Abu el-Duhur’a düzenlenen sekiz hava saldırısı ne anlama geliyor?

İsrail’in Suriye’nin kuzeybatısındaki İdlib vilayetinde bulunan Abu el-Duhur hava üssüne düzenlediği sekiz hava saldırısı, pistte ve depolama tesislerinde maddi hasara yol açtı. Suriye kaynakları saldırılarda can kaybı olmadığını bildirdi.

Saldırı, yalnızca kullanılmayan bir askeri tesisin vurulması olarak kalmadı. Zamanlaması ve hedefi nedeniyle, İsrail’in Türkiye’nin Suriye’de kalıcı bir askeri varlık oluşturma ihtimaline karşı Ankara’ya gönderdiği bir caydırıcılık mesajı olarak yorumlandı. Ancak bu yorumun temelindeki Türk üssü iddiası kesinleşmiş değil.

Kesinleşenler ve tartışmalı noktalar

• Suriye devlet televizyonuna göre İsrail, 18 Ağustos sabahı Abu el-Duhur hava üssüne sekiz saldırı düzenledi. Pist ve depolama alanları hasar gördü; can kaybı bildirilmedi.
• Bazı Suriye ve bölge kaynakları, saldırıdan kısa süre önce bir Türk askeri heyetinin üssü ziyaret ederek pistlerin onarımı ve rehabilitasyon çalışmalarını incelediğini aktardı. Ancak bu ziyaretin ayrıntıları mevcut kanıtlarla bağımsız biçimde doğrulanmış değil.
• Suriye yönetimi daha sonra Türk subaylarının eğitim ve askeri iş birliği amacıyla ziyaret gerçekleştirdiğini kabul etti; buna karşılık Abu el-Duhur’da Türk üssü kurulması veya kalıcı Türk askeri varlığı oluşturulması planını reddetti.
• İsrail’in gerekçesi, açıklanmış bir Türk konuşlanmasına karşılık vermekten çok, gelecekte tehdit oluşturabileceğini değerlendirdiği bir askeri altyapının kurulmasını önlemekti. İsrail Savunma Bakanı Israel Katz da hiçbir aktörün İsrail’in güvenliğini tehdit etmesine izin vermeyeceklerini söyledi.

Dolayısıyla ortada doğrulanmış bir Türk üssü değil, İsrail’in olası bir konuşlanmaya ilişkin güvenlik değerlendirmesi bulunuyor. Saldırının gerçek askeri gerekliliği konusunda mevcut bilgiler kesin bir sonuca ulaşmaya yetmiyor.

Saldırıdan önceki Mossad-Şam teması

Reuters’ın görüştüğü kaynaklara göre Mossad Başkanı Roman Gofman, saldırıdan dört gün önce, 14 Ağustos’ta Suriye Dışişleri Bakanı Asaad el-Şeybani ile telefon görüşmesi yaptı. Görüşmenin ana gündemlerinden biri, Türkiye’nin Suriye’deki askeri konuşlanmalarıydı.

Bu temas, saldırının tamamen habersiz ve izole bir operasyon olmayabileceğine işaret ediyor. İsrail ve Suriye arasında üst düzey doğrudan iletişim son derece sıra dışı olduğu için görüşme, Abu el-Duhur saldırısının diplomatik arka planını anlamak açısından önem taşıyor.

Bununla birlikte, mevcut kanıtlar Gofman-Şeybani görüşmesinin resmi bir İsrail uyarısı olduğunu, Şam’ın belirli bir talebi reddettiğini veya telefon görüşmesinin doğrudan hava saldırısını tetiklediğini göstermiyor.

Washington neden “gereksiz tırmanma” dedi?

ABD’nin Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack, saldırıyı bölgesel istikrarı ilerletmeyen “gereksiz bir tırmanma” olarak nitelendirdi.

Washington’ın kaygısı, saldırının yanlış hesaplama zinciri yaratmasıydı. Türk askeri iş birliğiyle bağlantısı belirsiz de olsa bir Suriye tesisinin vurulması, İsrail’in yalnızca Şam’a baskı yapmasıyla sınırlı kalmayıp İsrail-Türkiye-Suriye hattında doğrudan bir askeri gerilime dönüşebilirdi.

Barrack’a göre ABD, bu riski azaltmak için üç ülke arasında bir “çatışmasızlık mekanizması” kurulması üzerinde çalışıyordu. Böyle bir mekanizma, tarafların askeri hareketlilik konusunda birbirini bilgilendirmesini ve hava operasyonları ya da birlik konuşlandırmaları sırasında yanlış anlaşılmaların önüne geçilmesini amaçlıyor.

Bu durum, bölgedeki iki farklı yaklaşımı da ortaya koydu: İsrail, olası tehdidi güç kullanarak caydırmaya çalışırken Washington, askeri temasları ve yanlış hesaplamaları kontrol altında tutacak iletişim kanalları kurmaya yöneldi.

Netanyahu için askeri mesajın iç siyasi boyutu

Başbakan Binyamin Netanyahu, saldırıyı İsrail hükümetinin tehdit olarak gördüğü gelişmelere karşı önleyici hareket edebileceğinin kanıtı olarak sunabilir. Türkiye’nin Suriye’de güneye doğru kalıcı bir askeri dayanak oluşturmasına izin verilmeyeceği mesajı da bu çerçevede verildi.

Bu söylem, Netanyahu’nun yaklaşan seçimler öncesinde güvenlik ve kararlılık imajını güçlendirmesine hizmet edebilecek bir iç siyasi mesaj niteliği taşıyor. Ancak siyasi mesaj ile sahadaki somut askeri zorunluluk aynı şey değil: Mevcut bilgiler, Abu el-Duhur’da bir Türk üssü kurulmasının kesinleştiğini ortaya koymuyor.

Saldırı ayrıca İsrail’in Suriye’deki askeri faaliyetlerini sürdürme ve Türkiye bağlantılı gelişmeleri yakından izleme politikasının bir parçası olarak görülüyor. Bunun kısa vadeli sonucu ise İsrail ile Türkiye arasındaki karşılıklı uyarıların sertleşmesi ve çatışmasızlık kanallarına duyulan ihtiyacın artması oldu.

Sonuç: Hasar sınırlı, siyasi risk daha geniş

Abu el-Duhur saldırılarında pist ve hava üssü altyapısı zarar gördü, ancak can kaybı bildirilmedi. Buna karşın operasyon, üste gerçekten bir Türk askeri konuşlanması planlanıp planlanmadığı sorusunu yanıtlamadı.

Saldırının asıl etkisi, İsrail’in Türkiye’nin Suriye’deki rolüne ilişkin kaygılarını açıkça askeri bir caydırıcılığa dönüştürmesi oldu. Türkiye-Suriye askeri iş birliği, İsrail’in devam eden Suriye operasyonları ve Washington’ın gerilimi sınırlama çabaları aynı sahada kesişirken, Suriye’nin bölgesel bir çatışmanın merkezine dönüşme riski de yükseldi.