Neom projesinde büyük geri çekilme: The Line 2030’a kadar askıda

Suudi Arabistan’ın fütüristik megakent projesi Neom, iddialı bir yeniden tasarım sürecinden çok, maliyetler karşısında kapsamlı bir geri çekilme görüntüsü veriyor. Wall Street Journal’ın soruşturmasına göre krallık, Veliaht Prens Muhammed bin Selman’ın yaklaşık 500 milyar dolarlık vizyonunun merkezindeki projeye 50 milyar dolardan fazla harcadı. Şimdi ise milyarlarca dolar daha, yeni yapılar inşa etmek yerine sözleşmeleri sonlandırmak için kullanılabilir.

The Line en az 2030’a kadar beklemede

Neom’un en dikkat çekici unsuru olan The Line, çöl boyunca uzanması ve otomobilsiz bir yaşam sunması planlanan doğrusal şehir projesiydi. Ancak WSJ’nin aktardığı bilgilere göre bu projedeki inşaat en az 2030’a kadar askıya alındı. Bu karar, Neom’un kamuoyuna tanıtılan ana vaadinin fiilen belirsiz bir geleceğe bırakıldığı anlamına geliyor.

Projenin durması, yalnızca yeni inşaatların ertelenmesiyle sınırlı değil. Tamamlanmamış yapılar, altyapı çalışmaları ve çölde yarım bırakılan dev ölçekli şantiyeler için nasıl bir yol izleneceğine dair kamuoyuna açıklanmış kapsamlı bir plan da bulunmuyor.

Sözleşmeleri bitirmenin faturası: 16 milyar dolar

Neom’un 2026-2030 dönemine ilişkin bütçesinde, uzun vadeli yüklenici anlaşmalarını feshetmek için yaklaşık 60 milyar riyal, yani 16 milyar dolar öngörüldüğü bildiriliyor. Bu ödemelerin, sözleşmelerdeki fesih ve ceza hükümleriyle bağlantılı olduğu belirtiliyor.

Böylece Neom’da bazı projeleri durdurmak bile önemli bir mali yük yaratıyor. Semafor’un aktardığı rakam, krallığın önümüzdeki beş yılda bazı projeleri inşa etmekten çok, mevcut taahhütlerden çıkmak için para harcayabileceğine işaret ediyor.

Trojena’nın 2029 hedefi gerçekleşmedi

Neom’un dağlık bölgede planlanan kayak ve turizm merkezi Trojena’nın, 2029 Asya Kış Oyunları’na ev sahipliği yapması hedefleniyordu. Ancak tesisler zamanında hazır olmadığı için bu plan gerçekleşmedi; oyunların Kazakistan’da düzenlenmesine karar verildi.

Bu gelişme, Neom’un yalnızca uzun vadeli şehir planlarında değil, takvime bağlanmış uluslararası organizasyonlarda da ciddi sorunlarla karşılaştığını gösteriyor.

Resmî mesajlarla sahadaki tablo arasındaki fark

WSJ soruşturması, Suudi yetkililerin Neom’un uzun vadeli bir öncelik olmaya devam ettiğini kamuoyu önünde vurgulamasına karşın, sahada askıya almalar, iptaller ve faaliyetlerde azaltmalar yaşandığını aktarıyor.

Bu çelişki, projenin tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmeyebilir; ancak başlangıçta tanıtılan ölçekte ve hızda ilerlemediğini ortaya koyuyor. Neom’un geleceği konusunda daha sınırlı, aşamalı veya farklı sektörlere odaklanan bir modelin uygulanıp uygulanmayacağı ise kaynaklarda kapsamlı biçimde açıklanmış değil.

Sorunun merkezinde mali gerçeklik var

Soruşturmanın ortaya koyduğu temel mesele, Neom’un teknolojik ve mimari hedeflerinin mali kapasiteyle çarpışması. Proje, Suudi Arabistan’ın ekonomik dönüşüm programının simgesi olarak tasarlanmış, çölün ortasında bilimkurgu filmlerini andıran bir megakent fikri üzerine kurulmuştu. Ancak bu ölçekteki altyapı, ulaşım, enerji ve yapı yatırımlarının maliyeti, krallığın sürdürülebilir biçimde taahhüt edebileceği sermayeyi aşmış görünüyor.

Sonuç olarak Neom bugün, çalışır durumdaki fütüristik bir şehirden çok; büyük ölçüde tamamlanmamış yapılar, durdurulan projeler ve fesih maliyetleriyle karşı karşıya kalan pahalı ve çözümsüz bir şantiye görünümünde. Wall Street Journal’ın değerlendirmesine göre bu tablo, yalnızca bir inşaat gecikmesini değil, dünyanın en iddialı kalkınma projelerinden birinin ekonomik varsayımlarının sorgulanmasını yansıtıyor.