Tayvan, Çinli 17 şirketin teknoloji çalışanlarını yasa dışı şekilde işe aldığı şüphesiyle soruşturma başlattı

Tayvan hükümeti, çip, yapay zekâ ve diğer yüksek teknoloji alanlarında çalışan Tayvanlı uzmanları yasa dışı yollarla işe aldığı şüphesiyle 17 Çinli şirket hakkında soruşturma başlattığını açıkladı. Tayvan Soruşturma Bürosu, söz konusu faaliyetlerin ülkenin yapay zekâ, yarı iletken üretimi ve entegre devre tasarımındaki rekabet gücünü destekleyen yetenek havuzu için tehdit oluşturduğunu belirtti.

Buradaki suçlama, sıradan işe alım faaliyetlerinin başlı başına yasa dışı olması değil. Tayvan makamları, şirketlerin Çin bağlantılı sahipliklerini gizlediğini ve gerekli izinleri almadan ülkede faaliyet gösterip çalışan toplamaya çalıştığını öne sürüyor.

Baskınlar ne zaman ve hangi kapsamda yapıldı?

Soruşturma Bürosu, operasyon için hazırlıkların Nisan 2026’da başladığını bildirdi. Altı farklı yargı bölgesindeki savcıların koordinasyonunda yürütülen aramalar ise 13 Temmuz-4 Ağustos tarihleri arasında gerçekleştirildi.

Operasyonun ölçeği şöyle açıklandı:

• Dokuz saha biriminden 330’dan fazla görevli operasyona katıldı.
• 64 adreste arama yapıldı.
• 114 kişinin ifadesi alındı.

İnceleme; yarı iletkenler, entegre devre tasarımı, ekran çipleri, kompozit malzemeler, bataryalar, yapay zekâ teknolojileri ve diğer yüksek teknoloji alanlarına odaklandı.

Hangi şirketlerin adı açıklandı?

Tayvan Soruşturma Bürosu, soruşturma kapsamındaki 17 şirketin tamamının adını kamuoyuyla paylaştı. Listede Actions Technology, Juequan Optoelectronics (Shanghai), Nationalchip Microelectronics, Jiangsu Aosheng Composite Materials, Guangdong Cellwise Microelectronics, ACM Research (Shanghai) ve Zhuhai CosMX Battery gibi şirketler bulunuyor.

Bu şirketlerin bir bölümü Çin’de halka açık olarak işlem görüyor. Nationalchip, Cellwise, ACM Research (Shanghai) ve CosMX Battery, adı özellikle öne çıkan halka açık şirketler arasında yer alıyor.

Şirketlerin kullandığı öne sürülen yöntemler neler?

Tayvan makamlarına göre Çinli şirketler, denetimlerden kaçmak için çeşitli yöntemlere başvurmuş olabilir:

• Çin sermayeli oldukları hâlde kendilerini Tayvanlı, denizaşırı Çin sermayeli veya yabancı yatırımlı şirketler gibi göstermek;
• Tayvan’da hükümet izni olmadan ofis ya da operasyon merkezleri açmak;
• Çalışanları Tayvan’daki şirketlerde göstererek gerçek faaliyetleri gizlemek için işe alım danışmanlığı veya yönetim şirketlerinden yararlanmak.

Ancak soruşturma henüz sonuçlanmış değil. Açıklanan iddialar, adı geçen şirketlerin suçlu olduğunun kesinleştiği anlamına gelmiyor.

Şirketler ne yanıt verdi?

Mevcut kaynaklarda 17 şirketin her birine ait kapsamlı ve doğrulanabilir yanıtlar yer almıyor. Bu nedenle şirketlerin iddiaları kabul ettiği, reddettiği veya ayrı ayrı açıklama yaptığı söylenemiyor.

Bu Tayvan’da ilk kez mi yaşanıyor?

Hayır. Tayvan Soruşturma Bürosu, Çinli şirketlerin yüksek teknoloji alanındaki yasa dışı işe alım faaliyetlerini incelemek üzere 2020’nin sonunda özel bir görev gücü kurduğunu ve bugüne kadar 100’den fazla dosyayı ele aldığını belirtiyor.

Tayvan makamları Mayıs 2022’de de çip mühendislerini ve diğer teknoloji uzmanlarını yasa dışı biçimde işe aldığı şüphesiyle 10 Çinli şirkete veya bu şirketlerin araştırma-geliştirme merkezlerine baskın düzenlemişti. O operasyonda yaklaşık 70 kişinin ifadesine başvurulmuştu.

Soruşturmanın siyasi ve ekonomik arka planı

Dosya, Tayvan ile Çin arasındaki teknoloji ve ekonomi rekabetinin daha geniş bağlamında değerlendiriliyor. Tayvan, teknoloji alanındaki bağımsızlığını ve çip sektöründeki liderliğini ulusal güvenlik meselesi olarak görüyor. Pekin ise teknolojik kapasitesini güçlendirmeye çalışırken Tayvan üzerindeki egemenlik iddiasını sürdürüyor.

Bu nedenle Tayvan, özellikle yarı iletkenler gibi hassas sektörlerde Çin yatırımlarını ve ticari faaliyetlerini yakından denetliyor veya kısıtlıyor. Çin bağlantısının gizlendiği ve izinsiz yerel ofisler üzerinden işe alım yapıldığı yönündeki iddialar, bu denetimlerin aşılmaya çalışıldığı şüphesi nedeniyle önem taşıyor.