Rusya’nın Avrupa’daki hibrit savaşı neden artık “başladı” deniyor?

Letonya Cumhurbaşkanı Edgars Rinkēvičs’in “Rusya’nın Avrupa’ya karşı hibrit savaşı başladı” uyarısı, yarının olası bir saldırısından çok bugün yaşandığı belirtilen, savaş ile barış arasındaki gri alandaki faaliyetlere dayanıyor. Batılı yetkililer Rusya’ya sabotaj, suikast girişimleri, siyasi müdahale, siber saldırılar, dezenformasyon, GPS sinyallerini bozma ve hava sahası ihlalleri gibi eylemler atfediyor. ABD Kongre Araştırma Servisi’ne göre bu faaliyetlerin sayısı ve ciddiyeti, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden sonra arttı.

“Hibrit savaş” ifadesinin arkasındaki kanıtlar

Rinkēvičs, Letonya, Litvanya ve diğer NATO üyelerinden gelen istihbaratın Rusya’nın sabotaj girişimlerine işaret ettiğini söylüyor. Ancak kamuoyuna açık bilgiler, belirli bir operasyonun tüm ayrıntılarını veya her olayın doğrudan Moskova tarafından yönetildiğini kanıtlamıyor. Buradaki genel tablo; kritik altyapıyı aksatmaya, lojistik zincirleri zorlamaya, toplumda korku yaratmaya ve hükümetlerin siyasi kararlılığını test etmeye yönelik faaliyetlerin arttığı yönünde.

Bu yöntemlerin önemli bir özelliği, sorumluluğun inkâr edilmesine imkân vermesi. Kundaklama ve diğer sabotaj biçimleri, siber operasyonlar, dezenformasyon kampanyaları ve hava sahası çevresindeki provokasyonlar, açık bir askeri saldırının eşiğini aşmadan maliyet yaratabiliyor.

Drone’lar neden özel bir endişe kaynağı?

Avrupa’daki askeri yetkililer, drone faaliyetlerinin yalnızca saldırı amacı taşımayabileceğini; aynı zamanda hava savunma sistemlerinin nasıl tepki verdiğini gözlemlemek için kullanılabileceğini belirtiyor. Almanya’nın üst düzey askeri yetkililerinden General Carsten Breuer, Rusya’nın Avrupa hava savunmasındaki zayıf noktaları bulmak için drone’ları sistematik biçimde kullandığını söyledi.

Bu durum özellikle düşük irtifada tespit, radar kapsamı ve karşı-drone kapasitesi açısından açıkları gündeme getiriyor. Ucuz ve uyarlanabilir drone’lar, pahalı hava savunma mühimmatına karşı maliyet açısından da sorun yaratabiliyor. Bununla birlikte, kamuya açık kanıtlar Rusya’nın Avrupa’daki kritik altyapıya kesin olarak “Ukrayna drone’ları” kullanarak saldıracağı iddiasını doğrulamıyor. Daha temkinli sonuç, drone’ların Avrupa güvenliği açısından kanıtlanmış bir zafiyet ve planlama önceliği olduğudur.

Bu, Baltık ülkelerine yakın bir Rus işgali anlamına mı geliyor?

Hayır. Mevcut açık kaynaklı bilgiler, hibrit gerilimin tırmanması konusunda ciddi kaygı bulunduğunu gösteriyor; ancak Rusya’nın Baltık ülkelerine karşı yakın zamanda tam kapsamlı bir işgal başlatma kararı aldığına veya bunu gerçekleştirecek mevcut kapasiteye sahip olduğuna dair kamuya açık kesin kanıt sunmuyor.

Rinkēvičs’in kendi açıklamalarında da bu ayrım bulunuyor: Rusya bugün büyük bir işgal için yeterli kapasiteye sahip olmayabilir, fakat aynı anda Avrupa’ya karşı düşmanca hibrit faaliyetler yürütebilir. Bu nedenle uyarının anlamı, savaşın kaçınılmaz veya hemen başlayacağı değil; NATO ülkelerinin gri bölgedeki saldırıları daha erken fark edip caydırıcılığı güçlendirmesi gerektiği.

Kaliningrad transit tartışması neden büyüyor?

Litvanya üzerinden Rusya’nın Kaliningrad bölgesine yönelik kolaylaştırılmış transit düzenlemelerinin temeli, Avrupa Birliği’nin 2003’te kabul ettiği kurallara dayanıyor. Bu çerçevede transit süresinin sınırlı tutulması öngörüldü; kara transitinde yerleşik üst sınır 24 saat olarak uygulanıyor.

Litvanya Seiması üyesi ve eski savunma bakanı Arvydas Anušauskas, Rus vatandaşlarının ülke üzerinden transit geçişine izin verilen süreyi 6 saate indirmeyi önerdi. Anušauskas, değişikliğin AB hukukunu tek taraflı olarak yeniden yazmadan, Litvanya’nın sınır mevzuatı üzerinden yapılabileceğini savunuyor.

Önerinin arkasındaki gerekçelerden biri, transit kurallarına ilişkin ihlallerin 2024’te 360’tan 2025’te 1.493’e yükselmesi. Aynı dönemde yaklaşık 13.000 Rus plakalı otomobilin basitleştirilmiş transit belgeleriyle Litvanya’dan geçtiği bildirildi. Bu rakamlar, 24 saatlik sürenin denetimi zorlaştırdığı ve izinsiz faaliyetler için daha fazla alan yaratabileceği yönündeki argümanı güçlendiriyor. Ancak transit ihlalleri tek başına yolcuların casusluk veya sabotaj faaliyetlerine karıştığını kanıtlamaz.

NATO ne tür bir sınamayla karşılaşabilir?

ABD istihbaratına dayanan son haberlerde, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in önümüzdeki birkaç yıl içinde NATO’nun kararlılığını sınırlı bir hamleyle test edebileceği değerlendiriliyor. Olası senaryolar arasında büyük çaplı bir savaşın yanı sıra siber saldırı ve küçük ölçekli kara müdahalesi de bulunuyor.

Basına yansıyan değerlendirmeler, olası zaman aralığını 2026 sonbaharından 2029’a kadar uzatıyor; Baltık bölgesi ve Polonya ise sınırlı bir provokasyonun NATO’nun 5. madde kapsamındaki ortak savunma iradesini sınayabileceği en muhtemel alanlar arasında gösteriliyor.

Ancak bunlar saldırı olacağına dair takvimlendirilmiş öngörüler değil, gizli istihbarata dayalı ihtimal değerlendirmeleri. Daha küçük bir eylemle ittifakı bölmeye çalışma senaryosu, tam kapsamlı bir işgal iddiasından farklı ele alınmalı.

Baltık ülkeleri için pratik sonuç ne?

Letonya, Litvanya, Estonya ve Polonya açısından öncelik, Rusya’nın kolayca inkâr edebileceği bir sınamayı başarısız kılacak ortak önlemler geliştirmek. Bunun için:

• sınır geçişleri ve Kaliningrad transitinin birlikte izlenmesi,
• hava savunması ve karşı-drone sistemlerinin entegre edilmesi,
• kritik altyapı ile lojistik merkezlerinin korunması,
• istihbarat paylaşımının hızlandırılması,
• ulusal kısıtlamalar arasındaki boşlukları azaltacak AB düzeyinde kurallar oluşturulması

gerekiyor.

Dolayısıyla Rinkēvičs’in mesajı, Avrupa’da konvansiyonel savaşın zaten başladığı iddiası değil. Uyarı, sabotaj, siber saldırı, dezenformasyon ve drone kaynaklı baskının artık gelecekteki bir ihtimal olarak değil, güvenlik politikalarının bugünden hesaba katması gereken aktif bir risk olarak görülmesi gerektiği anlamına geliyor.