Irak’ın Hürmüz krizine karşı üç aylık petrol ihracat planı ne getiriyor?

Irak kabinesi, Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalması ve İran’la çatışmanın bölgesel petrol taşımacılığını aksatması üzerine, 1 Eylül’den başlayarak üç ay uygulanacak geçici bir ham petrol ihracat mekanizmasını onayladı. Düzenleme, Irak petrolünün uzmanlaşmış yerel ve uluslararası şirketler üzerinden, birden fazla ihracat noktasından pazarlanıp taşınmasına imkân veriyor.

Bu adımın temel amacı üretim kotasını yükseltmek değil, mevcut petrolün dünya pazarlarına ulaştırılmasında lojistik esneklik sağlamak ve gelir kaybını sınırlamak. Bağdat, yeni mekanizmanın kapsamındaki şirketleri, tahsis edilecek petrol miktarlarını ve kullanılacak tüm güzergâhları henüz kamuoyuna açıklamadı. Bu nedenle karar, ayrıntıları açıklanmış eksiksiz bir operasyon planından çok, geçici ticari düzenlemelerin önünü açan bir çerçeve niteliğinde.

Irak neden böyle bir mekanizmaya ihtiyaç duydu?

Irak, petrol ihracatında Körfez terminallerine ve Hürmüz Boğazı’ndan geçen deniz taşımacılığına yüksek ölçüde bağımlı. Boğazın kapanması, ülkenin yeterli alternatif çıkış hattına sahip olmadığını ortaya koydu. Irak ve Kuveyt, bypass güzergâhlarının sınırlı olması nedeniyle krizden en fazla etkilenen üreticiler arasında yer aldı.

İhracattaki sert düşüş, petrol gelirlerini ayda yaklaşık 6 milyar dolardan 2 milyar doların altına çekti. Bazı haberlerde ihracat kaybı yüzde 75 olarak verilirken, krizin ilk aşamalarına ilişkin değerlendirmelerde düşüşün yüzde 80’i aştığı bildirildi. Bu tablo, kamu harcamaları büyük ölçüde petrol gelirlerine dayanan Irak için ciddi bir likidite ve bütçe sorununa dönüştü.

Türkiye üzerinden Ceyhan hattı kısa vadeli çıkış sağlıyor

Bağdat’ın kısa vadede en önemli alternatifi, Türkiye üzerinden Akdeniz’e uzanan Irak-Türkiye Petrol Boru Hattı. Irak ve Türkiye, hattın kullanımını bir yıl daha sürdürmek üzere anlaşma imzaladı. Anlaşma, Ceyhan’daki Akdeniz terminaline günlük en az 750 bin varil Irak petrolü gönderilmesini hedefliyor.

Ceyhan güzergâhı, petrolün Hürmüz Boğazı’ndan geçirilmesine gerek bırakmadığı için Irak’ın Körfez yükleme tesislerine ve boğaz trafiğine bağımlılığını azaltıyor. Ancak bu hat, Irak’ın tüm ihracat kapasitesini hemen ikame eden yeni bir sistem değil; kısa vadeli dayanıklılık sağlayan mevcut bir çıkış kanalı olarak öne çıkıyor.

Daha uzun vadede hangi hatlar planlanıyor?

Bağdat, ihracat ağını kalıcı biçimde çeşitlendirmek için iki ana projeyi değerlendiriyor:

• Basra-Fişhabur bağlantısı: Güneydeki Basra sahalarını Türkiye sınırındaki Fişhabur’a bağlaması ve petrolün Ceyhan sistemine aktarılması planlanıyor.
• Hadise-Banyas hattı: Batı Irak’taki Hadise’den Suriye kıyısındaki Banyas Akdeniz terminaline uzanması öngörülen güzergâh, Irak’a batı yönünde alternatif bir ihracat koridoru sağlayabilir.

Irak ve Suriye’nin Banyas hattı için imzaladığı mutabakat, projenin hemen kullanılabilir olduğu anlamına gelmiyor. Güzergâh için teknik ve mali fizibilite çalışmaları, yatırım ve inşaat gerekiyor; hattın tamamlanmasının yıllar sürebileceği belirtiliyor.

Bu plan OPEC+ üretim kotasını artırıyor mu?

Hayır. Geçici mekanizma esas olarak izin verilen petrol hacimlerinin farklı güzergâhlara yönlendirilmesini amaçlıyor. Yani değişen unsur üretim tavanından çok taşıma koridoru, yükleme noktası, alıcı erişimi ve pazarlama düzenlemeleri.

Irak’ın ağustos ayı ihracatının günlük ortalama yaklaşık 2 milyon varile ulaştığı bildirilse de Bağdat, OPEC+ sınırlarına bağlılığını sürdüreceğini belirtiyor. Bu nedenle olası ihracat toparlanması, daha fazla petrol üretip kotayı aşmaktan ziyade mevcut hacimleri yeniden yönlendirme ve piyasaya ulaştırma çabası olarak değerlendiriliyor.