Ukrayna’nın uzun menzilli saldırıları Rusya’da savaşın maliyetini gündelik hayata taşıyor

Moskova korunuyor, ancak bedeli artıyor

Rusya, yakıtı Sibirya’dan başkente yönlendirerek ve Belarus ile Hindistan’dan ithalatı artırarak Moskova’daki acil baskıyı kısmen hafifletebildi. Reuters, ulusal üretimin talebin gerisinde kaldığı bir dönemde Moskova’daki arzın temmuz ortasına doğru geçici olarak istikrar kazandığını; Kırım’ın ise en ağır etkilenen bölgeler arasında kaldığını bildirdi.

Bu adım, Rusya’nın dayanıklılığı kadar saldırıların maliyetini de gösteriyor. Siyasi açıdan hassas başkentte arzı korumak için yakıt ülkenin başka bölgelerinden taşınmak veya yurt dışından getirtilmek zorunda. Sonuç ülke çapında tam bir durma değil; bazı bölgelerdeki açığın, diğerlerinin işleyişini korumak amacıyla göze alındığı daha pahalı ve eşitsiz bir dağıtım sistemi.

Wildberries saldırıları ticari lojistiği sarsıyor

Ukrayna’nın kampanyası enerji altyapısının ötesine geçerek büyük lojistik merkezlerini de hedef aldı. 18 Temmuz’dan bu yana en az 20 Wildberries tesisinin saldırıya uğradığı, büyük yangınların çıktığı, depolanan ürünlerin yok olduğu veya zarar gördüğü ve Rusya’nın en büyük çevrim içi perakende şirketlerinden birinin teslimat ağının aksadığı bildirildi. Reuters’ın uydu görüntüleri incelemesine göre en az 1,18 milyon metrekarelik depo alanı zarar gördü veya yok oldu; bu, şirketin kapasitesinin beşte birinden fazlasına karşılık geliyor.

Bununla birlikte rakamlar dikkatle ele alınmalı. Diğer tahminler etkilenen depo alanını 1,21 milyon ile 1,47 milyon metrekare arasında, satıcıların kayıplarını ise 215 milyar ile 280 milyar ruble arasında gösteriyor. Bunlar denetlenmiş kesin toplamlar değil, tahminlerdir.

Savaş Çalışmaları Enstitüsü (ISW), 16 Ağustos itibarıyla Ukrayna güçlerinin Wildberries’in en büyük 10 lojistik merkezinden 7’sini vurduğunu açıkladı. Şirketin dağıtım kamyonlarındaki markaları kaldırdığı ve yeni depolama ortakları aradığına ilişkin haberler, ağı çalışır durumda tutma çabasına işaret ediyor. Ancak bunlar, kesintinin ne kadar süreceğini veya sistemin ne ölçüde yeniden kurulabileceğini tek başına göstermiyor.

Depoların askerî önemi ise tartışmalı. Ukraynalı yetkililer bazı lojistik noktaları askerî amaçlı ekipman sağlayan çift kullanımlı ağın parçası olarak tanımlıyor. Buna karşın mevcut kanıtlar, Wildberries’in ticari tesislerinin insansız hava aracı parçaları veya seyrüsefer sistemleri tedarikine bilerek tahsis edildiğini ortaya koymuyor. Bu merkezlerin ticari önemi, doğrudan askerî rollerinden daha net biçimde belgelenmiş durumda.

Samara saldırısı askerî-sanayi mesajı taşıyor

Ukrayna, 15 Ağustos’ta yerli üretim FP-5 Flamingo füzeleriyle Ukrayna sınırından yaklaşık 900 kilometre uzaklıktaki Samara’da bulunan Progress Roket ve Uzay Merkezi’nin vurulduğunu açıkladı. Roscosmos’la bağlantılı tesis, uzaya fırlatma araçları ve elektronik üretimiyle ilişkilendiriliyor.

Ukrayna askerî açıklamaları ve haberlerde yaklaşık 5.000 metrekarelik bir yangından söz edildi. Sanayi bölgesinde Aviakor uçak fabrikası da bulunuyor, ancak hasarın iki tesise nasıl dağıldığı kesinleşmiş değil ve üretim kayıplarına ilişkin bağımsız doğrulama sınırlı.

Bu nedenle saldırının önemi, yok edilen üretimin doğrulanmış miktarından çok ortaya koyduğu kapasitede yatıyor: Ukrayna, Rusya’nın derinliklerindeki stratejik sanayi tesislerine ulaşabiliyor. Bu durum Moskova’yı hava savunması, tesislerin dağıtılması, onarım ve üretimin devamlılığı için daha fazla harcama yapmaya zorlayabilir. Ancak mevcut kanıtlar, Rusya’nın genel askerî-sanayi tabanının kesin biçimde felç edildiğini göstermiyor.

Halktaki kaygı artıyor, ancak nedenler tek bir başlığa indirgenemez

Ekonomik etkiler hane halklarının davranışlarında da görülüyor. Haberlerde aktarılan Rusya Merkez Bankası verilerine göre, ağustosun ilk iki haftasında dolaşımdaki nakit 286,4 milyar ruble arttı. Bu gelişme, temmuz ayında bankalardan bildirilen 7,3 milyar dolarlık çıkışın ardından geldi.

Bu çekimler, halkta temkinin arttığıyla uyumlu. Ancak bunların yalnızca Ukrayna saldırılarına bağlanması mümkün değil. Haberlerde olası varlık müsadereleri, ödeme sistemlerindeki kesintiler, enflasyon ve savaş ekonomisine ilişkin daha geniş endişeler de sıralanıyor. Dolayısıyla nakit çıkışı, kamuoyunun kaygısına dair bir işaret; saldırıların siyasi desteğe veya kamuoyu görüşüne etkisini tek başına ölçen bir gösterge değil.

Kampanya neyi başardı, neyi başaramadı?

Saldırılar bir dizi ikincil maliyet yaratıyor:

• yakıtın başka bölgelere yönlendirilmesi veya ithal edilmesi gerekiyor;
• rafineri onarımları ve acil bakımlar daha kritik hâle geliyor;
• ticari depolar ve dağıtım ağları için yeni kapasite bulunması gerekiyor;
• şirketler gecikmeler, ürün kayıpları ve artan taşıma maliyetleriyle karşılaşıyor;
• devlet, geniş bir coğrafyadaki altyapıyı korumak için daha fazla kaynak ayırıyor;
• siviller kuyruklar, alım limitleri ve artan belirsizlikle karşı karşıya kalıyor.

Rusya hâlâ önemli bir uyum kapasitesine sahip. Hasar gören enerji ve lojistik altyapısına rağmen sevkiyatları yeniden yönlendirdi, benzin ithal etti ve faaliyetlerini sürdürdü. Mevcut kanıtlar, Rusya’nın askerî üretiminde, iç istikrarında veya devlet kontrolünde kesin bir çöküş yaşandığı iddiasını desteklemiyor.

Daha temkinli ve savunulabilir sonuç şu: Ukrayna savaşı Rusya için giderek daha pahalı ve yönetilmesi daha zor bir hâle getiriyor. Kremlin baskının önemli bölümünü hâlâ dağıtabilir ve emebilir; ancak Moskova ve çevresindeki yakıt karneleri, zarar gören ticari lojistik ve hane halklarındaki finansal tedirginlik, savaşın Rusya’da gündelik hayata anlamlı bir bedel ödetmeden sürdürülebileceği iddiasını zorluyor.