Çin’in Rus Petrolü Hamlesi Hindistan Rafinerilerini Sıkıştırıyor

Çin, Asya’nın ham petrol piyasasındaki dengeleri değiştiriyor. Kpler analistlerinin tahminine göre Çin’in deniz yoluyla Rus petrolü ithalatı Ağustos 2026’da günlük 1,25 milyon varile ulaşacak. Bu rakam temmuzdaki 1,423 milyon varilin biraz altında olsa da nisan ayından bu yana en yüksek seviyeler arasında. Daha dikkat çekici gelişme ise ağustos sevkiyatlarının yüzde 31’inin Rusya’nın Avrupa’daki ihracat terminallerinden gelmesinin beklenmesi. Bu, Çinli alıcıların Hindistan’daki rafinerilerin daha önce dayandığı Urals petrolünün çok daha büyük bölümünü çektiği anlamına geliyor.

Bunun ilk sonucu, Hindistan’ın uygun fiyatlı Rus ham petrolüne erişiminin zorlaşması. Rusya ise petrolü için Hindistan’a alternatif olabilecek büyük bir müşteri buluyor. Böylece Hindistan’daki rafinerilerin maliyet avantajı azalırken, Asya’nın yeni bir arz veya deniz taşımacılığı krizini karşılayacak güvenlik payı da daralıyor.

Çin, Hindistan’ın ikame kaynağı olarak kullandığı varilleri çekiyor

Orta Doğu’dan gelen sevkiyatların çatışmalar ve Hürmüz Boğazı çevresindeki kısıtlamalar nedeniyle aksaması üzerine Hindistan, Rus petrolü alımlarını artırmıştı. Reuters’ın ticaret verilerine dayandırdığı habere göre Rus ham petrolü, temmuz ayında Hindistan’ın toplam petrol ithalatının yüzde 50,83’ünü, yani günlük yaklaşık 2,47 milyon varili oluşturdu.

Ancak Hindistan’ın Rus petrolü ithalatı daha sonra ağustosta günlük 1,87 milyon varil olarak raporlandı. Bu miktar temmuzdaki 2,79 milyon varilin ve hazirandaki 2,73 milyon varilin altında. Aynı dönemde Çin, Rusya’dan alımlarını artırmakla kalmadı; geleneksel olarak doğu Rusya limanlarından aldığı petrolün yanı sıra batıdaki ihracat terminallerinden daha fazla Urals petrolü almaya başladı.

Bu durum tek aylık bir alım değişikliğinden ibaret görünmüyor. Bloomberg’in aktardığı gemi takip verilerine göre Çin limanlarına Rus ham petrolü teslimatları şubat ayının ilk 18 gününde günlük yaklaşık 2,09 milyon varile ulaştı. Daha uzun vadeli tablo, Hindistan’ın talebi zayıfladığında Çin’in Rusya için alternatif bir çıkış noktası olabildiğini; iki ülke de Orta Doğu’daki arz kesintilerini telafi etmek istediğinde ise doğrudan rakibe dönüştüğünü gösteriyor.

Çin, Rus petrolü için neden daha güçlü bir rakip?

Çinli rafineriler, Orta Doğu’dan gelen arzın azalmasını telafi etmek için Rus petrolü alımlarını artırıyor. Ticaret kaynakları ve gemi takip verilerine göre Çin’in devlete ait rafineri şirketi Sinopec, temmuz-eylül teslimatları için Rusya’nın ESPO karışımından 30 ila 40 kargo temin etti. Bu, günlük yaklaşık 241.000-320.000 varile karşılık geliyor.

Çin’in Rusya’nın hem uzak doğudaki hem de Avrupa’daki limanlarından kargo kabul edebilmesi, Moskova’ya petrolü için daha geniş bir müşteri havuzu sağlıyor. Aynı zamanda Hindistan’ın pazarlık gücünü azaltıyor. Daha uzun deniz rotalarını ve karmaşık nakliye düzenlemelerini kabul etmeye hazır alıcıların sayısı arttıkça Rusya’nın Hindistan’a daha yüksek indirim sunması için nedeni azalıyor.

Mevcut veriler, Rus petrolünün küresel ticaretten aniden kaybolduğundan çok yeniden dağıtıldığını gösteriyor. Hindistan daha az Rus petrolü alabilir; ancak Çin’in talebi bu varillerin Asya’ya yönelmeye devam etmesini ve Rusya’nın ihracat kanalını korumasını sağlayabilir. Hindistan’ın alımları azaltırken Çin’in Urals alımlarını artırdığını gösteren önceki veriler de bu eğilimi destekliyor.

Urals indirimi artık Hindistan’ı korumuyor

Ticari etki, en açık biçimde ham petrol fiyatlarında görülüyor. Hindistan’a teslim edilen Rus Urals petrolündeki indirim, temmuz sonunda tarihli Brent göstergesinin varil başına yaklaşık 1-2 dolar altına kadar daraldı. Oysa ayın başında indirim 10 doların üzerindeydi.

Hindistan’ın devlete ait rafineri şirketi Bharat Petroleum’un (BPCL) finans yöneticisi de Orta Doğu’daki arz kesintileri alternatif petrol türlerine talebi artırınca Rus petrolü için Hindistan’a sunulan indirimlerin ortadan kalktığını söyledi. İndirim büyük ölçüde kaybolduğunda Rus petrolünün rafineriler açısından temel maliyet avantajı da zayıflıyor. Latin Amerika, Afrika veya erişilebilir durumdaki diğer Orta Doğu kaynaklarından alınan alternatif ham petroller ise daha yüksek teslimat maliyetine ya da farklı işleme gereksinimlerine sahip olabilir.

Bu nedenle rafineriler iki yönlü bir marj baskısıyla karşılaşıyor:

• Ham madde maliyeti yükseliyor: Rus petrolünün alış fiyatı gösterge fiyata yaklaşıyor.
• İkame riski artıyor: Rafineriler, bölgesel arz ve nakliye hatları zaten baskı altındayken alternatif kargolar için rekabet etmek zorunda kalıyor.

Mevcut kaynaklar Reliance Industries, Indian Oil veya BPCL için şirket bazında doğrulanmış bir üretim kesintisi ya da ölçülmüş bir marj kaybı ortaya koymuyor. Bu nedenle savunulabilir sonuç daha genel: Urals indirimi daraldığında üç şirket de daha olumsuz bir ham madde ortamıyla karşılaşıyor. Etkinin boyutu ise rafinerilerin farklı petrol türlerini işleme esnekliğine, ürün dağılımına, stoklarına, sözleşmelerine ve maliyetleri müşterilere yansıtabilme kapasitesine bağlı olacak.

Reliance, Indian Oil ve BPCL açısından tablo

Reliance Industries, diğer Hintli rafineriler gibi küresel ham petrol maliyetlerindeki değişimden etkileniyor. Ancak mevcut kaynaklar şirketin etkilenme düzeyini ölçmek için yeterli şirket bazlı veri sunmuyor. Bu nedenle Reliance’ın durumu yalnızca Rusya’dan ithalat rakamlarıyla değil, ham petrol maliyetleri ile rafine ürün gelirleri arasındaki fark üzerinden değerlendirilmelidir.

Indian Oil, Rus petrolündeki indirimler daralırken ve Orta Doğu sevkiyatları kesintiye uğrarken güvenilir ham madde bulma zorunluluğuyla karşı karşıya. Sunulan kaynaklar Indian Oil’ın güncel Rus petrolü hacmini veya marj etkisini ölçmüyor. Bu yüzden şirketin belirli bir operasyonel dezavantaj yaşadığı sonucuna varmak için henüz erken.

BPCL, mevcut kanıtlar içinde en net biçimde belgelenen örnek. Şirket, alternatif petrol türlerine yönelik talep artarken Rus petrolündeki indirimlerin ortadan kalktığını ve yaklaşan teslimatlar için hâlâ tedarik ayarladığını belirtti. Bu açıklama tedarik ekonomisi üzerinde baskıya işaret ediyor; ancak ham petrol bulunamadığını veya doğrulanmış bir yakıt kıtlığı yaşandığını göstermiyor.

Üç şirket için de izlenmesi gereken temel göstergeler Urals-Brent fiyat farkı, navlun ve sigorta maliyetleri, ikame petrol türlerinin bulunabilirliği ve yurt içi akaryakıt fiyatlarının yükselen ham petrol maliyetlerine ne kadar hızlı uyum sağladığı olacak.

Asya’da yakıt kıtlığı riski artıyor mu?

Risk artıyor; ancak bölge genelinde yakın zamanda yakıt kıtlığı yaşanacağını söylemek için henüz yeterli kanıt yok.

Orta Doğu’dan petrol akışları, çatışma ve Hürmüz Boğazı çevresindeki aksaklıklar sonrasında kısıtlandı. Hindistan, Orta Doğu’dan gelen hacimler düşerken Rusya ve Latin Amerika’dan alımlarını artırdı. Çin de Körfez arzındaki düşüşü telafi etmek için Rus ham petrolüne yöneldi.

Bu tablo Asya’nın hata payını azaltıyor. Hürmüz Boğazı’nda, Rusya’nın ihracat terminallerinde, tanker arzında veya bölgesel rafineri kapasitesinde yeni bir kesinti yaşanması, ithalatçıların kaybolan varilleri ikame etmesini zorlaştırabilir. İlk etki büyük olasılıkla ham petrol ve navlun maliyetlerinde artış, rafineri marjlarında ise düşüş olur. Rafine ürün stokları da düşükse yerel yakıt sıkıntıları ve daha yüksek perakende fiyatları daha olası hale gelir.

Bununla birlikte Çin’in ağustos ayındaki Rus petrolü alımı hâlâ bir tahmin. Mevcut veriler Asya’daki tüketicilerin halihazırda genel bir yakıt açığı yaşadığını göstermiyor. Şu an ölçülebilen en belirgin gelişme, Hindistan’ın pazarlık avantajını kaybetmesi: Çin’in talebi Rusya’nın arzını emerken Hintli rafineriler aynı ham maddeyi temin etmek için daha fazla ödeme yapıyor.

Piyasadaki temel değişim

Çin’in Rus petrolü alımları, geçici bir arz dengeleme hamlesini kargolar için kalıcı bir rekabete dönüştürüyor. Hindistan, Orta Doğu’daki kesintileri telafi etmek için indirimli Urals petrolüne yönelmişti. Şimdi Çin, Rusya’nın Avrupa limanlarından çıkanlar da dahil olmak üzere bu varillerin daha büyük bölümünü alıyor.

Bu değişim Rusya’nın satıcı konumunu güçlendiriyor, Hindistan’daki rafinerilerin elde ettiği maliyet avantajını daraltıyor ve Asya yakıt piyasalarını yeni bir lojistik ya da arz şokuna karşı daha kırılgan bırakıyor. Kıtlık kaçınılmaz değil; ancak Hindistan’ın ve bölgenin mevcut krizi atlatmasına yardımcı olan ucuz ham petrol tamponu giderek inceliyor.