Gazze ateşkes planı neden tıkandı? İsrail ve Hamas silahsızlanma ile çekilmede anlaşamıyor

Gazze’de ateşkesin bir sonraki aşamasına geçiş için hazırlanan yol haritası, tarafların uygulama sıralaması üzerinde uzlaşamaması nedeniyle çıkmaza girdi. Ağustos 2026 ortasında İsrail, Hamas’ın silahsızlandırılması ve bu sürecin doğrulanması tamamlanmadan İsrail güçlerinin çekilmeyeceğini savundu. Hamas ile bölgesel arabulucular ise silahsızlanma, çekilme ve yeniden inşanın birbirine bağlı adımlar olarak yürütülmesini destekledi.

Anlaşmazlığın merkezinde “önce silahsızlanma” talebi var

ABD destekli “Barış Kurulu”nun 15 maddelik yol haritası, ateşkesin ikinci aşamasına geçilmesini amaçlıyordu. Plan; Hamas’ın silahsızlandırılmasını ve İsrail ordusunun Gazze’den çekilmesini öngörüyordu. Ancak taraflar, bu iki başlığın hangi sırayla uygulanacağı konusunda anlaşamadı.

Başbakan Binyamin Netanyahu, yol haritasını mevcut haliyle kabul etmedi. Netanyahu, Hamas’ın “gerçekten ve doğrulanabilir biçimde” silahsızlandırılmasından önce İsrail’in çekilmesinin söz konusu olamayacağını belirtti. Başbakanlık ofisi ayrıca Gazze’nin silahsızlandırılması için bir çalışma grubu kurulacağını ve yeniden inşanın bu süreç tamamlanmadan başlamaması gerektiğini açıkladı.

Hamas ise yol haritasını kabul ettiğini, ancak uygulamanın İsrail’in kendi yükümlülüklerini yerine getirmesine bağlı olduğunu söyledi. Kahire’de bir araya gelen Filistinli gruplar da İsrail’i planı reddetmekle, ateşkesin ilk aşamasındaki taahhütlerini tamamlamamakla ve ihlalleri sürdürmekle suçladı.

Böylece görüşmeler, yalnızca teknik değil, ciddi siyasi sonuçları olan şu soruda kilitlendi: İsrail’in çekilmesi ve güvenlik güvenceleri Hamas’ın silahsızlanması için gerekli ortamı mı oluşturmalı, yoksa herhangi bir çekilme başlamadan önce silahsızlanma tamamen mi tamamlanmalı?

Katar ve bölge ülkelerinden İsrail’e baskı

Katar, İsrail ve Hamas’a ateşkes kapsamındaki tüm taahhütlerini yerine getirme çağrısı yaptı. Doha yönetimi, Hamas’ın yol haritası kapsamında kendisinden beklenenleri yerine getirdiğini savunurken İsrail’e de kendi yükümlülüklerini uygulaması için baskı yapılmasını istedi. Arabulucular, devam eden İsrail saldırılarının ateşkes anlaşmasına ve ikinci aşamaya geçiş çabalarına zarar verdiğini belirtti.

Mısır, Katar ve Türkiye de sağlık tesisleri ile tıbbi altyapıyı etkilediği bildirilen saldırılar dahil olmak üzere İsrail’in ateşkes ihlali iddialarını kınadı. Üç ülke, bu eylemlerin ateşkesin ikinci aşamasını tehlikeye attığı uyarısında bulundu.

16 Ağustos’ta Türkiye, Mısır, Endonezya, Ürdün, Pakistan, Katar, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin dışişleri bakanları ortak açıklama yayımladı. Sekiz ülke, İsrail’in yol haritasını reddetmesini kınayarak bu tutumun ABD destekli daha geniş planın uygulanmasını tehdit ettiğini ve çatışmayı sona erdirme çabalarını engellediğini bildirdi.

Kushner’ın temasları sonuç vermedi

ABD Başkanı Donald Trump’ın temsilcisi Jared Kushner, planı yeniden canlandırmak amacıyla Mısır’da Hamas lideri Halil el-Hayya ile nadir görülen bir görüşme yaptı. Kushner daha sonra Kudüs’e geçerek Netanyahu ile bir araya geldi.

ABD tarafı, Hamas’ın silahsızlanmasını doğrulanabilir biçimde ortaya koymasını ve gelecekte Gazze’yi yönetme iddiasından vazgeçmesini istedi. İsrail ise çekilmenin Hamas’ın önceden silahsızlandırılmasına bağlı olduğunu yineledi. Hamas da Netanyahu’nun planın şartlarına uyacağına dair kamuoyu önünde taahhütte bulunması halinde silahsızlanmaya başlayacağını söyledi.

Görüşmelerin ardından taraflardan hiçbiri temel tutumunu kamuoyu önünde değiştirmedi. Reuters’a göre Kushner, Kudüs’ten bir ilerleme sağlanamadan ayrıldı; İsrail ile Hamas planın temel talepleri üzerinde anlaşmazlığını korudu.

Trump’ın çağrısı da belirsizliği gidermedi

Başkan Donald Trump, İsrail’den Gazze’ye yönelik saldırıları durdurmasını istedi ve Hamas’ın, İsrail kendi yükümlülüklerini yerine getirirse silah bırakmayı kabul ettiğini söyledi. Ancak mevcut haber akışında bu açıklama tamamlanmış ve bağımsız biçimde doğrulanmış bir anlaşma olarak değil, devam eden müzakerelerin bir parçası olarak yer aldı.

Hamas daha sonra arabuluculara ve ateşkesin garantörlerine, özellikle de Washington’a, İsrail’e baskı yaparak yol haritasının ikinci aşamasını onaylatma ve uygulama çağrısında bulundu.

Ateşkes ihlali iddiaları ve can kayıpları

Gazze Hükümet Medya Ofisi, ateşkesin yürürlüğe girmesinden bu yana İsrail’in ihlal ettiği öne sürülen saldırılarda 1.262 Filistinlinin öldüğünü, 4.168 kişinin yaralandığını bildirdi. Bu rakamlar Gazze makamlarının aktardığı iddialardır; sunulan kaynaklarda bağımsız biçimde doğrulanmış bir toplam olarak yer almamaktadır.

Aynı kurumun daha önceki açıklamalarında 4.000’den fazla ihlal ve daha düşük can kaybı sayıları verilmişti. Değişen rakamlar, bildirilen toplamın güncellenmeye devam ettiğini gösteriyor.

Müzakereler sürerken insansız hava aracı ve topçu saldırıları dahil yeni olaylar da bildirildi. Bu saldırılarda Filistinlilerin öldüğü ve yaralandığı aktarıldı.

Katar’ın ABD-İran hattındaki ayrı arabuluculuk çabası

Katar aynı dönemde ABD ile İran arasındaki gerilimi azaltmaya yönelik ayrı bir diplomatik kanalda da rol aldı. Doha, İran ve Umman arasındaki görüşmelerle Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına yönelik çabaları destekledi ve bunun daha geniş müzakerelerin başlamasına yardımcı olabileceğini belirtti.

Katar’ın yaklaşımı, boğazın açılması konusunda bir anlaşma ile daha geniş bir ateşkes veya gerilimi düşürme düzenlemesinin birlikte sonuçlandırılmasını öngörüyordu. Haberlerde görüşmelerin ilerlediği ya da anlaşmaya yaklaşıldığı aktarıldı; ancak eş zamanlı ve tamamlanmış bir anlaşma ilan edilmedi.

Bundan sonra ne olabilir?

Gazze ateşkes planının önündeki temel engel hâlâ uygulama sıralaması. İsrail, çekilme veya yeniden inşa başlamadan önce Hamas’ın doğrulanabilir biçimde silahsızlandırılmasını istiyor. Hamas ve bölgesel arabulucular ise silahsızlanma, İsrail’in çekilmesi ve yeniden inşanın karşılıklı taahhütlerle birbirine bağlandığı bir modelden yana.

Ağustos ayındaki diplomatik hareketlilik İsrail üzerindeki baskıyı artırdı ve yeni müzakere kanalları oluşturdu. Ancak tarafların temel anlaşmazlığı giderilemedi. Bu nedenle ateşkes yol haritası, Gazze’de yeni şiddet olayları bildirilmeye devam ederken hâlâ uygulanmayı bekliyor.