Londra bakırında arz sıkışması rekor seviyeleri zorluyor

Londra Metal Borsası'nda (LME) bakır piyasası, alıcıların daha sonraki teslimatı beklemek yerine hemen teslim edilebilen metale yüksek prim ödemesiyle sıkışıyor. En güçlü sinyaller, spot bakırın üç aylık kontratların çok üzerine çıkması ve LME depolarındaki stokların 42 seans boyunca aralıksız azalması.

17 Ağustos'ta üç aylık bakırın tonu 14.396 dolara yükseldi. Bu seviye, ocak ayında görülen 14.527,50 dolarlık rekora oldukça yakın. Aynı gün spot bakır ile üç aylık kontrat arasındaki fark yaklaşık 545 dolara kadar genişledi.

Bu tablo, dünyanın yıl boyunca bakırsız kalacağını tek başına göstermiyor. Daha doğrudan mesaj şu: Bakır mevcut olabilir, ancak şu anda teslimata ihtiyaç duyan alıcıların erişebileceği yerde ve miktarda bulunmuyor.

Ana sinyal: aşırı geri fiyatlanma

Normal arz koşullarında, daha ileri tarihli vadeli kontratlar spot fiyattan yüksek olabilir. Bunun nedeni depolama, finansman ve sigorta maliyetlerinin fiyata eklenmesidir. Bunun tersi yapı geri fiyatlanma (backwardation) olarak adlandırılır: Nakit veya yakın vadeli kontrat, daha ileri tarihli kontratlardan daha pahalı işlem görür.

LME bakırında ağustos-eylül primi 14 Ağustos'ta ton başına 370 dolara ulaştı. Ardından spot ile üç aylık kontrat arasındaki fark yaklaşık 478-545 dolar aralığına çıktı. Bu seviyeler, 2021'deki bakır sıkışmasından bu yana görülen en uç koşullarla ilişkilendiriliyor.

Bu farkın verdiği mesaj açık: Alıcılar hemen teslim edilebilecek bakıra, daha sonra teslim edilecek bakır vaadinden çok daha fazla değer biçiyor. Vadesi yaklaşan kontratlarda kısa pozisyon taşıyanlar için seçenekler de daralıyor. Ya teslimat için borsa standartlarına uygun fiziksel bakır bulmaları ya da vadeli pozisyonlarını kapatmak için kontratları geri almaları gerekiyor. Aynı anda çok sayıda kısa pozisyon sahibi hareket ederse, hepsi aynı sınırlı metal havuzu için rekabet edebilir.

LME stokları düşüyor; önemli olan toplam değil, erişilebilir miktar

LME bakır stokları 42 seans üst üste geriledikten sonra 204.975 tona indi. Bu, verilen piyasa haberlerine göre şubattan bu yana en düşük seviye. Kalan metalin neredeyse yarısı zaten depodan çekilmek üzere ayrılmıştı; 10-14 Ağustos haftasında LME sistemi içinde fiilen erişilebilir miktar yaklaşık 94.875 tondu.

Bu ayrım kritik. Borsa stoklarında görünen bakırın tamamı yakın vadeli kontratların teslimatında hemen kullanılamaz. Bir bölümü, depodan çıkarılmak üzere sahipleri tarafından işaretlenmiş durumdadır. Çekim işlemleri sürdükçe, LME'nin yakın vadeli kontratlarını destekleyen güvenlik tamponu küçülür ve teslimat için ani bir yarış yaşanma riski artar.

Stoklardaki düşüşün hızı da dikkat çekiyor. LME stokları mayıstan bu yana yüzde 40'tan fazla azaldı; son haftalarda her gün birkaç bin tonluk partiler depolardan çıktı. Bu daralan tampon, alım veya satım baskısındaki görece küçük değişimlerin bile yakın vadeli fiyat farklarında neden olağanüstü hareketler yarattığını açıklıyor.

ABD tarifeleri bakır talebi yaratmaktan çok akışları değiştiriyor

Sıkışmanın önemli bir boyutu coğrafi. Piyasa oyuncuları, olası bir ABD gümrük vergisi kararından önce rafine bakırı ABD'ye gönderiyor. Amaç, ithalatın pahalanması halinde oluşabilecek primden yararlanmak. Verilen haberlere göre ABD'nin rafine bakır ithalatı temmuzda 200.000 tonu aşarak 12 yılın en yüksek aylık seviyesine çıktı.

Bu sevkiyatlar, küresel nihai tüketim hemen artmasa bile piyasanın geri kalanını sıkılaştırabiliyor. ABD limanlarına giden bakır, Avrupa, Çin ve diğer ticaret merkezlerindeki alıcıların kullanımına daha az açık hale geliyor; LME depolarındaki metal de bu akıştan etkileniyor. Böylece ABD'de stoklar artarken, ABD dışındaki borsa erişimli stoklar azalıyor.

Bu durum aynı zamanda tersine dönüş riskini de beraberinde getiriyor. Tarife beklentileri zayıflarsa, ABD'de biriktirilen metalin bir bölümü yeniden küresel piyasaya açılabilir. Bu da hemen teslim bakır primini düşürebilir. Ancak böyle bir dönüşün ne zaman ve hangi ölçekte gerçekleşeceği belirsiz.

Çin hem arzı çekiyor hem de izabe tesisleri zorlanıyor

Çin, baskının ikinci ayağını oluşturuyor. Çin'in rafine bakır ithalatı haziranda dokuz ayın en yüksek seviyesine çıkarken, iç üretim izabe tesislerindeki bakım çalışmaları nedeniyle etkilendi. Çinli alıcıların ithalat iştahını gösteren Yangshan bakır primi dört yılın en yüksek seviyesi olan ton başına 115 dolara yükseldi. Şanghay Vadeli İşlemler Borsası'ndaki stoklar ise martta 433.458 tondan temmuz sonlarında 69.610 tona geriledi.

Çinli izabe tesisleri aynı zamanda bakır konsantresine erişimde sıkıntı yaşıyor ve hurda akışındaki bozulmadan etkileniyor. Verilen piyasa tahminlerinden birine göre, Çin'in toplam izabe kapasitesinin yüzde 81,97'sini temsil eden üreticilerde ağustos ayı rafine bakır üretimi yaklaşık 1,05 milyon ton olacak. Bu, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 2,83'lük düşüş anlamına geliyor.

Böylece sıkışma iki yönden işliyor: Çin uluslararası piyasadan rafine bakır çekerken, ülkenin kendi rafinaj sistemi hammadde kısıtlarıyla karşı karşıya. Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin bakır ve kobalt konsantresi ihracatına yönelik bildirilen kısıtlama da hammadde baskısını artırıyor. Bununla birlikte, verilen Reuters analizine göre bu kısıtlama tek başına küresel bakır dengesini önemli ölçüde değiştirmeyecek; asıl etkisi zaten zorlanan konsantre piyasasını daha da sıkılaştırmak olabilir.

Kısa pozisyonlar fiyat hareketini büyütebilir

Geri fiyatlanma, vadesi yaklaşan kontratlarda kısa pozisyon taşımanın maliyetini artırır. Kısa pozisyon sahibi, teslim etmesi gereken borsa standardındaki bakırı bulamazsa kontratı geri almak veya başka bir piyasa katılımcısından teslimat senedi ve fiziksel metal temin etmek zorunda kalabilir.

Aynı anda birden fazla katılımcı hemen teslim edilebilen bakır ararsa, yaptıkları alımlar yakın vadeli fiyatı daha sonraki vadeli kontratlardan çok daha hızlı yükseltebilir. Fiziksel bir sıkışmanın fiyat eğrisinin ön tarafında orantısız bir sıçrama yaratmasının nedeni budur.

Dolayısıyla sorun yalnızca yatırımcıların bakır konusunda iyimser olması değil; acil teslimat yükümlülüklerini karşılayabilecek metal havuzunun sınırlı olmasıdır. Verilen piyasa haberleri, son fark hareketini 2021'deki sıkışmadan bu yana görülen en geniş seviyelerle ilişkilendiriyor. O dönemde benzer koşullar LME'nin müdahale araçlarını devreye almasına neden olmuştu.

LME'nin önlemleri neyi çözebilir, neyi çözemez?

LME, erişilebilir stokların ve yakın vadeli pozisyonların tehlikeli biçimde yoğunlaşması halinde düzensiz işlemleri sınırlamak için çeşitli araçlara sahip. Kurallar arasında metal ödünç verme yükümlülükleri, tom-next geri fiyatlanmasına yönelik kontroller ve geri fiyatlanma tavanı bulunuyor. Borsa, belirli koşullarda ertelenmiş teslim mekanizmalarını da kullanabiliyor.

Bu önlemler, piyasa katılımcılarını metal ödünç vermeye teşvik ederek veya bazı yakın vadeli farkların ne kadar açılabileceğini sınırlayarak sıkışmanın teknik boyutunu hafifletebilir. Ancak yeni bakır yaratamazlar. ABD'ye gönderilmiş sevkiyatları geri çeviremez, depolardan çekilmiş stokları anında yenileyemez ve Çin'deki izabe üretimini hemen eski haline getiremezler.

Bu ayrım önemli; çünkü mevcut stres hem piyasa pozisyonlarından hem de bakırın coğrafi olarak farklı bölgelere dağılmasından kaynaklanıyor. Düzenleyici kontroller, piyasanın kontrolsüz biçimde köşeye sıkışması riskini azaltabilir. Fakat teslim edilebilir stoklar düşük kaldığı sürece piyasa yine de fiziksel olarak sıkı olabilir.

Sıradaki test: yeni teslimatlar mı, hızlı çözülme mi?

Kısa vadede izlenmesi gereken en önemli göstergeler, LME depolarına yeni bakır girişleri, iptal edilmiş teslimat senetlerinin yeniden aktive edilip edilmediği ve yakın vadeli kontratların vadesi dolarken spot-üç aylık farkın nasıl hareket ettiği.

LME depolarına anlamlı miktarda yeni metal girmesi teslimat riskini azaltır. Buna karşılık stoklar düşmeye devam eder ve kısa pozisyon sahipleri bakır aramayı sürdürürse, fiziksel sıkışma ile kısa pozisyon kapatmalarının birleşimi fiyatı ocak ayındaki rekorun üzerine taşıyabilir.

Bu olasılık güçlü olsa da kesin değil. 17 Ağustos'ta üç aylık bakır 14.396 dolar seviyesindeydi; ocak ayındaki rekor ise 14.527,50 dolardı. Fiziksel sıkışma ve kısa pozisyon kapatmalarının hızlanması yeni bir rekor getirebilir. Öte yandan ABD tarife beklentilerinin zayıflaması, Çin'deki alımların yavaşlaması veya depolardaki metalin yeniden piyasaya dönmesi halinde fiyatlar sert biçimde gerileyebilir.

Mevcut kanıtlar, kalıcı bir küresel bakır kıtlığından çok, yakın vadede teslim edilebilir metalin ciddi biçimde daraldığını gösteriyor.