Evergrande’ın Kurucusu Hui Ka Yan’a Ömür Boyu Hapis

Mahkeme ve dava sürecine ilişkin haberlerde sekiz suç arasında fonların kötüye kullanılması, yasa dışı fon toplama, kamu mevduatlarının yasa dışı biçimde kabul edilmesi, dolandırıcılık, şirketler arası rüşvet, kredilerin yasa dışı uzatılması ve menkul kıymetlerin hileli şekilde ihraç edilmesi sayılıyor. Kararda ayrıca önemli bilgilerin hukuka aykırı biçimde açıklanmasına da atıf yapıldı.

Mahkeme, söz konusu eylemlerin ciddi ekonomik kayıplara ve toplumsal zarara yol açtığını belirtti. Hui, Nisan ayında Shenzhen’de görülen duruşmalarda suçunu kabul etmiş ve pişmanlığını dile getirmişti.

Kararın üç temel sonucu bulunuyor:

• Ömür boyu hapis: Hui, mali suçların birleşimi kapsamında hayatının geri kalanını cezaevinde geçirecek.
• Siyasi hakların ömür boyu kaldırılması: Shenzhen Orta Halk Mahkemesi’ne dayandırılan haberlere göre Hui’nin siyasi hakları kalıcı olarak elinden alındı.
• Kişisel mal varlığının müsaderesi: Mahkeme, Hui’ye ait tüm kişisel varlıkların müsadere edilmesine hükmetti.

Şirketlere de yüksek para cezaları verildi. Evergrande Group 8,82 milyar yuan, anakara Çin’deki operasyon birimi Hengda Real Estate ise 7 milyar yuan ceza aldı. Toplam 15,82 milyar yuana ulaşan miktar, haberlerde yaklaşık 2,4 milyar dolar olarak aktarıldı. Beş üst düzey yöneticiye de 6 ila 18 yıl arasında değişen hapis cezaları verildi.

Evergrande nasıl bu kadar hızlı büyüdü?

Hui’nin yükselişi, Çin’deki hızlı kentleşme ve emlak genişlemesiyle aynı döneme denk geldi. Mütevazı bir geçmişten gelen Hui, reform döneminde emlak sektörüne girdi ve 1996’da Guangzhou’da Evergrande’ı kurdu. Grup; agresif arsa alımları, yoğun borçlanma, hızlı inşaat ve konutların tamamlanmadan önce satıldığı ön satış modeliyle ülke çapında büyüdü.

Bu model, Evergrande’ı Çin’in en büyük geliştiricilerinden biri hâline getirdi. Fakat şirketin satışların sürekli artmasına, borçların yeniden finanse edilmesine ve alıcı güveninin korunmasına bağımlılığını da artırdı. Şirket büyürken aynı anda hem geniş bir proje portföyü hem de ağır bir borç yükü biriktirdi.

Davanın merkezindeki ön satış gelirleri

Ceza davasının önemli başlıklarından biri, 2016-2021 döneminde ev alıcılarından toplanan ön satış gelirlerinin iddia edilen şekilde kötüye kullanılması veya başka amaçlara yönlendirilmesiydi. Ön satış sisteminde, konut tamamlanmadan tahsil edilen para inşaatı ve şirketin diğer yükümlülüklerini finanse edebilir. Ancak bu kaynak arsa alımı, borç ödemeleri ya da yeni büyüme hamleleri için kullanıldığında, satışlar yavaşlar veya finansman kanalları daralırsa geliştiricinin kırılganlığı hızla artabilir.

Çin emlak piyasasında talebin zayıflaması ve kredi koşullarının sıkılaşması, bu kırılganlığı kritik hâle getirdi. Evergrande 2021’de, yükümlülükleri 300 milyar doları aşmışken temerrüde düştü. Böylece şirketin borç sorunu, ülke çapında bir emlak piyasası krizine dönüştü.

Temerrütten tasfiyeye ve borsadan çıkarılmaya

Evergrande’ın borçlarını yeniden yapılandırma girişimleri uygulanabilir bir plan ortaya koyamadı. Hong Kong Yüksek Mahkemesi, şirketin denizaşırı borçları için uygulanabilir bir yeniden yapılandırma önerisi sunamaması üzerine Ocak 2024’te tasfiye kararı verdi.

Şirketin Hong Kong Borsası’nda işlem gören hisseleri 29 Ocak 2024’ten beri askıdaydı. Hong Kong Borsası daha sonra kotasyonu iptal etti ve işlemden çıkarma 25 Ağustos 2025’te yürürlüğe girdi. Bu adım, hisseler için halka açık piyasa işlemlerini fiilen sona erdirdi ve Evergrande’ın çöküşünde yeni bir aşamaya işaret etti.

Hui’nin cezası neden Evergrande krizini bitirmiyor?

Ceza kararı, davada ele alınan eylemler bakımından hukuki sorumluluğu ortaya koyar. Ancak bu karar, tüm alacaklıları ödemeye yetecek yeni varlıklar yaratmaz ve yarım kalan konut projelerini kendiliğinden tamamlamaz. Alacaklılar hâlâ tasfiye ve varlıkların geri kazanılması sürecine bağlı durumda. Tamamlanmamış projeler, tedarikçi alacakları ve ev alıcılarının mağduriyeti de başlıca sorunlar olmayı sürdürüyor.

Evergrande’ın iflası, Çin’in daha geniş emlak krizinin de sembolü hâline geldi. Kriz; ön satışlara ve özel geliştiricilere duyulan güveni zayıflattı, inşaat ve bağlantılı sektörler üzerinde baskı oluşturdu ve birçok yerel yönetimin dayandığı arsa satış gelirlerini azalttı. Sektör, borçla beslenen eski büyüme modeline dönmek yerine mali açıdan daha güçlü ve çoğu zaman devlet destekli geliştiricilerin etrafında konsolide oluyor.

Ömür boyu hapis cezası bu nedenle yalnızca görünür bir bölümü kapatıyor: Çin’in en borçlu emlak geliştiricisinin kurucusunun yargılanması. Evergrande’ın geride bıraktığı mali dosya ise ev, ödeme veya alacaklarının akıbetini bekleyen kişi ve kurumlar için hâlâ açık.