Hürmüz’ün kapanması Avrupa’yı daha pahalı ve daha kırılgan bir kışa hazırlıyor

Avrupa’nın önündeki asıl sorun: Gazı bulmak kadar pahalıya almamak

Hürmüz Boğazı’nın uzun süre kapalı kalması, Avrupa’nın kış hazırlığını kritik bir dönemde sekteye uğrattı. Boğaz normalde küresel sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin yaklaşık beşte birini taşıyor. Geçişlerin durması, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi üreticilerden gelen esnek arzın önemli bir bölümünü piyasadan çekti; Avrupa ile Asya’daki alıcıları geriye kalan kargolar için daha yüksek fiyat teklif etmeye zorladı.

Bu rekabet, Avrupa gaz fiyatlarını yaklaşık beş ayın en yüksek seviyesine taşıdı. Almanya’nın en büyük gaz ithalatçısı Uniper’in Üst Yöneticisi Michael Lewis, boğaz gemi trafiğine kapalı kaldığı sürece fiyatların megavatsaat başına yaklaşık 50-60 avro aralığında kalabileceğini söyledi.

Depolar kış öncesi kritik eşiğin gerisinde

Avrupa’nın kırılganlığını artıran temel unsur, depolama seviyelerinin mevsim normallerinin gerisinde kalması. AB gaz depoları ağustos başında yaklaşık yüzde 57 doluydu; bu, yılın o dönemi için kaydedilen en düşük seviyelerden biri ve tarihsel olarak rekor düşük bir oran.

Equinor Üst Yöneticisi Anders Opedal, Avrupa’nın kıştan önce depoları yüzde 80 seviyesine çıkarma hedefini bile tutturamayabileceğini belirtti. Almanya’nın durumu daha da zor: Ülkenin depoları 9 Ağustos itibarıyla yüzde 48 doluluk oranındaydı. Uniper’e göre Almanya’nın depolama tesislerini kasım ayına kadar yüzde 70’e ulaştırabilmesi için gaz fiyatlarının düşmesi gerekiyor.

Yüksek yaz fiyatları, tüccarların gazı depolayıp kışın satmasından elde edeceği ekonomik avantajı da azaltıyor. Böylece piyasa, depoları doldurmayı teşvik etmek yerine mevcut arz için rekabeti körüklüyor.

Avrupa’nın ihtiyaç duyduğu LNG kargoları artık Asya’ya gidiyor

Avrupa’nın kış öncesi depolarını geçen yıla kıyasla doldurabilmesi için yaklaşık 180 ek LNG kargosuna ihtiyaç duyacağı hesaplanıyordu. Ancak Hürmüz kriziyle birlikte Asya’daki fiyatların yükselmesi, ABD’den çıkan ve farklı pazarlara yönlendirilebilen LNG kargolarının rotasını değiştirdi.

ABD LNG ihracatının Avrupa’ya giden payı haziranda yüzde 42’nin biraz altına geriledi. Bu, yaklaşık iki yıl sonra ilk kez ABD’nin aylık LNG ihracatının yarısından azının Avrupa’ya gitmesi anlamına geliyor. Mısır rekor düzeyde 1,06 milyon metrik ton ABD LNG’si alırken, Asya’daki alıcılar da daha yüksek fiyatlarla kargoları kendilerine çekti.

Sonuç olarak Avrupa’nın depolarını doldurması gereken dönemde hem fiyatlar yükseldi hem de ihtiyaç duyduğu ilave LNG’yi bulmak zorlaştı.

Bu tablo doğrudan gaz kıtlığı anlamına mı geliyor?

Şu aşamada veriler, Avrupa genelinde kaçınılmaz bir fiziksel gaz kıtlığından çok yüksek fiyat ve daralan güvenlik payı riskine işaret ediyor. Avrupa’nın farklı ülkelerdeki LNG terminalleri, Norveç’ten gelen boru gazı, tüketimdeki azalma ve rüzgâr ile güneş enerjisindeki büyüme, arz şokunun etkisini sınırlayabilecek unsurlar arasında. Reuters analizine göre temel soru giderek Avrupa’nın gaz moleküllerine erişip erişemeyeceğinden çok, bu gazı hangi maliyetle ve ne kadar oynak bir piyasada temin edeceği haline geliyor.

Bununla birlikte bu koruyucu unsurlar, düşük depolama seviyelerinin yarattığı açığı ortadan kaldırmıyor. Hürmüz’deki kesinti kış aylarına kadar sürerse, yeni bir büyük arz kesintisi yaşanırsa veya hava alışılmadık derecede soğuk geçerse Avrupa’nın sınırlı tamponu hızla eriyebilir.

Almanya neden özellikle hassas?

Almanya, Avrupa’nın en büyük gaz piyasası ve sanayisi nedeniyle fiyat artışlarına karşı özellikle hassas. Depoların Avrupa ortalamasının altında kalması, kış öncesinde daha agresif alım yapılmasını gerektiriyor. Ancak piyasadaki yüksek fiyatlar, depolama hedeflerine ulaşmayı hem mali açıdan zorlaştırıyor hem de sanayi üzerindeki baskıyı artırıyor.

Bu nedenle Almanya açısından risk yalnızca evlerin ısınması değil; gaz kullanan sanayi tesislerinin daha yüksek enerji maliyetleriyle karşılaşması ve gerektiğinde tüketim kısıntısı çağrılarının gündeme gelmesi.

Sıcak hava ve kuraklık da baskıyı artırıyor

Avrupa’nın enerji sistemi aynı anda ikinci bir stres kanalıyla da karşı karşıya. Aşırı sıcaklar elektrik talebini artırırken, kuraklık suya bağlı enerji üretimini ve şebeke işletmesini kısıtlayabiliyor.

Tuna Nehri’ndeki su seviyelerinin rekor düşük düzeye inmesi, Romanya’nın çalışan tek nükleer reaktörünün şebekeden ayrılmasına yol açtı. Ülke enerji acil durumu ilan ederek işletmelerden ve hanelerden gönüllü tüketim azaltımı istedi. Bu tür hava kaynaklı kesintiler, gazın zaten kıt ve pahalı olduğu bir dönemde fosil yakıtlı elektrik üretimine olan ihtiyacı artırabilir.

Tüketicileri ne bekliyor?

Kısa vadede en belirgin risk, haneler ve işletmeler için daha yüksek enerji faturaları. Piyasa sıkı kalırsa hükümetler ve enerji şirketleri tasarruf çağrılarını artırabilir. Soğuk bir kış, düşük seviyedeki depolardan daha hızlı çekim yapılmasına ve keskin fiyat sıçramalarına neden olabilir.

Buna karşılık daha ılıman hava, talebin kalıcı biçimde azalması veya Hürmüz Boğazı’nın hızlı ve güvenilir şekilde yeniden açılması riski önemli ölçüde düşürür. Avrupa’nın bu kışı arz acil durumuna dönüşmeden atlatabilmesi; Hürmüz dışındaki LNG akışlarının sürmesine, hava koşullarının yönetilebilir kalmasına, tüketimin sınırlanmasına ve yeni büyük kesintiler yaşanmamasına bağlı görünüyor.

Özetle: Hürmüz krizinin Avrupa için en yakın sonucu mutlak gaz yokluğu değil, kışa daha düşük depolarla ve daha yüksek fiyatlarla girme riski. Ancak boğazın kapalı kalma süresi uzadıkça ve hava koşulları kötüleştikçe, bugün yönetilebilir görünen fiyat baskısı daha ciddi bir arz sorununa dönüşebilir.