İran çatışması Avrupa’nın kışlık gaz hazırlığını sıkıştırıyor; ancak borsa çökmedi

İran çatışması, Avrupa’yı kış öncesinde enerji arzı açısından savunmasız bir noktaya taşıdı: Gaz depoları mevsim normallerinin gerisinde kaldı, Orta Doğu’dan LNG sevkiyatları aksadı ve toptan fiyatlar yükseldi. Ancak mevcut kanıtlar, Avrupa’nın Ağustos 2026 ortasında geniş çaplı bir finansal piyasa çöküşüne girdiğini göstermiyor. STOXX 600, 10–13 Ağustos tarihlerinde büyük ölçüde yatay kaldı ve rekor seviyelere yakın seyretti.

Bu nedenle ortaya çıkan tablo, doğrulanmış bir 2022 tekrarı değil; enerji güvenliği açısından ciddi bir sıkışma ve kış maliyetleri için güçlü bir uyarı niteliğinde.

Arz şoku Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla başladı

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları, ABD’nin kullandığı adlandırmayla Operation Epic Fury kapsamında 28 Şubat’ta başladı. İran’ın misillemesi ve tehditleri sonrasında Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiği neredeyse durma noktasına geldi. ABD Kongresi Araştırma Servisi, çatışmayı bölgesel bir savaşa dönüşen ve boğazdan geçen deniz taşımacılığını sekteye uğratan bir gelişme olarak tanımlıyor.

Boğazın stratejik önemi büyük. Normal koşullarda buradan günde yaklaşık 20 milyon varil petrol geçiyor; bu miktar küresel petrol arzının yaklaşık beşte birine denk geliyor. Avrupa Merkez Bankası, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki boru hattı ağlarının kesintiyi kısmen hafiflettiğini, ancak ortalama arz kaybının yaklaşık 14 milyon varile ulaştığını belirtiyor.

Hürmüz aynı zamanda sıvılaştırılmış doğal gaz, yani LNG, için de başlıca güzergâhlardan biri. Avrupa, Rusya’dan gelen boru hattı gazının önemli bölümünün yerini LNG ile doldurmaya başlamıştı. Dünyanın büyük LNG ihracatçılarından Katar’ın çatışma sırasında devre dışı kalması ise Avrupalı alıcıları, toparlanan Asya talebiyle birlikte daha dar bir kargo havuzu için rekabet etmeye zorladı.

Avrupa depolarını zaten düşük bir seviyeden doldurmaya çalışıyordu

Enerji piyasalarındaki baskının en somut göstergesi gaz depolarında görüldü. Reuters’ın 6 Ağustos tarihli haberine göre Avrupa Birliği’nin gaz depoları yalnızca yaklaşık yüzde 57 doluluk oranına ulaştı. Bu, 2011’e kadar uzanan kayıtlara göre yılın bu dönemi için en düşük seviye ve geçen yılın yaklaşık 12 puan gerisiydi.

Almanya’nın durumu daha da kırılgandı. Reuters’ın aktardığı verilere göre ülkedeki yer altı gaz depoları 9 Ağustos’ta yüzde 48 doluydu. Bu oran bir yıl önce yüzde 64, Avrupa Birliği genelinde ise yüzde 59 seviyesindeydi. Uniper’in CEO’su, Almanya’nın kasım ayına kadar yüzde 70’lik hedefe ulaşabilmesi için fiyatların düşmesi gerektiğini söyledi.

Bu veriler Avrupa’nın kesin olarak gazsız kalacağını kanıtlamıyor. Ancak bölgenin soğuk hava başlamadan önce rezervlerini yenilemek için daha az zamanı ve daha az fiyat esnekliği olduğunu gösteriyor.

TTF yükseldi; ancak 2025’le kesin karşılaştırma yapmak mümkün değil

Avrupa’nın temel toptan gaz göstergesi olan Hollanda merkezli Dutch TTF, 11 Ağustos’ta megavatsaat başına 61,80 avroya kadar yükseldi. Aynı haberde AB depolarının yüzde 57’nin biraz altında dolu olduğu, ağustos ortası için beş yıllık ortalamanın ise yaklaşık yüzde 71’e ulaştığı belirtildi. Hürmüz çevresindeki kesintiler, Avrupa ile Asya arasındaki LNG rekabetini de artırdı.

Uniper ise Hürmüz Boğazı gemi taşımacılığına kapalı kaldığı sürece Avrupa gaz fiyatlarının yaklaşık 50–60 avro/MWh bandında kalmasını bekledi.

Eldeki kaynaklar, 2025 seviyeleriyle veya kriz öncesi kesin bir bazla güvenilir ve birebir bir karşılaştırma yapmaya yeterli değil. Bu nedenle gelişmeyi, önceki dönemlere göre belirli bir oranda artış olarak tanımlamak yerine, çatışma kaynaklı sert bir toparlanma ve kış maliyetleri açısından uyarı olarak değerlendirmek daha doğru.

Enerji riski neden borsada aynı ölçüde paniğe dönüşmedi?

Enerji belirsizliği petrol fiyatlarını destekledi ve enerji hisselerine katkı sağladı. Ancak bu durum, Avrupa borsalarında geniş tabanlı bir satış dalgasına dönüşmedi. Reuters, STOXX 600’ün 13 Ağustos’ta 659,24 puanda çok sınırlı değişimle kapandığını ve önceki rekor seviyelerden geri çekilmesine rağmen güçlü kaldığını bildirdi. Endeks 10 ve 11 Ağustos’ta da rekor seviyelere yakın, büyük ölçüde yatay seyretmişti.

Bu dayanıklılığın arkasında birbirini dengeleyen birkaç unsur vardı. Güçlü şirket bilançoları ve savunma amaçlı sektörlerdeki yükselişler jeopolitik kaygıları kısmen dengeledi. 13 Ağustos’ta emtia fiyatlarındaki gerileme ise enerji ve madencilik hisseleri üzerinde baskı oluşturdu.

Eldeki kaynaklar, Almanya’nın DAX veya Fransa’nın CAC 40 endekslerinde Ağustos ortasına özgü belirli hareketleri doğrulamıyor. Aynı şekilde Avrupa hisselerinin genel bir çöküşe girdiği de söylenemez. Piyasanın verdiği sinyal daha karmaşıktı: Yatırımcılar ciddi bir arz riskini fiyatlıyor, ancak Avrupa hisselerinden topluca çıkmıyordu.

Enflasyon ve ECB açısından ikilem

Enerji şokunun uzun sürmesi, Avrupa politika yapıcılarını iki zıt baskıyla karşı karşıya bırakır. Yükselen gaz ve petrol fiyatları hanehalkı ile şirketlerin maliyetlerini artırarak kısa vadeli enflasyon baskısını yeniden canlandırabilir. Öte yandan pahalı enerji; sanayi faaliyetlerini, tüketicilerin satın alma gücünü ve ekonomik büyümeyi zayıflatabilir.

Bu bileşim, Dünya Ekonomik Forumu’nun Mayıs 2026 tarihli Başekonomistler Görünümü’nde vurgulanan stagflasyon riskine benziyor. Raporda Avrupa için daha zayıf büyüme, enerji şokları ve artan stagflasyon riskleri öne çıkarıldı.

Enflasyonun yükselmesi, Avrupa Merkez Bankası’nın hızlı faiz indirimlerine gitmesini zorlaştırabilir. Ancak mevcut kanıtlar, yaklaşan ECB toplantılarında belirli faiz artırımlarına yönelik kesinleşmiş bir piyasa uzlaşısı olduğunu göstermiyor. Bu nedenle olası artışları doğrulanmış bir politika rotası gibi sunmak doğru olmaz.

“15 yılın en düşük seviyesi” kesinleşmiş sonuç değil, kış senaryosu

Dünya Ekonomik Forumu, Wood Mackenzie verilerine dayanarak Avrupa’daki gaz depolarının nisan-ekim arasındaki dolum sezonunu yalnızca yüzde 76 dolulukla tamamlayabileceğini aktardı. Böyle bir sonuç, bölgenin kışa 15 yılın en düşük gaz stoku seviyelerinden biriyle girmesine ve hanehalkı ile işletmeler için daha yüksek fiyatlara yol açabilir.

Buradaki ifade kritik: Bu, bir tahmin ve risk uyarısıydı. Depoların hâlihazırda 15 yılın en düşük seviyesine indiğinin ya da kışın zorunlu gaz kısıtlamalarının kaçınılmaz olduğunun kanıtı değildi.

Avrupa Komisyonu da mevcut gaz depolama kurallarının 2027 sonuna kadar uzatılmasını ve ülkelerin depoları hangi zaman aralığında dolduracağı konusunda daha fazla esneklik sağlanmasını önerdi. Bu öneri, depolama politikasını uzun vadede daha uyarlanabilir hale getirme çabasına işaret ediyor. Ancak tek başına LNG arzındaki daralmayı ve yüksek fiyatları çözmüyor.

Kanıtlar neyi gösteriyor, neyi göstermiyor?

Mevcut verilerin desteklediği gelişmeler zinciri şöyle:

1. 28 Şubat’taki saldırılar ve ardından gelen misillemeler, Hürmüz Boğazı’ndaki deniz taşımacılığını aksattı.
2. Kesinti, kısmi boru hattı alternatiflerine rağmen petrol ve LNG akışlarını etkiledi; petrol arzındaki kayıp yaklaşık 14 milyon varil olarak tahmin edildi.
3. Avrupa, bu şokla alışılmadık derecede düşük bir seviyeden gaz depolarını doldurmaya çalışırken karşılaştı.
4. TTF fiyatlarının sert yükselmesi, kış aylarında enerji faturalarının artması ve enflasyon baskısının yeniden güçlenmesi riskini artırdı.
5. Avrupa hisseleri doğrulanmış geniş çaplı bir çöküş yerine görece dirençli kaldı.

Sunulan materyal; Ren Nehri’ndeki taşımacılık kısıtlamalarını, sıcak hava dalgası nedeniyle nükleer santrallerde yaşandığı öne sürülen kesintileri, süresiz bir ABD deniz ablukasının ayrıntılarını veya Slovenya’daki yakıt karne sisteminin kapsamını güvenilir biçimde doğrulamıyor. Bu iddialar, belgelenmiş gaz, deniz taşımacılığı ve piyasa verilerinin ötesine geçerek tabloyu ağırlaştırmak için kullanılmamalı.

Avrupa’nın kırılganlığı gerçekti: Düşük depolama seviyeleri, Orta Doğu’daki arz kesintileri ve LNG için artan rekabet, soğuk bir kışa ya da yeni bir kesintiye karşı hareket alanını daralttı. Ancak Ağustos ortası itibarıyla kanıtların ortaya koyduğu şey, 2022’den bu yana Avrupa’nın en kötü enerji ve piyasa krizinin gerçekleştiği değil; tehlikeli bir enerji sıkışması ve ciddi bir kış riski senaryosuydu.