Çinli rafineriler Hürmüz riski artarken neden Suudi ve Irak petrolü alıyor?

Çinli rafineriler, Hürmüz Boğazı ve Kızıldeniz çevresindeki aksamalara klasik uzun vadeli tedarik planlarıyla değil, hemen yüklenebilen ve karmaşık rafineri sistemlerine uyum sağlayan ham petrol kargolarıyla yanıt veriyor. PetroChina, Sinochem Group, Sinopec’in ticaret kolu Unipec ve Rongsheng Petrochemical’ın nadir görülen bir ihalede toplam yaklaşık 10 milyon varil Suudi Arab Medium ve Arab Heavy aldığı bildiriliyor. Rongsheng ile kamuya ait bazı rafineriler de hızlı teslimat için en az 8 milyon varil Irak’ın Basrah Heavy ve Basrah Medium petrolünü satın aldı.

Bu tablo yalnızca ucuz petrol arayışına işaret etmiyor. Çinli alıcılar, normalde uzun vadeli sözleşmelere ve öngörülebilir Körfez rotalarına dayanan tedarik modelinden, yükleme imkânı, tanker bulunabilirliği ve teslimat güvenliğinin fiyat kadar önemli olduğu “spot” piyasaya kayıyor.

İlk öncelik: Rafineriye uygun kargoyu güvenceye almak

Suudi Arabistan’ın Arab Medium ve Arab Heavy türleri ile Irak’ın Basrah kaliteleri, orta ve ağır ham petrol işleyebilen rafineriler için uygun alternatifler sunuyor. Bu alımlar, Çinli işlemcilere aylık planlamaların ve olağan sevkiyat akışının normale dönmesini beklemeden kısa vadeli fiziksel tedarik sağlıyor.

Aynı eğilim Çin’in bağımsız rafinerilerinde de görülüyor. Piyasada “teapot” olarak anılan bu tesislerden Shandong merkezli olanların, temmuz ayında Katar, Irak ve Birleşik Arap Emirlikleri’nden toplam 16 milyon ila 20,5 milyon varil petrol aldığı bildirildi. Reuters’a konuşan trader’lara göre bu, çatışmanın başlamasından bu yana yaptıkları en büyük yaptırıma tabi olmayan Orta Doğu petrolü alımıydı.

Ancak bu işlemler tedarik koşullarının normale döndüğü anlamına gelmiyor. Bazı Çinli rafinerilerin, zayıf iç talep, diğer üreticilerle rekabet ve Hürmüz’de süren aksaklıklar nedeniyle ağustos ayı için Suudi Arabistan’la uzun vadeli sözleşme kapsamındaki kargolarını azalttığı veya hiç talep etmediği bildirildi.

Irak petrolü çıkıyor, ancak güvenilir bir alternatif rota değil

Irak ham petrolü Körfez’den Hürmüz Boğazı üzerinden çıkmayı sürdürüyor. Bu durum Irak’ı Asyalı alıcılar için kısmi bir “basınç tahliye vanası” hâline getiriyor; ancak rota güvenlik tehditlerine, yüksek sigorta maliyetlerine ve sınırlı tanker bulunabilirliğine açık kalıyor. Reuters verilerine göre 7 Ağustos haftasında boğazdan çıkan tankerlere Basrah petrolü taşıyan yaklaşık 2 milyon varillik bir tanker de dahildi.

Irak’ın güney ihracat terminallerinin kullanılabilecek alternatifleri sınırlı. CNBC’nin aktardığı verilere göre ülkenin üretimi, şubat ayındaki günlük 4,2 milyon varilden haziranda yaklaşık 1,9 milyon varile geriledi. Dolayısıyla Basrah petrolü hızlı teslimatlı bir kargo olarak cazip olsa da, kaybolan bölgesel arzın tamamen güvenilir ikamesi olarak görülemiyor.

Başka bir deyişle, petrolün kuyudan çıkmış olması onun ticari açıdan erişilebilir olduğu anlamına gelmiyor. Kargonun zamanında yüklenebilmesi, sigortalanabilmesi ve taşınabilmesi gerekiyor.

Çin’in temmuz ithalatı toparlandı, fakat savaş öncesinin hâlâ gerisinde

Çin’in ham petrol girişleri, haziranda yaklaşık on yılın en düşük seviyesine indikten sonra temmuzda toparlandı. Reuters, temmuz ithalatını günlük 8,41 milyon varil; haziran ithalatını ise 7,12 milyon varil olarak hesapladı. Buna rağmen temmuz rakamı geçen yılın aynı ayına göre yüzde 24,3 daha düşüktü.

Asya’nın toplam ham petrol ve yakıt ithalatı da temmuzda günlük 22,82 milyon varile çıkarak çatışmanın başlamasından bu yana en yüksek seviyeye ulaştı. Ancak bu seviye, çatışma öncesindeki üç aylık ortalama olan 26,89 milyon varilin yaklaşık yüzde 15 altında kaldı.

Dolayısıyla toparlanma, bazı akışların yeniden başladığını ve rafinerilerin alternatif tedarikçiler bulduğunu gösteriyor; Körfez’deki eski ticaret sisteminin tamamen onarıldığını değil. Körfez ülkelerinin ham petrol ve kondensat ihracatı da temmuzda savaş öncesi seviyelerin yaklaşık yüzde 40 altında kaldı.

Daha az gemi, rota esnekliğini daha değerli kılıyor

Deniz taşımacılığı verileri lojistik baskının boyutunu ortaya koyuyor. Reuters’ın aktardığı haftada pazartesiden perşembeye kadar Hürmüz Boğazı’ndan yalnızca 33 gemi geçti; önceki haftanın aynı döneminde bu sayı 50’ydi. Boğazdan çıkan ham petrol tankeri sayısı ise sadece altı oldu.

Kızıldeniz’deki riskler tabloyu daha da ağırlaştırdı. Suudi petrol tesislerine yönelik bir saldırının ardından Bab el-Mendeb Boğazı’ndan geçen ticari gemi sayısı bir pazar günü 11’e geriledi. Kpler verilerine göre bu, aylar içindeki en düşük seviyelerden biriydi.

Bu gelişmeler bir petrol kargosunun değerini değiştirdi. Alıcılar artık yalnızca ham petrolün ucuz olup olmadığına veya rafinerileriyle uyumuna bakmıyor. Kargonun yükleme bölgesinden çıkıp çıkamayacağını, hangi rotayı izleyeceğini, sigortacıların ve gemi sahiplerinin bu rotayı kabul edip etmeyeceğini ve fiyatın ne kadar gecikme riski içerdiğini de hesaplıyor.

Suudi Arabistan boru hattı ve Kızıldeniz seçeneklerini kullanıyor

Suudi Arabistan’ın Irak’a göre daha fazla alternatif rotası bulunuyor. East-West boru hattı, ham petrolü Körfez’den Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu limanına taşıyabiliyor. İlk aksama döneminde Yanbu’dan yapılan ihracat günlük 2 milyon varile yaklaştı; ancak bu miktar, Suudi Arabistan’ın normalde Hürmüz üzerinden gönderdiği hacmin tamamını karşılamaya yetmedi.

Kızıldeniz’den çıkan Suudi kargoları Asya’ya Kızıldeniz ve Süveyş Kanalı üzerinden ulaşabiliyor. Bununla birlikte rota operasyonel açıdan karmaşık. Tam yüklü süper tankerler kanaldan geçemeyecek kadar derine battığı için bazı kargolar, Kızıldeniz’deki Ayn Sukhna ile Akdeniz’deki Sidi Kerir arasında uzanan Sumed boru hattını kullanıyor; petrol daha sonra Akdeniz’de yeniden tankerlere yükleniyor.

Bu güzergâh da risksiz değil. Kızıldeniz çevresindeki saldırı ve tehditlerin ardından Suudi petrolü taşıyan bazı gemilerin rotasını tersine çevirdiği görüldü. Bu durum, alternatif kapasitenin tek başına güvenli ve düzenli teslimat anlamına gelmediğini ortaya koyuyor.

Saudi Aramco ayrıca Arab Medium ve Arab Heavy kargolarını Hürmüz’ün en riskli bölümünün dışında sunabilmek için Birleşik Arap Emirlikleri açıklarında gemiden gemiye aktarma seçeneklerini değerlendirdi. Bu hamle, üreticilerin ve alıcıların tek bir standart ihracat rotasına güvenmek yerine kargo bazında esnek çözümler kurduğunu gösteriyor.

ADNOC ihaleleri lojistiği doğrudan fiyatın parçası hâline getiriyor

Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC), Upper Zakum, Umm Lulu ve Das ham petrolünü art arda spot ihalelerle satışa sundu. Bu kaliteler Körfez’deki sahalardan çıkarılıyor. İhaleler, Asyalı rafinerilere fiziksel tedarik imkânı verirken alıcıların yükleme ve taşıma risklerini hangi fiyatla kabul edeceğini de test ediyor.

Reuters’a göre ADNOC, haziranda Asyalı rafinerilere ve trading şirketlerine en az 30 milyon varil spot petrol sattı. Temmuz sonundaki bir başka ihalede ise en az 12 milyon varil daha satıldı.

Spot ihale mekanizması, alıcılara zamanlama ve teslimat düzenlemelerinde esneklik sağlıyor. ADNOC da su yolu çevresindeki belirsizliğe rağmen kargoları piyasaya çıkarabiliyor. Sonraki ihalelerde Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki noktalardan gemiye teslim yükleme veya gemiden gemiye aktarma gibi seçeneklerin sunulduğu bildirildi.

Bazı ADNOC kargoları için primlerden söz edilirken, diğer ihalelerde üreticilerin arzı elden çıkarmak için yüksek indirimlere gittiği bildirildi. Bu çelişkili sinyaller önemli: Piyasada tek bir “Hürmüz primi” yok. Bir varilin değeri; petrolün kalitesine, yükleme noktasına, teslim şekline, rotaya, zamanlamaya ve kargonun güvenliğine ilişkin algıya göre değişiyor.

Bazı piyasa raporları, ADNOC’un hazirandan bu yana düzenlediği önceki ihalelerde toplam satışın 86 milyon varili aştığını ve kimi kargoların Dubai göstergesinin üzerinde primle satıldığını öne sürüyor. Ancak bu rakam ve tüm prim ayrıntıları, ana haber kaynaklarında aynı kapsamda doğrulanmış değil; bu nedenle raporlanmış piyasa bilgisi olarak değerlendirilmesi gerekiyor.

Bu işlemler petrol piyasası hakkında ne söylüyor?

Üç sonuç öne çıkıyor:

1. Hızlı teslimatlı arzın stratejik değeri arttı. Çinli rafineriler, genel talep ve ithalat zayıf kalırken bile, tesislerine uygun ve gerçekten teslim edilebilen kargolar için hızlı alım yapmaya hazır.
2. Irak, alternatif altyapısı olan üreticilere göre daha kırılgan. Irak ihracatının sürmesi, Hürmüz’ün tamamen gemi trafiğine kapanmadığını gösteriyor. Ancak güney Körfez terminallerine bağımlılık, yeni bir bozulma hâlinde ülkeyi ciddi risk altında bırakıyor.
3. Piyasa yalnızca ham petrol kalitesini değil, taşınabilirliği de fiyatlıyor. Suudi Arabistan’ın boru hattı yönlendirmeleri, gemiden gemiye aktarmalar ve ADNOC ihaleleri, rota seçeneklerinin artık varilin ticari değerinin bir parçası olduğunu gösteriyor.

Sonuç: Çin petrolü değil, teslimat güvenini satın alıyor

Çinli rafineriler tesislerini; hızlı teslimatlı Suudi ve Irak alımları, yaptırıma tabi olmayan diğer Orta Doğu tedarikleri ve fırsatçı spot ihalelerin birleşimiyle çalışır durumda tutmaya çalışıyor. Çin’in temmuz ithalatındaki toparlanma, arzın bir bölümünün geri döndüğünü gösterse de ülkenin ve genel olarak Asya piyasasının ithalatı çatışma öncesi seviyelerin hâlâ belirgin biçimde altında.

Körfez petrolü Asya’ya ulaşmaya devam ediyor; fakat artık daha parçalı ve verimsiz bir sistem üzerinden: Hürmüz’den seçici geçişler, Suudi Arabistan’ın boru hattı ve Kızıldeniz yönlendirmeleri, gemiden gemiye aktarmalar ve tekrarlanan BAE ihaleleri.

Gemi trafiği, sigorta erişimi ve ihracat rotaları normale dönene kadar Çinli rafinerilerin hangi varilleri alacağını yalnızca ham petrolün özellikleri belirlemeyecek. Asıl belirleyici, o varilin zamanında ve güvenli biçimde teslim edilip edilemeyeceği olacak.