Yemen’deki 181 operasyon ne anlama geliyor?

Yemen’deki son tırmanış, çatışmayı yalnızca cephe hatlarıyla sınırlı olmaktan çıkararak sivil bölgeleri, stratejik bir limanı ve uluslararası deniz taşımacılığını etkileyen daha geniş bir güvenlik krizine dönüştürdü. Yemen’in uluslararası tanınan hükümetine bağlı ordu, 16 Ağustos’ta önceki 24 saat içinde Husi mevzilerine karşı 181 operasyon düzenlediğini açıkladı.

Operasyonları Savunma Bakanlığı sözcüsü Albay Macid el-Nazili duyurdu. El-Nazili’ye göre insansız hava araçları, topçu birlikleri ve roketatarlar kullanıldı; Husi mevzileri, silah depoları, askeri araçlar ve saldırı düzenlemek için kullanıldığı öne sürülen diğer noktalar hedef alındı. Hükümet güçleri, saldırılarda onlarca Husi mensubunun öldüğünü veya yaralandığını ve askeri teçhizatın imha edildiğini bildirdi. Ancak can kaybı ve yıkıma ilişkin bu bilgiler çatışmanın taraflarından birinin açıklamalarına dayanıyor ve bağımsız olarak doğrulanmış değil.

181 operasyon hangi hedeflere yöneldi?

Açıklanan operasyonlar, Husilerin hükümetin kontrolündeki bölgelere ve hükümet güçlerine yönelik füze ve İHA saldırılarını artırmasının ardından geldi. Orduya göre 181 operasyon; Husi personeli, askeri araçlar, silah depoları ve farklı cephe hatlarındaki ateş kaynaklarını hedef aldı. İHA, topçu ve roketatarların birlikte kullanılması, bunun tek bir saldırıdan ziyade birden fazla cepheyi kapsayan koordineli bir askeri harekât olduğunu gösteriyor.

Hükümet daha önce de Marib ve Hadramut’a yönelik Husi saldırılarının ardından çeşitli cephelerde askeri operasyon başlattığını duyurmuştu. El-Nazili, bu operasyonların birden fazla temas hattındaki Husi unsurlarını ve askeri teçhizatı hedef aldığını söylemişti.

Marib’de füzeler evleri ve yerinden edilme kamplarını vurdu

Tırmanışın en kaygı verici boyutlarından biri, saldırıların sivil nüfusa daha fazla yaklaşması oldu. 7 Ağustos’ta Husilerin Marib’de yerinden edilmişlerin kaldığı kamplara ve yerleşim bölgelerine balistik füze ve İHA saldırıları düzenlediği bildirildi. Yerel makamlara dayandırılan haberlere göre saldırılarda iki kişi öldü, 14 kişi yaralandı. Yemen ordusu da farklı cephelerde Husi güçlerine karşılık verdiğini açıkladı.

Başka bir haberde, daha önce hükümet kaynaklarının en az 30 askerin öldüğünü, 15 askerin yaralandığını söylediği saldırının ardından Marib ve Hadramut’a en az 12 yeni Husi füze saldırısı düzenlendiği aktarıldı. Bu kayıp rakamları da çatışmanın taraflarınca bildirildiği için ihtiyatla değerlendirilmelidir.

Marib, hem hükümet güçlerinin önemli kalelerinden biri hem de çok sayıda yerinden edilmiş kişinin yaşadığı bir bölge. Bu nedenle saldırıların sürmesi, çatışmanın yalnızca askeri hedeflerle sınırlı kalmayıp yeni sivil kayıplara ve yerinden edilmelere yol açma riskini artırıyor.

Mokha Limanı’nda 25’ten fazla füze saldırısı

Kızıldeniz kıyısındaki Mokha Limanı, Yemen’deki tırmanışın en görünür simgelerinden biri haline geldi. Liman müdürü, birkaç gün içinde limana 25’ten fazla füze isabet ettiğini, saldırılarda yedi kişinin öldüğünü ve yaklaşık 16 milyon dolar zarar oluştuğunu açıkladı. Saldırılar liman altyapısına zarar verirken ticari ve denizcilik faaliyetlerinin askıya alınmasına neden oldu.

Yaralı sayısına ilişkin haberlerde farklı rakamlar yer alıyor. Bir haberde 35, başka bir haberde ise son saldırıda 30 yaralı olduğu bildirildi. Bu nedenle mevcut bilgiler, tek bir kesin rakamdan çok 30 ila 35 arasında bir yaralı sayısına işaret ediyor.

Husiler, Mokha yakınlarında Suudi askerlerini, silah depolarını ve askeri teçhizatı hedef aldıklarını; saldırılarda balistik füzeler ve İHA’lar kullandıklarını söyledi. Yemen hükümeti ise bu açıklamayı reddederek saldırıların liman da dahil olmak üzere sivil ve ekonomik tesisleri vurduğunu savundu. Savaş koşullarındaki bu karşılıklı açıklamalar nedeniyle saldırının gerçek hedefi ve hasarın tamamı mevcut haberlerden bağımsız biçimde kesinleştirilemiyor.

Mokha’nın önemi yerel cephe hattının ötesine geçiyor. Liman, Kızıldeniz’in güney girişindeki stratejik Babülmendep Boğazı’na yakın. Bu boğaz, uluslararası deniz ticareti açısından kritik bir geçiş noktası. Limanın kapanması Yemen’in ticaretini ve deniz erişimini etkileyebileceği gibi, kara saldırılarının daha geniş bir denizcilik koridorunu aksatabileceği endişesini de güçlendiriyor.

BM neden yeni bir büyük savaş riski görüyor?

BM Yemen Özel Temsilcisi Hans Grundberg, Yemen’in 2022’de BM arabuluculuğunda sağlanan ateşkesten bu yana geniş çaplı çatışmaya dönme açısından en yüksek risk seviyesine ulaştığını söyledi. Daha önce donmuş olan cephe hatlarında askeri faaliyetler yoğunlaşırken, saldırılar hem askeri hem de sivil kayıplara yol açtı.

Grundberg ayrıca Husilerin Kızıldeniz ve Aden Körfezi’ndeki ticari gemilere yönelik saldırıları yeniden başlatmasının Yemen’i bölgesel çatışmanın içine daha fazla çekebileceği uyarısında bulundu. Buradaki risk yalnızca saldırı sayısından kaynaklanmıyor: aynı anda iç cephelerde çatışmalar yaşanıyor, liman altyapısı hedef alınıyor ve uluslararası deniz yolları tehdit altında kalıyor.

2022 ateşkesi ülke genelindeki ağır çatışmaları büyük ölçüde azaltmış, ancak Yemen’deki siyasi anlaşmazlığı çözmemişti. Bu nedenle son şiddet dalgası, kalıcı bir siyasi uzlaşma bulunmadan sağlanan kırılgan sakinliği bozma tehlikesi taşıyor.

Deniz cephesi ve Suudi Arabistan boyutu

Husiler 20 Temmuz’da Suudi deniz taşımacılığına karşı “deniz ambargosu” veya deniz ablukası olarak tanımladıkları bir uygulama ilan etti. Grubun askeri sözcüsü, kararın Suudi Arabistan’ın Husi kontrolündeki Yemen limanları ve havaalanlarına uyguladığını öne sürdükleri ablukaya misilleme olduğunu söyledi. Suudi öncülüğündeki koalisyon yetkilileri ise “kararlı” karşılık vereceklerini bildirdi.

Husiler daha sonra, deniz yasağını ihlal ettiğini ileri sürdükleri Suudi petrol tankeri NCC GHAZAL’a balistik füzelerle saldırdıklarını iddia etti. Grup, geminin geri çekilmek zorunda kaldığını söyledi. Deniz güvenliği kaynakları da bir tankerin karıştığı olayı doğruladı, ancak Husi açıklamasındaki tüm ayrıntıları bağımsız olarak doğrulamadı.

Babülmendep’e yönelik tehditlerin etkisi Yemen ve Suudi Arabistan’la sınırlı değil. Reuters’ın aktardığı analize göre boğazın tamamen kapanması, küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 7’sini etkileyebilir. Bu oran mevcut bir arz kaybını değil, olası bir kesintinin boyutunu ifade ediyor.

El-Alimi yeni bir geçici ateşkesi reddediyor

Yemen Başkanlık Konseyi Başkanı Reşad el-Alimi, bundan sonra Husi eylemlerinin karşılıksız kalmayacağını ve grubun Yemen’in ne zaman savaşa, ne zaman barışa gireceğine tek başına karar vermesine izin verilmeyeceğini söyledi.

El-Alimi, yeni bir geçici ateşkes veya basit bir ateşkes anlaşması yerine “sürdürülebilir barış” çağrısı yaptı. Bu barış anlayışının temelinde devletin silahlar üzerindeki tekelinin ve egemenliğinin yeniden tesis edilmesi bulunuyor. El-Alimi, Husilerin silah bırakmasını, siyasi hayata katılmasını ve bir siyasi aktör olarak seçimlerde yarışmasını istedi.

Bu yaklaşım, önceki ateşkes modeline hızlı bir dönüş ihtimalini azaltıyor. Aynı zamanda askeri tırmanışın arkasındaki temel siyasi anlaşmazlığı da ortaya koyuyor: Yemen’in geleceğinde bağımsız silahlı bir Husi hareketine yer olup olmayacağı veya tüm silahların nihai olarak devlet kontrolüne girip girmeyeceği.

İnsani kriz ağırlaşıyor

Yeni çatışmalar, Yemen’in zaten ağır bir insani krizle karşı karşıya olduğu bir dönemde yaşanıyor. BM’ye göre nüfusun yarısından fazlası akut gıda güvensizliği yaşıyor; milyonlarca kişi gıdaya erişimde acil durum seviyesinde yoksunlukla karşı karşıya.

İnsani yardım faaliyetleri de yetersiz finansman nedeniyle kısıtlanıyor. BM’nin insani yardım sorumlusu Tom Fletcher, Yemen yardım çağrısının ancak yaklaşık yüzde 20 oranında finanse edildiğini belirterek, kaynak eksikliğinin gıda yardımlarında kesintilere, kliniklerin kapanmasına ve koruma hizmetlerinin ortadan kalkmasına yol açtığı uyarısında bulundu.

Mevcut veriler, özellikle limanların ve cephe hattındaki yerleşimlerin saldırılardan etkilenmesi halinde açlık, yerinden edilme ve yardıma erişim sorunlarının büyüyeceğine işaret ediyor. Ancak ülke genelinde kıtlık ilan edildiğini gösteren bir veri bulunmuyor. Acil risk, yeni çatışmaların zaten kırılgan durumdaki toplulukları krizden daha ağır bir gıda güvensizliğine sürüklemesi.

Bölgedeki ayrı çevresel sonuç

Bölgesel çatışmalar sürerken İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki Kişm Adası açıklarında meydana gelen petrol sızıntısını temizlemeye çalıştığı bildirildi. Bu olay Yemen’de yaşanan bir sızıntı değil; ancak İran bağlantılı daha geniş bölgesel çatışmanın askeri ve insani etkilerin yanı sıra çevresel sonuçlar da doğurduğunu gösteriyor.

Sonuç: Rakamdan daha önemli olan tırmanışın kapsamı

Gündemin merkezindeki askeri rakam, Yemen ordusu sözcüsü Albay Macid el-Nazili’nin açıkladığı 24 saatte 181 operasyon. Hükümet güçleri bu operasyonlarda İHA, topçu ve roketatarlarla Husi mevzilerini, depoları, araçları ve diğer askeri unsurları hedef aldığını duyurdu. Ancak can kaybı ve imha iddiaları savaşan tarafların açıklamalarına dayanıyor.

Tırmanışı özellikle tehlikeli hale getiren ise kapsamı: Marib’de sivillerin yaşadığı bölgeler vuruldu, Mokha Limanı 25’ten fazla füze saldırısının ardından faaliyetlerini durdurdu ve Husiler Suudi bağlantılı deniz taşımacılığını da çatışmanın parçası haline getirdi. BM’nin Yemen’in 2022 ateşkesinden bu yana büyük çaplı savaşa en yakın noktada olduğu uyarısı, gelişmelerin hem ülkenin insani krizini hem de Kızıldeniz çevresindeki istikrarsızlığı derinleştirebileceğine işaret ediyor.