Hürmüz Boğazı’nda gemi trafiği neden neredeyse durdu?

Hürmüz Boğazı’nda ne oluyor?

Hürmüz Boğazı’ndan deniz taşımacılığı, İran ile ABD arasındaki çatışmanın ardından neredeyse durma noktasına geldi. Tankerlere yönelik saldırı haberleri, ABD’nin İran bağlantılı gemilere karşı deniz ablukasını yeniden uygulamaya koyması ve diplomatik görüşmelerin sonuçsuz kalması, armatörleri ve sigorta şirketlerini gemileri bekletmeye ya da daha riskli rotalara yönelmeye itti.

Son gerilimi artıran gelişmeler arasında, Birleşik Arap Emirlikleri’nin İran’a atfettiği üç Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) bağlantılı tankere yönelik saldırılar ile Suudi Aramco’nun Cizan rafinerisine düzenlenen saldırı yer aldı. Rafineri saldırısı, Körfez’deki enerji altyapısına yönelik tehditlerin daha geniş bir arz kesintisine dönüşebileceği endişesini güçlendirdi. ADNOC ise ayrı bir açıklamasında, çatışmanın başlamasından bu yana Hürmüz Boğazı’ndan geçen 15 gemisinin füze ve insansız hava aracı saldırılarında hedef alındığını, bir mürettebat üyesinin hayatını kaybettiğini ve 20 kişinin yaralandığını bildirdi.

Kpler verileri trafiğin ne kadar düştüğünü gösteriyor?

Kpler’in gemi takip verilerine göre cumartesi günü Hürmüz Boğazı’ndan yalnızca beş emtia gemisi geçti; pazar günü ise kayıtlı geçiş olmadı. Önceki hafta sonunda toplam 31 geçiş kaydedilmişti.

Cumartesi görülen sınırlı hareketlilikte, Otomatik Tanımlama Sistemi’ni (AIS) kapatmış boş bir çok büyük ham petrol taşıyıcısı (VLCC) ile İran’ın belirlediği güzergâhı izleyen Hindistan bayraklı çok büyük bir gaz taşıyıcısı da bulunuyordu. Bu durum, devam eden az sayıdaki seferin olağanüstü güvenlik önlemleri veya alternatif rotalarla gerçekleştirildiğine işaret ediyor.

Ancak “kayıtlı geçiş yok” ifadesi, boğazdan kesinlikle hiçbir geminin geçmediği anlamına gelmiyor. Gemiler AIS vericilerini kapattığında gerçek zamanlı takip eksik kalabiliyor. Nitekim daha önceki günlerde bazı gemilerin saldırı ve abluka nedeniyle durduğu veya rotasını geri çevirdiği de bildirilmişti.

Tanker saldırıları ve abluka neden trafiği felç etti?

Hürmüz, Basra Körfezi’ndeki petrol ve gaz üreticilerini Umman Denizi ve dünya pazarlarına bağlayan dar bir deniz geçidi. Bölgede seyreden tankerlerin saldırıya uğrama ihtimali, gemi sahipleri açısından yalnızca fiziksel bir güvenlik sorunu değil; mürettebat, yük, gemi ve sigorta maliyetleri bakımından da büyük bir risk oluşturuyor.

ABD’nin İran bağlantılı taşımacılığa yönelik deniz ablukası da belirsizliği artırdı. Ablukanın hangi gemileri, hangi güzergâhları ve ne kadar süreyle kapsayacağı konusundaki belirsizlik, şirketleri sefer kararlarını ertelemeye yöneltiyor. Daha önce ablukanın yeniden uygulanmasının ardından geçişlerin çoğu İran tarafındaki rotaya kaymış, ancak Hürmüz’den görünür şekilde geçen büyük ham petrol tankerleri veya LNG gemileri kaydedilmemişti.

Petrol fiyatları nasıl tepki verdi?

Tanker saldırıları, rafineri kesintisi ve boğazdan geçişlerin azalması petrol piyasasında hızlı bir yükseliş yarattı. Brent petrolü 9 Ağustos’ta 4,17 dolar, yani yaklaşık yüzde 5 artışla varil başına 87,72 dolardan kapandı. ABD Batı Teksas türü ham petrolü (WTI) ise 3,95 dolar veya yaklaşık yüzde 5,1 yükselerek 82,13 dolara ulaştı.

Sonraki işlemlerde fiyatların sınırlı değişmesi, yatırımcıların riskin önemli bir bölümünü zaten fiyatlamış olabileceğini ya da bazı petrol akışlarının ve stokların kısa vadede piyasayı desteklemeye devam edeceğini düşündüğünü gösteriyor. Bununla birlikte, boğazdaki kesinti uzar veya saldırılar genişlerse yeni ve daha sert bir fiyat sıçraması riski ortadan kalkmış değil. 11 Ağustos’ta Brent 88,91 dolara, WTI ise 83,20 dolara yükseldi.

Hürmüz Boğazı neden küresel ekonomi için kritik?

Boğaz, geçmişte deniz yoluyla taşınan ham petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazın (LNG) yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir darboğazdı. Uzun süreli bir kesinti, Körfez ülkelerinin ihracatını ve LNG tedarikini sınırlandırabilir.

Böyle bir durumda yalnızca petrol fiyatları değil, navlun ve savaş sigortası primleri de artar. Daha yüksek enerji ve taşımacılık maliyetleri; akaryakıt, elektrik, gıda ve sanayi ürünleri fiyatlarına yansıyabilir. Körfez ülkeleriyle sınırlı kalmayan bu baskı, enerji ithalatına bağımlı ekonomilerde enflasyonu artırırken büyüme beklentilerini de zayıflatabilir.

Krizin çözümü neden kısa vadede görünmüyor?

Görüşmelerin tıkanması, İran’ın taşımacılığın yeniden başlamasını ABD’nin tavizlerine bağladığı yönündeki haberler ve Washington’ın ablukayı süresiz sürdürebileceğini açıklaması, yakın vadede güvenilir bir çözüm ihtimalini zayıflatıyor.

ABD Başkanı Donald Trump’ın Amerikalılara bir süre daha yüksek benzin fiyatlarına katlanmaları çağrısı, krizin iç piyasadaki maliyetini ortaya koyuyor. Enerji ithalatına daha fazla bağımlı ülkeler açısından risk daha büyük olabilir; haberlerde Filipinler’in 2026 büyüme tahminlerindeki sert aşağı yönlü revizyonlara da dikkat çekildi.

Krizin merkezindeki soru, kesintinin ne kadar süreceği. Kısa süreli bir aksama, stoklar ve alternatif rotalarla yönetilebilir. Ancak ablukanın uzaması, Hürmüz Boğazı’ndaki ticari trafiğin daha da azalması veya saldırıların yayılması, enerji şokunu küresel enflasyon ve büyüme krizine dönüştürebilir.