İran Savaşı, Büyük Petrol Şirketlerinin Kârını İkinci Çeyrekte 93 Milyar Dolara Taşıdı

Enerji şoku, tüketicilerle üreticiler arasındaki farkı keskinleştirdi. Savaş nedeniyle üretimin aksaması, Körfez’den yapılan ihracatın azalması ve Hürmüz Boğazı’ndaki deniz taşımacılığının neredeyse durma noktasına gelmesi ham petrol fiyatlarını yukarı çekti. Büyük petrol şirketleri için yüksek fiyatlar, maliyetler aynı hızda artmadan gelir ve kâra yansıdı.

Bu tablo, Saudi Aramco, ExxonMobil, Chevron, Shell, BP, Equinor, TotalEnergies ve Eni’nin Nisan-Haziran 2026 döneminde toplamda yaklaşık 93 milyar dolar net kâr açıklamasına yardımcı oldu. Şirketlerin toplam kârı, 2025’in aynı çeyreğinde 50 milyar doların altındaydı.

Savaş petrol şirketlerinin kârını neden artırdı?

Hürmüz Boğazı, küresel enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri. Çatışmalar ve deniz taşımacılığına getirilen kısıtlamalar akışları azaltınca piyasa hem anlık bir arz açığını hem de kesintinin uzayabileceği ihtimalini fiyatladı. Reuters’a göre abluka, küresel petrol akışının yaklaşık beşte birini kesti ve Körfez üreticilerini günde yaklaşık 9 milyon varillik üretimi durdurmaya zorladı. Brent petrolü mart ayında yüzde 64 yükselerek rapor kapsamındaki dönemde varil başına 118 dolara kadar çıktı.

Şirketlerin bu şoktan yararlanması için ürettikleri her varilin Hürmüz Boğazı’ndan geçmesi gerekmiyor. Ham petrol, birbirine bağlı küresel bir piyasada işlem görüyor. Bu nedenle önemli bir ihracat bölgesindeki kesinti, dünyanın başka yerlerindeki gösterge fiyatları da yükseltebiliyor. Üreticiler böylece sattıkları petrol için daha yüksek gelir elde ederken mevcut üretim ve altyapı maliyetleri aynı oranda artmayabiliyor.

Entegre şirketlerde rafineri marjları da kâra katkı yaptı. NPR’ın aktardığına göre yüksek ham petrol fiyatları ve rafinaj marjları, çeyrekteki diğer baskıları fazlasıyla telafi etti. ExxonMobil 14,5 milyar, Chevron 12,1 milyar ve Shell 9,8 milyar dolar kâr açıkladı. Bu üç şirketin toplamı, üç ay boyunca günde ortalama yaklaşık 404 milyon dolar kâr anlamına geliyor.

Kâr artışının en büyük payı Aramco’nun

Sekiz şirket arasındaki en büyük katkıyı Saudi Aramco yaptı. Şirket, ikinci çeyrekte 33,4 milyar dolar düzeltilmiş net kâr açıkladı; bu, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 33 artış demekti.

Aramco’nun resmi sonuçlarında çeyrek için 25,4 milyar dolar işletme faaliyetlerinden nakit akışı ve 12,3 milyar dolar serbest nakit akışı bildirildi. Şirket, ikinci çeyrekteki serbest nakit akışının 13,6 milyar dolarlık işletme sermayesi birikiminden etkilendiğini belirtti. Bu ayrıntı, muhasebe kârı ile kasaya giren nakdin aynı ölçü olmadığını gösteriyor.

Diğer şirketlerin sonuçları da aynı genel eğilime işaret etti; ancak artışın boyutu, şirketlerin faaliyet alanlarına ve iş modellerine göre değişti. Chevron tarihinin en yüksek çeyreklik kârını açıkladı, Shell ikinci en yüksek çeyreklik kârını elde etti ve ExxonMobil’in kârı yıllık bazda yaklaşık iki katına çıktı.

Brent ve WTI tek yönlü değil, dalgalı hareket etti

Petrol fiyatları, arz kaybı ihtimali, askeri tırmanma ve yeniden açılma olasılığı yeniden değerlendirildikçe dalgalar halinde hareket etti. Suudi Arabistan bağlantılı petrol tankerlerine yönelik saldırıların ve bölgesel ticaretteki yeni aksaklıkların ardından Brent, temmuz sonunda varil başına 100 doların üzerinde kapandı. 23 Temmuz’da Brent 100,69 dolardan işlem gördü; Reuters, gösterge fiyatın savaşın başladığı seviyenin yaklaşık yüzde 40 üzerinde olduğunu bildirdi.

Daha sonra ateşkes veya boğazın kısmen açılabileceğine dair beklentiler güçlendikçe fiyatlar zaman zaman geriledi. 11 Ağustos’ta Brent 88,91, ABD ham petrol göstergesi WTI ise 83,20 dolardan kapandı. ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukasının süresiz devam edebileceğini açıklaması ve iki gemiye saldırı düzenlenmesinin ardından 14 Ağustos’ta Brent 88,52, WTI 82,40 dolardan günü tamamladı.

Deniz taşımacılığı verileri piyasanın neden hâlâ tedirgin olduğunu ortaya koydu. Reuters’ın aktardığı Kpler verilerine göre 15-16 Ağustos hafta sonunda cumartesi günü boğazdan yalnızca beş ticari gemi geçti, pazar günü ise kayıtlı geçiş olmadı. Bir önceki hafta sonunda bu sayı 31’di.

Bu sonraki trafik çöküşü, şirketlerin zaten açıklanmış olan ikinci çeyrek kârlarını yaratmadı. Ancak gelecek çeyreklerde yeni bir kâr etkisi oluşabileceği ihtimalini artırdı.

Kanada ve ABD’de akaryakıt fiyatları açısından anlamı

Uluslararası gösterge fiyatlar ile WTI’daki yükseliş, Kanadalı üreticilerin gelir beklentisini genellikle iyileştirir. Ancak etkinin boyutu; ham petrolün türüne, taşıma maliyetlerine, fiyat farklarına ve şirketlerin korunma stratejilerine bağlıdır. Bu analiz için mevcut haberlerde Kanadalı üreticilerin toplam hedge pozisyonlarını ölçmeye yetecek veri bulunmuyor. Bu nedenle kısa vadeli etkinin büyüklüğü kesin olarak hesaplanamıyor.

Kanadalı tüketiciler ise yine de daha yüksek benzin ve motorin fiyatlarıyla karşılaşabilir. Çünkü rafine ürün fiyatları küresel ham petrol göstergelerine göre belirleniyor.

ABD’de ham petrol fiyatları ile taşıma risklerindeki artış, toptan benzin maliyetlerini ve zaman içinde pompa fiyatlarını yükseltebilir. Ancak bu geçiş anında gerçekleşmez. Rafineri kapasitesi, stoklar, bölgesel yakıt standartları, vergiler ve perakende marjları sürücülerin ödediği nihai fiyatı etkiler. Mevcut haberler çatışma sırasında benzin fiyatlarının sert yükseldiğini doğruluyor; ancak ülke genelindeki güncel ortalamayı güvenilir biçimde vermiyor.

Kâr patlaması neden ek vergi tartışmasını yeniden alevlendirdi?

Siyasi tepkinin temelinde gelir dağılımına ilişkin belirgin bir sorun var: Haneler daha yüksek yakıt ve ısınma maliyetleriyle karşılaşırken üreticiler, savaş ve deniz taşımacılığındaki kısıtlamaların yükselttiği fiyatlardan yararlanıyor. ABD Başkanı Donald Trump, petrol şirketlerini “fazla para kazanmakla” eleştirdi. Bazı siyasetçiler de bu kazançların bir bölümünün tüketicilere aktarılması çağrısını yineledi.

Senatör Sheldon Whitehouse’un sunduğu S.4111 sayılı Big Oil Windfall Profits Tax Act, 17 Mart 2026’da Kongre’ye sunuldu ve Senato Finans Komitesi’ne sevk edildi. Tasarı, ham petrol üzerine özel bir tüketim vergisi getirilmesini ve elde edilen gelirin bireysel vergi mükelleflerine iade edilmesini öngörüyor.

Tartışmanın ölçeğini, Wood Mackenzie’nin tahmini de büyütüyor. Araştırma şirketi, Brent’in 2026’da ortalama yaklaşık 90 dolar olması halinde küresel petrol ve gaz sektörünün upstream, yani arama ve üretim faaliyetlerinde 495 milyar dolarlık nakit fazlası yaratabileceğini hesaplıyor. Bu, gelecekteki petrol fiyatlarına duyarlı senaryo bazlı bir tahmin; garanti edilmiş bir kâr rakamı değil.

Boğazın yeniden açılması kazançları silebilir mi?

Evet. Kalıcı bir ateşkes ve Hürmüz Boğazı’nın güvenilir biçimde yeniden açılması, ham petrol fiyatlarına yansıyan kıtlık ve jeopolitik risk priminin önemli bölümünü ortadan kaldırabilir. Körfez’de bekletilen arzın geri dönmesi ve OPEC dışı üretimin artmayı sürdürmesi halinde piyasa 2027’de arz fazlasına yaklaşabilir. Bu da petrol fiyatları ve şirket kârları üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturabilir.

Ancak bu, kesinleşmiş bir öngörü değil; olası bir senaryo. 2026’daki kâr patlamasının temel dersi, şirket kârlarının yalnızca savaşın varlığına değil, kaybedilen arzın büyüklüğüne, deniz taşımacılığı riskine, gösterge fiyatlara ve piyasanın kesintinin ne kadar süreceğine dair beklentilerine bağlı olduğudur.