech hakkında yürütülen Komisyon FSR soruşturmasına yanıt olarak benzer bir yöntem kullandı. Pekin, AB’nin Çinli kuruluşlardan bilgi istemesinin gereksiz ölçüde geniş olduğunu belirterek kurum ve kişilerin belirlenen araştırma işlemlerine yardım etmesini yasakladı.

İki dosya, AB’nin iç pazarını etkileyen faaliyetleri soruşturma yetkisiyle Çin’in kendi topraklarında bulunan kuruluşların işbirliğini sınırlama yetkisinin sınırlarını test ediyor. Çin, sınır ötesi yargı yetkisine karşı yeni düzenleme çerçevesini Nisan 2026’da yürürlüğe koydu. Nuctech ve JD.com dosyaları, bu çerçevenin AB’nin FSR kapsamındaki delil toplama faaliyetlerine karşı öne çıkan ilk uygulamaları arasında yer alıyor.

Daha geniş anlamı ne?

Ceconomy incelemesi bu nedenle hem ticari bir satın alma dosyası hem de yetki alanlarını sınayan bir hukuk mücadelesi niteliğinde. AB açısından soru, yabancı sübvansiyon kurallarının ilgili finansman ve şirket kayıtları Çin’de tutulurken uygulanıp uygulanamayacağı. Çin açısından ise mesele, bu taleplerin AB düzenleyici yetkisini Birlik sınırlarının dışına uygunsuz biçimde taşıyıp taşımadığı.

Komisyon kararını verene kadar üç başlık belirleyici olacak: JD.com’un çözüm önerilerinin Komisyonun endişelerini giderip gidermediği, bilgi paylaşımı anlaşmazlığının incelemeyi geciktirip geciktirmeyeceği ve Pekin ile Brüksel’in çakışan işbirliği taleplerini nasıl yöneteceği. Şu anki temel mesele JD.com’un sübvansiyon aldığına dair nihai bir tespit değil; düzenleyicilerin, iki taraf da kendi kurallarını uygularken soruşturmayı tamamlayıp tamamlayamayacağı.