Ukrayna’da yolsuzluk soruşturması ve seçim tartışması Zelenskiy’i sıkıştırıyor

Ukrayna’da siyasi kriz, 18-19 Ağustos 2026’da peş peşe gelen iki gelişmeyle yeni bir boyut kazandı. Temmuz ayında görevden alınan eski Savunma Bakanı Mykhailo Fedorov, Rusya’nın işgali sürerken seçimlerin yeniden yapılabilmesi için “yasal ve güvenli” bir mekanizma kurulmasını istedi. Ertesi gün ise yolsuzlukla mücadele makamları, yaklaşık 150 milyon grivnalık (3,4 milyon dolar) olduğu öne sürülen bir kara para aklama ağına ilişkin büyük bir operasyon duyurdu. Operasyonda Cumhurbaşkanlığı Ofisi Başkan Yardımcısı Iryna Mudra ile bağlantılı adreslerde arama yapıldığı bildirildi. Zelenskiy, aynı gün Mudra’yı görevden aldı.

Bu gelişmelerin zamanlaması, siyasi açıdan son derece çarpıcı bir tablo ortaya çıkardı. Fedorov’un yönetişim krizine ilişkin uyarısı, soruşturmanın cumhurbaşkanlığı çevresine uzandığı bir ortamda daha güçlü yankı buldu. Ancak mevcut haberlerde seçim çağrısı ile yolsuzluk operasyonunun koordine edildiğini ya da doğrudan bağlantılı olduğunu gösteren bir kanıt bulunmuyor.

Yolsuzluk soruşturmasında ne iddia ediliyor?

Ukrayna Ulusal Yolsuzlukla Mücadele Bürosu (NABU) ve Uzmanlaşmış Yolsuzlukla Mücadele Savcılığı (SAPO), üst düzey yetkililer, siyasetçiler ve diğer nüfuzlu kişilerin dahil olduğu öne sürülen bir suç örgütünü ortaya çıkarmaya çalıştıklarını açıkladı. Soruşturmanın odağında, Ukrayna’nın devlete ait nükleer enerji şirketiyle bağlantılı ayrı bir yolsuzluk davasındaki şüpheli için kefalet ödemesinde kullanıldığı ileri sürülen yaklaşık 150 milyon grivnanın aklanması bulunuyor.

Mudra ve milletvekili Vadym Stolar’la bağlantılı olduğu bildirilen adreslerde arama yapıldı. Mudra, operasyonda adı geçen Cumhurbaşkanlığı Ofisi’ne bağlı en üst düzey yetkili olarak öne çıktı. Zelenskiy’nin görevden alma kararı bir cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle doğrulandı, ancak kararnamede gerekçe açıklanmadı.

Bununla birlikte, bu bilgiler bir soruşturmanın iddialarını anlatıyor; kesinleşmiş bir mahkeme hükmünü değil. Adı geçen şüphelilerin suçlu bulunduğuna dair bir karar yok. Soruşturma, yetkililerin yeni deliller sunması veya mevcut delilleri yargı önünde sınamasıyla ilerleyebilir.

Dosyanın siyasi ağırlığı neden arttı?

Son operasyon, Zelenskiy yönetimiyle bağlantılı üst düzey isimler hakkında daha önce açılan soruşturmaların yarattığı tartışmaların üzerine geldi. Zelenskiy’nin eski özel kalem müdürü Andriy Yermak’ın evi ve ofisi, yolsuzlukla mücadele müfettişleri tarafından aranmasının ardından görevinden ayrılmıştı. Yermak daha sonra ayrı bir kara para aklama soruşturmasında suçlamalarla karşı karşıya kaldı; kendisi bu iddiaları reddetti.

Bu nedenle son soruşturma, Kiev’de tek başına değerlendirilen bir adli dosya olmaktan çıktı. Cumhurbaşkanlığına yakın her üst düzey isimle ilgili yeni bir soruşturma, yalnızca görevden alma yoluyla hesap verme görüntüsü yaratmanın siyasi maliyetini yükseltiyor. Aynı zamanda yargı süreçlerinin şeffaf ve bağımsız yürütülmesi yönündeki talepleri güçlendiriyor.

Mevcut haberler, Zelenskiy açısından büyüyen bir hesap verebilirlik sorununa işaret ediyor. Ancak tüm dosyaların tek bir planın veya ortak bir suç örgütünün parçası olduğunu kanıtlamıyor.

Fedorov ne istedi?

Temmuz ayında savunma bakanlığı görevinden alınan Fedorov, yayımladığı video mesajında “Demokrasi Rusya’nın rehinesi olamaz” dedi. Ukrayna’nın uzun süren savaş koşullarında demokratik süreci yeniden başlatabilmesi için “yasal, güvenli ve gerçekçi bir mekanizma” bulunması çağrısı yaptı. Bu açıklama, Rusya’nın 2022’deki geniş çaplı işgalinden bu yana önemli bir Ukraynalı siyasi figürün savaş döneminde seçim yapılması yönündeki ilk çağrısı olarak yorumlandı.

Fedorov’un çıkışı, Zelenskiy’nin mevcut savaş koşullarında seçim yapılamayacağı yönündeki tutumuna doğrudan siyasi bir meydan okuma niteliğindeydi. Fedorov’un kamuoyundaki desteği, görevden alınmasının ardından düzenlenen protestolar ve savaş dönemindeki yönetim anlayışına yönelik eleştirileri mesajına siyasi ağırlık kazandırdı.

Ancak potansiyel bir muhalefet figürü olmak, resmen adaylığını ilan etmek anlamına gelmiyor. Mevcut haberlerde Fedorov’un cumhurbaşkanlığı için resmi adaylık açıkladığına dair bir bilgi bulunmuyor.

Savaş döneminde seçimler neden zor?

En önemli hukuki engel sıkıyönetim. Ukrayna’da sıkıyönetim yürürlükte olduğu sürece seçim yapılmasını yasaklayan yasal düzenlemeler bulunuyor. Bu uygulama, Rusya’nın geniş çaplı işgalinin başlamasından bu yana devam ediyor. Bu nedenle meseleyi yalnızca “anayasada mutlak seçim yasağı” şeklinde tanımlamak yerine, sıkıyönetim sırasında yürürlükte olan yasal yasakla birlikte anayasal, güvenlik ve lojistik sorunlar çerçevesinde değerlendirmek daha doğru.

Ulusal bir seçim düzenlenebilmesi için askerlerin, ülke içinde yerinden edilmiş kişilerin, yurt dışında yaşayan Ukraynalıların ve işgal altındaki bölgelerde bulunan insanların güvenli ve adil biçimde nasıl oy kullanacağı da çözülmek zorunda. Rusya’nın saldırıları ve cephedeki durum, seçim kampanyalarının, sandıkların güvenliğinin ve sonuçların güvenilirliğinin korunmasını daha da zorlaştırıyor.

Fedorov bu soruları gündeme taşıdı; ancak bunları çözecek üzerinde uzlaşılmış bir hukuki mekanizma önermedi.

Savunma bakanlığındaki değişiklik tartışmayı bitirmedi

Aynı siyasi atmosferde savunma yönetiminde de değişiklik yaşandı. Zelenskiy’nin Fedorov’un yerine önerdiği Yevhenii Khmara, parlamentonun onayının ardından savunma bakanlığı görevini üstlendi. Reuters, Khmara’yı Rusya saldırıları sürerken kritik savunma portföyünü devralan eski bir üst düzey güvenlik yetkilisi olarak tanımladı.

Atama, bakanlığın işleyişini istikrara kavuşturabilir. Ancak Fedorov’un görevden alınması, onu yeniden göreve getirme çağrıları ve protestolar sona ermedi. Ayrıca yolsuzluk soruşturmalarının ortaya çıkardığı daha geniş sorular da yanıtlanmış değil: Cumhurbaşkanlığı çevresinde ne kadar yetki toplanmalı? Yolsuzlukla mücadele kurumları ne ölçüde bağımsız hareket edebilmeli? Ukrayna, uzun süren işgal altında demokratik meşruiyetini nasıl koruyabilir?

Bu gelişmeler Zelenskiy açısından ne anlama geliyor?

Gelişmeler bir arada değerlendirildiğinde, mesele artık yalnızca görevden alınan bir savunma bakanı ile cumhurbaşkanı arasındaki anlaşmazlık değil. Fedorov’un seçim çağrısı Zelenskiy’nin siyasi otoritesini sorgulatıyor; Mudra soruşturması cumhurbaşkanının hesap verebilirlik yaklaşımını test ediyor; savunma bakanlığındaki değişiklik ise Rusya saldırıları devam ederken askeri liderliği yönetmenin zorluklarını gözler önüne seriyor.

En güçlü sonuç, olayların siyasi etkisine ilişkin. Seçim çağrısı ile yolsuzluk soruşturması yaklaşık bir gün arayla gündeme geldi ve bu durum, eleştirmenlerin bunları sistemik bir yönetim krizinin kanıtı olarak sunmasına olanak verdi. Ancak mevcut haberler, Fedorov’un açıklaması, aramalar ve Mudra’nın görevden alınması arasında operasyonel bir bağlantı olduğunu göstermiyor. Ortaya çıkan tablo, gizli bir koordinasyondan çok, aynı anda biriken ve Zelenskiy üzerindeki siyasi baskıyı artıran krizlere işaret ediyor.