İsrail’in Abu el-Duhur saldırısı Suriye’de yeni bir gerilim hattı açtı

İlk haberlerde saldırı sayısı dört olarak verildi. Ancak daha sonra Suriye devlet medyası ve Reuters, sayının sekiz olduğunu aktardı. Bu nedenle sekiz saldırı bilgisi daha güçlü biçimde destekleniyor; yine de ilk raporlarla sonraki açıklamalar arasındaki farklılık not edilmeli.

İlk haberler yayıldığında Şam’dan hemen resmi bir hükümet açıklaması gelmedi. Suriye daha sonra saldırıyı ülkenin egemenliğinin ihlali olarak kınadı. İsrail de başlangıçta yorum yapmadı; ancak hükümeti daha sonra saldırıyı kabul ederek amacın bölgede olası bir Türk askeri konuşlanmasını önlemek olduğunu açıkladı.

Hava üssü nerede bulunuyor?

Abu el-Duhur, Suriye’nin kuzeybatısındaki İdlib vilayetinin doğu kırsalında, Halep ve Türkiye sınırına uzanan daha geniş bölgenin yakınında yer alıyor. Kaynaklar tesisi Türkiye sınırından yaklaşık 40-45 mil, yani yaklaşık 70 kilometre uzaklıkta gösteriyor.

Havaalanı, Suriye iç savaşı döneminden bu yana özel bir askeri hava üssü olarak kullanılmıyor. Haberlerde tesis için “terk edilmiş”, “atıl” veya “işlevsiz” ifadeleri kullanılıyor.

Buna karşılık mevcut kaynaklar havaalanının toplam yüzölçümünü, pist sayısını ya da pistlerin kesin uzunluk ve genişliğini güvenilir biçimde ortaya koymuyor. Bu nedenle söz konusu ayrıntılar doğrulanmış bilgi olarak sunulmamalı.

Saldırı neden dikkat çekti?

Bu operasyon, Beşşar Esad hükümetinin Aralık 2024’te devrilmesinden bu yana İsrail’in söz konusu hava üssüne düzenlediği ilk saldırı olarak bildirildi. Reuters’a dayanan haberlerde ayrıca bunun İsrail’in mart ayından bu yana Suriye hükümetine ait varlıklara yönelik ilk saldırısı olabileceği belirtildi.

Saldırının zamanlaması da dikkat çekiciydi. Bir Türk askeri heyetinin, saldırıdan kısa süre önce hava pistlerinin yeniden kullanılabilir hâle getirilmesi için inceleme yaptığı bildirildi. İsrail, ABD yönetimine hedefinin havaalanında olası bir Türk askeri yığınağını önlemek olduğunu söyledi.

Bu açıklama, olayı üçlü bir anlaşmazlığın merkezine yerleştiriyor: Türkiye’nin Suriye’deki bir askeri tesisin yeniden faaliyete geçirilmesiyle ilişkilendirilen planları, İsrail’in olası Türk varlığını güvenlik tehdidi olarak değerlendirmesi ve Washington’ın bölgedeki ortakları arasında daha geniş bir çatışmayı önlemeye çalışması.

Washington neden “gereksiz tırmanma” dedi?

ABD’nin Suriye özel temsilcisi Tom Barrack, doğrulanan İsrail saldırılarını bölgesel istikrara katkı sağlamayan “gereksiz bir tırmanma” olarak nitelendirdi.

Bu açıklama, Türkiye’nin olası konuşlanmasıyla bağlantılı bir hedefe güç kullanılması konusunda Washington ile İsrail arasında alışılmadık ölçüde açık bir görüş ayrılığı bulunduğuna işaret etti. Mevcut haberler, Esad sonrası Suriye’nin güvenlik düzeninin nasıl yönetileceği konusunda taktik bir anlaşmazlığı destekliyor.

Ancak kaynaklar, ABD’nin İsrail’in kimliği açıklanmayan başka Suriye hedeflerini vurma talebini reddettiği yönündeki daha spesifik iddiayı bağımsız olarak doğrulamıyor. Aynı şekilde bu olay özelinde, İsrail’in güney Suriye’de kontrol noktaları, gözaltılar ve kara operasyonları yürüttüğüne ilişkin iddiaların tamamı da mevcut kaynaklarla kesinleşmiş değil.

Gazze bağlantısı ne kadar güçlü?

Saldırı, Washington ve ortaklarının Gazze için Hamas’ın aşamalı silahsızlandırılmasını, silahların envanterinin çıkarılıp depolanmasını, gelecekteki Filistin yönetim yapısını ve uluslararası bir güvenlik rolünü içeren bir yol haritası üzerinde çalıştığı dönemde gerçekleşti.

Bazı haberlerde, ABD ve İsrail arasında Amerikan personelinin Hamas silahlarının teslim alınmasını veya hizmet dışı bırakılmasını denetleyeceği bir anlayışın geliştiği aktarıldı. Ancak kaynaklar, bu silahların özellikle imha edilmek üzere uluslararası bir güce devredilmesi konusunda kesinleşmiş bir planı ya da Gazze önerisiyle Abu el-Duhur saldırısı arasında doğrudan operasyonel bir bağlantıyı ortaya koymuyor.

Bu nedenle Gazze’nin olayla bağlantısı doğrudan askeri olmaktan çok siyasi. Abu el-Duhur saldırısı, Washington’ın Suriye’de gerilimi düşürmeye ve Gazze’de tartışmalı bir silahsızlanma sürecini yönetmeye çalıştığı bir sırada Suriye-Türkiye-İsrail hattında yeni bir kriz başlığı açtı.