“Xuelong”un Arktik seferindeki rekoru: 12 buz istasyonuyla çok noktalı gözlem ağı

“Xuelong” nerede ve ne zaman rekor kırdı?

Çin’in 16. Arktik bilim seferinde araştırma gemisi Xuelong, 25 Temmuz’da başlayan ve 14 gün süren buz istasyonu operasyonlarını 7 Ağustos 2026’da tamamladı. Gemi, Çin’in Arktik seferleri tarihinde tek bir gemiyle kurulan en yüksek sayı olan 12 kısa süreli buz istasyonunda çalışma yürüttü. Operasyonların son noktası, Kuzey Kutbu Okyanusu’nun merkezinde yaklaşık 83°50′ kuzey enlemiydi.

Bu sayı, tek gemili Arktik seferlerinde genellikle kurulan yaklaşık altı istasyonun iki katına denk geliyor. Böylece yalnızca farklı noktalardan veri toplanmadı; istasyonlar birlikte çalışan çok noktalı bir gözlem ağına dönüştürüldü. Bu ağın, Arktik’teki hızlı değişimin nasıl ve hangi süreçlerle gerçekleştiğini anlamaya ve iklim modellerinin doğruluğunu artırmaya katkı sağlaması bekleniyor.

Neden 82° kuzeyin üzerindeki daha kalın buz seçildi?

“Xuelong”un kurduğu 12 istasyonun tamamı 82° kuzeyin üzerinde yer aldı. Bunun temel nedeni, buz üzerinde bırakılan insansız gözlem cihazlarının yaz aylarındaki erime sürecini aşarak daha uzun süre çalışabilmesi için daha kalın deniz buzuna ihtiyaç duyulmasıydı. Daha yüksek enlemlerdeki yoğun ve kalın buz alanları, cihazlar için daha sağlam ve güvenli bir çalışma platformu sundu.

Saha koşullarının ağır olması nedeniyle istasyon çalışmalarının zamanlaması da planlamaya göre temmuz sonuna ayarlandı. Ekipler, değişken buz koşulları ve operasyonel kısıtlamalara rağmen gerekli bilimsel malzemeyi istasyonlara ulaştırdı.

30’dan fazla cihazla hangi gözlemler yapıldı?

Ekipler, deniz buzunun madde ve kütle dengesini izleyen sistemler ile buz tabanlı sığ ve derin su profilleme şamandıraları da dahil olmak üzere 30’dan fazla cihaz yerleştirdi. Bu araçlar, buzla birlikte sürüklenirken çevredeki değişimleri uzun süre kaydetmek üzere tasarlandı.

İstasyonlarda dört ana alanda eş zamanlı gözlemler gerçekleştirildi:

• atmosferik sınır tabakası,
• deniz buzu fiziği,
• buz altındaki okyanus ve su yapısı,
• buz altı ekosistemi.

Bu disiplinler arası çalışma, atmosfer-buz-okyanus sisteminin Arktik deniz buzunun hızla değiştiği koşullarda nasıl birlikte evrildiğine ilişkin uzun süreli yerinde veriler sağlayacak. Aynı zamanda iklim ve okyanus modellerinin doğrulanmasına yardımcı olacak ölçümler üretmesi bekleniyor.

“Xuelong 2” ağı nasıl tamamlayacak?

Aynı sefer kapsamında Xuelong 2nin yaklaşık 84° kuzeyde altı kısa süreli buz istasyonu ile bir uzun süreli istasyonda çalışması planlandı. Gemi, 20’den fazla görev kapsamında şamandıra yerleştirme, kar ve buz çekirdeği örnekleriyle buz altı suyu toplama, deniz buzunu uzaktan algılama, atmosfer profili çıkarma ve buz altı hidrolojik gözlemler yapacaktı.

Bu istasyonların Xuelong tarafından kurulan noktalarla birlikte kullanılması, Arktik’in merkezindeki atmosfer, deniz buzu, okyanus ve ekosistem arasındaki etkileşimlerin daha geniş bir alanda incelenmesini sağlayacak.

1,3 metre kalınlığında buz bloğu çıkarıldı

Araştırmacılar yaklaşık altı saatlik çalışmanın ardından buz çekirdeği matkabı ve motorlu testere kullanarak 1,3 metre kalınlığında, 1,2 metreye 1,2 metre ölçülerinde bir deniz buzu bloğu çıkardı. Numunenin Arktik koşullarındaki mekanik özellikleri incelenecek.

Bu çalışma, deniz buzu numune arşivini genişletirken elde edilecek deneysel veriler, gelecek nesil kutup gemilerinin yapısal tasarımına ilişkin araştırmalara da katkı sunacak.

Yerli deniz gözlem teknolojileri test edildi

Sefer sırasında Kuzey Kutbu Okyanusu’nda insansız bir gözlem ağı da oluşturuldu. En yoğun kullanılan buz tabanlı sığ su profilleme şamandıraları, derin su profilleme şamandıraları ve deniz buzu sürüklenme şamandıralarında yerli ekipman oranı ortalama yüzde 90’ın üzerindeydi.

Olgunlaşmış yerli sistemler, çok sayıda şamandıranın dizi halinde yerleştirilmesine ve otomatik, ağ bağlantılı gözlemlerin yapılmasına imkân verdi. Bu sayede araştırmacılar, gemi bölgeden ayrıldıktan sonra da buzun ve çevresindeki atmosfer-okyanus sisteminin değişimini izleyebilecek.

Buz altındaki yaşam kutup gecesini nasıl geçiriyor?

Seferde kullanılan ekolojik insansız buz istasyonu, sistemin Arktik’teki ilk uygulama gösterimiydi. Akustik, optik ve elektrikli sensörleri bir araya getiren sistem; atmosferi, buzu, okyanusu ve ekosistemi sürekli gözlemlemeyi amaçlıyor.

Bu teknoloji, özellikle mevsimsel ışık değişiminin yaşandığı dönemde buz altındaki biyolojik süreçleri takip edecek. Araştırmacılar böylece organizmaların kutup gecesinde nasıl hayatta kaldığını ve kutup gündüzü geri döndüğünde ilk ışığa nasıl tepki verdiğini daha iyi anlamayı hedefliyor.