Yüksek emisyon senaryosunda Avrupa’daki orman yangınları 2100’e kadar neredeyse üç katına çıkabilir

Potsdam İklim Etkileri Araştırma Enstitüsü (PIK) öncülüğünde, Senckenberg Doğa Araştırmaları Derneği’nin katkılarıyla hazırlanan yeni bir çalışma Avrupa için kritik bir ikileme işaret ediyor: Güçlü iklim politikaları yangın zararlarını tamamen ortadan kaldırmayabilir; ancak yüksek emisyonların sürmesi, yüzyıl sonunda her yıl yanan alanı bugünkünün neredeyse üç katına çıkarabilir.

Bu sonuçlar tek bir yangın sezonu için yapılmış bir tahmin değil. Araştırma, 2070–2100 dönemindeki modellenmiş ortalama yıllık yanan alanı günümüz koşullarıyla karşılaştırıyor. Böylece değişen yangın havası ile yangın yönetimi kapasitesinin Avrupa’nın uzun vadeli riskini nasıl şekillendirebileceğini inceliyor.

Başlıkta öne çıkan iki rakam: %39 ve %192

Araştırmaya göre, yangın havasındaki kötüleşme Avrupa’nın yıllık yanan alanını görece düşük emisyonlu SSP1-2.6 senaryosunda yaklaşık %39 artırabilir. Yüksek emisyon yolunu temsil eden SSP3-7.0 senaryosunda ise artış yaklaşık %192 olabilir; başka bir ifadeyle yıllık ortalama yanan alan bugünkünün neredeyse üç katına çıkabilir.

Bu oranlar, gelecekteki tek bir yangının büyüklüğünü değil, modellenen yıllık ortalamadaki değişimi ifade ediyor. Ayrıca rakamlar, kötüleşen yangın havasının etkisini tek başına ele alıyor. Buradaki ayrım önemli: Emisyonları azaltmak tehlikenin ne ölçüde büyüyeceğini sınırlarken, daha iyi arazi ve yangın yönetimi aynı tehlike düzeyinde ortaya çıkacak zararı azaltabilir.

Risk nerelerde artacak?

Mutlak yükün en fazla Güney Avrupa’da, özellikle Akdeniz yangın kuşağında görülmesi bekleniyor. Ancak risk, büyük yaz yangınlarıyla özdeşleşen ülkelerle sınırlı kalmayabilir. Çalışma ve Avrupa’daki diğer değerlendirmeler, yangına elverişli koşulların büyük orman yangınlarını yönetme deneyimi daha sınırlı olan kuzey bölgelerine doğru genişleyebileceğine işaret ediyor.

Avrupa Çevre Ajansı da yüksek emisyon senaryolarında başta olmak üzere, Avrupa’nın birçok bölgesinde yangın sezonlarının uzamasını ve yangına açık alanların genişlemesini bekliyor. Diğer yangın havası modelleri ise aşırı koşulların daha sık, daha yoğun ve daha geniş alanlara yayılarak görülmesini; en belirgin değişimlerin Güney Avrupa’da yaşanmasını ve ısınma arttıkça riskin kuzeye doğru ilerlemesini öngörüyor.

Sıcak, kuru ve rüzgârlı hava yangınları neden büyütüyor?

Bitki örtüsü nemini kaybettiğinde ve hava alevlerin hızla yayılmasına elverişli hale geldiğinde yangın riski yükseliyor. Daha yüksek sıcaklıklar, uzun süreli kuraklık, düşük nem ve kuvvetli rüzgârlar; küçük bir kıvılcımın hızla büyüyerek kontrol edilmesi zor bir yangına dönüşmesine yol açabiliyor.

Çalışmanın merkezindeki yangın havası kavramı, bitki örtüsünü daha kolay tutuşur hale getiren ve yangının yayılmasını kolaylaştıran atmosfer koşullarının birleşimini ifade ediyor. Bu nedenle %39 ve %192’lik artışlar tek bir faktörün doğrudan sonucu ya da her bölgenin aynı oranda etkileneceği anlamına gelmiyor. Yerel bitki örtüsü, yangınların çıkış biçimi, arazi kullanımı ve acil müdahale kapasitesi de yanan alanın büyüklüğünü etkiliyor.

Önleme ve söndürme neyi değiştirebilir?

Araştırma, yangın yönetimi kapasitesindeki sürekli iyileşmelerin öngörülen artışı önemli ölçüde sınırlayabileceğini ortaya koyuyor. Modellenen sonuçlarda bu tür iyileştirmeler, söz konusu yatırımların yapılmadığı senaryolara kıyasla yanan alanı yaklaşık %72 ila %92 azaltıyor. Buna rağmen, yangın yönetimine yönelik yatırımlar mevcut düzeyde kaldığında, güçlü iklim değişikliği koşullarında Avrupa’nın yangına açık bölgelerinin yaklaşık %55’inde yangın faaliyetleri artmaya devam ediyor.

Öne çıkan önlemler şunlar:

• yakıt yükünü azaltmak ve stratejik noktalarda yangın şeritleri oluşturmak;
• ekolojik ve operasyonel açıdan uygun alanlarda planlı veya kontrollü yakma uygulamak;
• daha nemli ve dayanıklı peyzajları restore etmek;
• risk altındaki yerleşim ve altyapı çevresinde arazi kullanım planlamasını iyileştirmek;
• erken tespit ve hızlı ilk müdahale kapasitesini güçlendirmek; ve
• yalnızca acil söndürmeye odaklanmak yerine önleme, hazırlık, müdahale ve iyileştirmeyi birlikte planlamak.

Bu adımlar, yangına maruz kalmayı azaltabilir ve küçük bir tutuşmanın büyük bir yangına dönüşmesini önlemeye yardımcı olabilir. Ancak sınırları da var. Aşırı kurumuş bitki örtüsünün kuvvetli rüzgârla birleştiği durumlarda, uçaklar, itfaiyeciler ve gelişmiş tespit sistemleri bulunsa bile söndürme kapasitesi yetersiz kalabilir. Yangın yönetimi sonuçları azaltır; aşırı yangınları daha olası hale getiren iklim koşullarını ortadan kaldırmaz.

2026 yangın sezonu ne gösteriyor?

Avrupa’nın 2026 yangın sezonu, bu projeksiyonlar için çarpıcı bir güncel bağlam sunuyor. Ancak tek başına bu sezonun, yüzyıl sonu sonuçlarının şimdiden gerçekleştiğini kanıtlamadığı unutulmamalı.

Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi, 18 Ağustos 2026 itibarıyla AB’de 606.327 hektarın yandığını kaydetti. Bu rakam, 2025’in aynı tarihindeki 957.510 hektarın altında kalsa da 2006–2025 döneminin 243.189 hektarlık uzun vadeli ortalamasının oldukça üzerinde.

Sezon, riskin coğrafi kapsamını da ortaya koydu. Fransa, İspanya ve Yunanistan’ın yanı sıra Belçika’daki High Fens bölgesinde yaklaşık 3.000 hektar alan yandı; Reuters bu yangını ülke tarihindeki en büyük orman yangını olarak nitelendirdi. 19 Ağustos itibarıyla sekiz ülke, yangınlarla mücadele için AB Sivil Koruma Mekanizması’nı devreye sokmuştu.

Haberlerde sezon boyunca 20’den fazla kişinin hayatını kaybettiği ve yüz binlerce kişinin tahliye edildiği, Fransa ve İspanya’da yerinden edilenlerin sayısının 300 bini aştığı da bildirildi. Bu rakamlar tarihe ve haberlerin kapsadığı coğrafyaya göre değişebileceğinden, çalışmanın yıllık yanan alan ortalamalarıyla aynı ölçüm türüymüş gibi karşılaştırılmamalı.

Dolayısıyla 2026 yangınlarıyla çalışma arasındaki ilişki yön gösterici nitelikte, kesinlik taşıyan bir nedensellik ilişkisi değil. 2026 sezonu, aşırı yangın koşullarının Avrupa’da daha ciddi sonuçlar doğurduğu ve daha geniş bir coğrafyaya yayıldığı bir tabloyla uyumlu. Ancak tek bir sezon, 2100’e kadar uzanan projeksiyonları doğrulayamaz veya bunların belirli bir yangın sezonundan kaynaklandığını kanıtlayamaz.

Önleme neden mali bir öncelik haline geliyor?

AB’nin yangın stratejisi dört bağlantılı aşamaya odaklanıyor: önleme, hazırlık, müdahale ve iyileşme. Strateji ayrıca yangına daha dayanıklı peyzajlar oluşturmayı amaçlayan ekosistem temelli yaklaşımları da içeriyor.

Bu yaklaşım, yalnızca yangın çıktıktan sonra müdahale etmeye dayalı modelin sınırlarını ve maliyetlerini yansıtıyor. Avrupa kurumlarının aktardığı araştırmalara göre, önlemeye yapılan her 1 avroluk yatırım, müdahale ve iyileşme maliyetlerinde yaklaşık 4 ila 7 avroluk tasarruf sağlayabilir. Bu oran farklı çalışmaların genel bir tahmini; her proje için garanti edilmiş bir getiri anlamına gelmiyor. Sonuçlar, paranın nereye ve nasıl harcandığına bağlı.

Mevcut kaynaklar, 2,1 milyar avronun bu çalışma veya stratejiyle ilişkilendirilebilecek kesin AB yangın yönetimi yatırımı olduğunu ortaya koymuyor. Bu rakamın anlamı; hangi finansman döneminin ele alındığına, ulusal harcamaları kapsayıp kapsamadığına ve hangi önleme ya da müdahale programlarının hesaba katıldığına bağlı olacaktır. Sağlıklı bir karşılaştırma için bu kapsamın açıkça belirtilmesi gerekiyor.

Politika açısından çıkarılacak ders

Çalışma, Avrupa için iki kanallı bir yaklaşımı destekliyor. Yüksek emisyon senaryosundaki çok daha sert artışı önlemek için emisyonlar hızla azaltılmalı; aynı zamanda önleme, peyzajların dayanıklılığı, erken tespit ve acil müdahale kapasitesine bugünden yatırım yapılmalı.

Düşük emisyonlu bir yolda bile 2070–2100 döneminde yangın riskinin artması mümkün. Bu durum uyum politikalarını acil hale getiriyor; ancak iklim değişikliğini sınırlama çabalarını gereksiz kılmıyor. En güçlü strateji, tehlikeli yangın havasını besleyen iklim baskısını azaltırken, önlenemeyen yangınlara karşı toplulukların ve doğal alanların dayanıklılığını artırmak.