Ukrayna’nın rafineri saldırıları Rusya’nın enerji dengesini tersine çevirdi

Sonuç, Rusya’nın yakıt ihracatçısı konumundan belirli ürünlerde ithalatçı konumuna geçmesi oldu. Reuters’a konuşan sektör kaynakları ve deniz taşımacılığı verileri, ağustos ayında Hindistan’dan en az bir benzin kargosunun Rusya iç piyasasına girdiğini gösterdi.

İç piyasada kuyruklar ve satış kısıtlamaları

Rafineri kesintileri Rusya’nın çeşitli bölgelerinde benzin kıtlığı, istasyonlarda kuyruklar, yükselen fiyatlar ve satış sınırlamaları olarak hissediliyor. Ağustos ortası itibarıyla en az 10 bölgede yerel makamlar akaryakıt satışlarına yönelik kontrolleri yeniden sıkılaştırdı. Moskova çevresindeki bazı istasyonlarda benzinin bulunamadığı, motorinin ise çoğu istasyonda satılmaya devam ettiği bildirildi.

Moskova yönetimi arzı iç piyasaya yönlendirmek için akaryakıt ihracatını kısıtladı; bazı dönemlerde motorin ihracatına da sınırlama getirildi. Hükümet ayrıca Belarus’tan demiryoluyla daha fazla benzin tedarik etmeye ve ihtiyaç duyulan ürünleri ithal etmeye çalışıyor. Bazı rafinerilerin çevre standartları daha düşük yakıt üretmesine de izin verildi.

Bu adımlar bölgesel ve geçici açıkları hafifletebilir; ancak kaybedilen rafineri dönüşüm kapasitesini geri getirmiyor. Başka bir ifadeyle Rusya, elindeki ham petrolü işleyemediği sürece petrol üreticisi olması tek başına istasyonlardaki benzin arzını garanti etmiyor.

Kriz yalnızca Rusya’ya özgü değil

Rusya’daki rafineri sorunları, küresel işlenmiş petrol ürünleri piyasasının zaten sıkışık olduğu bir dönemde ortaya çıktı. İran savaşıyla bağlantılı olarak Hürmüz Boğazı’ndan ham petrol taşımacılığının aksaması ve Orta Doğu’daki rafinerilere yönelik saldırılar, küresel arzı daha da daralttı. Stokların birkaç yılın en düşük seviyelerine yakın seyretmesi ve tarım sektöründe mevsimsel motorin talebinin artması baskıyı büyüttü.

Reuters’a göre Ukrayna ve İran savaşlarıyla bağlantılı saldırılar, son aylarda küresel petrol arıtma kapasitesinin yaklaşık yüzde 9’unu devre dışı bıraktı. Bu, yaşanan sorunun yalnızca ham petrol fiyatlarıyla açıklanamayacağını gösteriyor: Asıl darboğaz, ham petrolün benzin, motorin ve jet yakıtına dönüştürüldüğü rafinerilerde oluşuyor.

Motorin fiyatlarındaki “100 dolar” ne anlama geliyor?

17 Ağustos’ta ABD’de motorin vadeli kontratı ile Batı Teksas türü ham petrol arasındaki farkı gösteren motorin crack spread’i varil başına 102,20 dolara çıkarak rekor kırdı. Bu gösterge, ham petrolü motorine dönüştürmenin piyasa değerini ve motorinin ham petrole kıyasla ne kadar kıt olduğunu ölçer. Dolayısıyla bu rakam, motorinin pompa fiyatının bir anda 100 dolar arttığı anlamına gelmez.

Genel tablo, Ukrayna’nın rafineri saldırılarının Rusya’da yakıt arzını ciddi biçimde daralttığını; Moskova’nın ihracat kısıtlamaları, Belarus’tan tedarik ve Hindistan üzerinden gelen ticari sevkiyatlarla açığı kapatmaya çalıştığını ortaya koyuyor. Bununla birlikte, Rusya’daki rafineri üretiminin kesin olarak “rekor düşük” seviyeye indiği, St. Petersburg’daki benzin satışlarının belirli bir oranda düştüğü veya yakıt kıtlığının Devlet Başkanı Vladimir Putin’in kamuoyu desteğini doğrudan azalttığı yönündeki iddialar, burada incelenen güçlü kaynaklarla kanıtlanmış değil. Yakıt kıtlığı siyasi baskı yaratabilir; ancak kamuoyu desteğindeki değişimleri buna bağlamak için bağımsız ve yöntemsel açıdan güvenilir anketlerle nedensellik analizi gerekir.