Fedorov’dan savaş sürerken seçim çağrısı

Ukrayna’nın görevden alınan eski Savunma Bakanı Mykhailo Fedorov, 18 Ağustos gecesi yayımladığı video mesajında savaş devam ederken seçimlerin yapılabilmesinin yolunun aranmasını istedi. Fedorov, bunun için “yasal, güvenli ve gerçekçi” bir mekanizma kurulması gerektiğini söyledi. Ukrayna’da sıkıyönetim ve savaş koşulları seçimlerin yapılmasını engelliyor; ancak Fedorov’a göre Rusya, Ukrayna halkının kendi yöneticilerini ne zaman seçebileceğini belirleme hakkına sahip olmamalı.

Fedorov seçimler konusunda ne önerdi?

Fedorov’un önerisi, hemen bir seçim tarihi açıklamaktan çok, uzun süren savaş sırasında tam demokratik süreci yeniden mümkün kılacak hukuki ve pratik düzenlemelerin geliştirilmesi. Bu süreçte askerlerin, yurt dışında yaşayan Ukraynalıların ve cephe hattına yakın bölgelerde bulunan seçmenlerin oy kullanma hakkının nasıl güvence altına alınacağı gibi sorunların çözülmesi gerekiyor.

Eski bakan, “Demokrasi Rusya tarafından rehin alınmamalı” çizgisindeki açıklamasıyla, savaşın süresinin seçimlerin belirsiz biçimde ertelenmesine gerekçe oluşturmasına itiraz etti. Bu, Rusya’nın Şubat 2022’de başlattığı geniş çaplı işgalden bu yana önde gelen bir Ukraynalı siyasetçinin yaptığı ilk açık savaş dönemi seçim çağrısı olarak değerlendirildi.

“Sistemik yönetim krizi” derken neyi kastetti?

Fedorov’a göre sorun yalnızca tek tek yolsuzluk vakalarından ibaret değil. Yolsuzluğun savaş döneminde doğrudan askeri kapasiteyi ve devletin hayatta kalma gücünü aşındırdığını savundu. Ona göre kaynakların kötüye kullanılması, savunma harcamalarının verimsizleşmesine ve reformların gecikmesine yol açıyor.

Fedorov ayrıca Ukrayna’daki eski yönetim modelinin kendi kurallarını koruduğunu, değişimden çekindiğini, kararları yavaş aldığını ve girişim yerine sadakati ödüllendirebildiğini söyledi. Parlamentoda savunma, ilaç, kumar ve vergi politikaları gibi alanlarda özel çıkarların etkili olduğunu ileri sürdü. Bu nedenle yolsuzluğu, daha derin bir “sistemik yönetim krizinin” belirtisi olarak tanımladı.

Bu eleştirinin siyasi hedefi doğrudan Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy yönetimi oldu. Fedorov’un mesajı, savaş dönemindeki kamu desteğinin iktidarı hesap verebilirlik, şeffaflık ve demokratik yenilenme yükümlülüklerinden muaf tutmayacağı anlamına geliyor. Reuters, bu çıkışı Zelenskiy için Rusya’nın tam kapsamlı işgalinden bu yana en büyük iç siyasi meydan okumalardan biri olarak niteledi.

Görevden alınması neden önemli?

Zelenskiy, Fedorov’u 15 Temmuz’da, Savunma Bakanlığı görevine atanmasından yalnızca altı ay sonra görevden aldı. Karar, daha geniş bir hükümet ve güvenlik kadrosu değişikliğinin parçasıydı. Fedorov’un yerine geçici olarak Yevhen Khmara getirildi ve Zelenskiy daha sonra Khmara’nın kalıcı savunma bakanı olarak atanması için parlamentonun onayını istedi.

Görevden alma, Fedorov ile dönemin başkomutanı Oleksandr Sırskiy arasındaki anlaşmazlığın ardından geldi. Karar Kiev başta olmak üzere çeşitli kentlerde protestolara yol açtı. Zaten popüler bir reformcu olarak görülen Fedorov, bu protestolar sayesinde hükümet dışındaki bağımsız siyasi görünürlüğünü artırdı. Olay, Ukrayna’nın savaş stratejisi ve askeri yönetimi konusunda daha geniş görüş ayrılıklarını da açığa çıkardı.

Savunma tedariki reformları nasıl bir rol oynadı?

Fedorov, görevden alınmasının başlıca nedeninin askeri tedarik sistemini değiştirme girişimleri olduğunu söyledi. Bu girişimler arasında ihalelerin ve harcama süreçlerinin yeniden yapılandırılması bulunuyordu. Fedorov’a göre reformlar, mevcut sistemden yararlanan bazı yetkililerin ve çevrelerin tepkisini çekti.

Ancak bu açıklama Fedorov’un kendi değerlendirmesi; görevden alınmanın resmen kesinleşmiş nedeni olarak sunulmuyor. Daha önceki haberlerde, Sırskiy ile yaşadığı gerilim ve reformların yavaş ilerlemesi de kararın arka planındaki unsurlar arasında gösterilmişti.

Zelenskiy karşısında yeni bir siyasi seçenek mi doğuyor?

Fedorov’un görevden alınmasının ardından düzenlenen protestolar, doğrudan seçim çağrısı ve mevcut yönetim modeline yönelik sert eleştiriler bir arada değerlendirildiğinde, ortaya Zelenskiy karşısında potansiyel bir siyasi alternatif görüntüsü çıkıyor. Ancak Fedorov henüz cumhurbaşkanlığına aday olduğunu açıklamadı ve hükümete dönme taahhüdünde bulunmadı. Zelenskiy’nin kendisine başka bir görev teklifini daha önce reddetmişti.

Bu nedenle Fedorov’un mevcut siyasi konumu şimdilik iki yönlü görünüyor: Bir yandan Ukrayna’da demokratik ve yönetsel reformların savaş sürerken de ilerlemesi gerektiğini söylüyor; diğer yandan asıl hedefini savaşı sona erdirmek ve ülkeyi yeniden inşa etmek olarak tanımlıyor. Bunu hükümet içinde mi yoksa seçim siyaseti üzerinden mi yapacağı ise belirsizliğini koruyor.

Çağrı, Kiev’deki daha geniş çalkantının neresinde duruyor?

Fedorov’un açıklaması, Zelenskiy’nin kabine ve güvenlik bürokrasisinde gerçekleştirdiği kapsamlı değişikliklerin hemen ardından geldi. Parlamentonun, geçici olarak savunma bakanlığı görevini yürüten Khmara’nın kalıcı olarak atanmasını oylaması bekleniyordu. Aynı dönemde Ukrayna’nın hava savunma önleyici füzelerine erişimi de ciddi baskı altındaydı; mevcut kanıtlar hava savunma füzesi sevkiyatlarında genel bir düşüşü destekliyor, ancak ABD yapımı Patriot füzelerinin durumuna ilişkin daha özel bir sonucu bağımsız olarak doğrulamıyor.

Bunun yanında, yeni savunma bakanı oylaması öncesinde Ukrayna’nın yolsuzlukla mücadele kurumları milletvekilleri ve cumhurbaşkanlığı danışmanlarını kapsayan bir operasyon başlattı. Bu gelişme, hükümet değişikliği sırasında yolsuzluk iddialarının ne kadar hassas hale geldiğini gösterdi.

Sağlanan kaynaklarda Fedorov’un 18 Ağustos’taki konuşmasına Kiev yönetiminden verilmiş acil ve resmî bir yanıt belgelenmiyor. Dolayısıyla açıklamanın doğrudan hükümet politikasında bir değişikliğe yol açtığını söylemek için yeterli kanıt bulunmuyor. Şimdilik kesin olan, Fedorov’un savaşın sürmesini demokratik hesap verebilirliğin tamamen askıya alınması için yeterli gerekçe görmediği ve bu tutumla Zelenskiy yönetimine şimdiye kadarki en açık iç siyasi meydan okumalardan birini yönelttiği.