ABD-İran Ateşkesi Sona Eriyor, Hürmüz Boğazı’nda Gerilim Tırmanıyor

ABD-İran ateşkesi Pazartesi günü doluyor ve yeni bir anlaşma yapılamazken, Hürmüz Boğazı'ndaki kriz son bir haftada iyice tırmandı. İşte son gelişmelerin ayrıntılı bir analizi.

Gemilere Yönelik Saldırılar ve Suçlamalar

• En az iki gemi daha Perşembe günü (13 Ağustos) Hürmüz Boğazı'nda saldırıya uğradı. Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), saldırıların İran tarafından gerçekleştirildiğini açıkladı . 11 Ağustos'ta ise ABD ve Yemen'deki Husiler, Umman Körfezi'nde ayrı saldırılar olduğunu bildirdi .
• Önceki saldırı dalgaları şöyleydi: Temmuz başında üç tanker vuruldu (bu saldırılar ABD'nin misilleme yapmasına ve İran'ın petrol lisansının iptal edilmesine yol açtı) ; Haziran sonunda bir yük gemisine İran drone saldırısı düzenlendi (ABD de buna karşılık verdi) ; Nisan ayında İran iki gemiyi ele geçirdi .
• Suçlamalar: BAE, son füze saldırılarından doğrudan İran'ı sorumlu tutuyor . İran ise Boğaz'ın yetkisiz gemilere kapalı kalacağını, ABD ve İsrail gemilerinin geçişine izin verilmeyeceğini ve gemilerin yeniden sefer yapabilmesi için ABD'nin şartlarını kabul etmesi gerektiğini söylüyor . ABD ise su yolunun "tam kontrolünün" kendisinde olduğunu iddia ediyor; İran bu iddiayı öfkeyle reddediyor .

Gemi Trafiği Durma Noktasında

• Hürmüz Boğazı'ndan geçiş, son saldırılar ve ABD'nin yeni tehditlerinin ardından 14 Ağustos Cuma günü "neredeyse durma noktasına geldi" .
• Temmuz ayında bir günde Boğaz'dan sadece 25 gemi geçti (bir önceki gün 49'du). Denizcilik veri şirketi Kpler'e göre bu %50'lik bir düşüş anlamına geliyor . Oysa bu su yolu normalde dünyadaki günlük petrol ve LNG arzının yaklaşık beşte birini taşıyor .

Çıkmazdaki Müzakereler ve İran'ın Büyüyen Talepleri

• 8 Ağustos'ta İran Ulusal Yüksek Güvenlik Konseyi, Boğaz'ın yeniden açılması için kapsamlı bir dizi şart açıkladı. Konsey Sekreteri Muhammed Bakır Zolkadr'a göre ABD:
  • İran ve müttefikleriyle savaşı kalıcı olarak sonlandırmalı
  • İran'a yönelik deniz ablukasını kaldırmalı
  • Tüm yaptırımları kaldırmalı
  • Çevredeki askerlerini çekmeli
  • "Davranışını düzeltmeli" ve İran'ı bir daha tehdit etmemelidir
• İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, 9 Ağustos'ta Tahran ile Washington arasında doğrudan bir müzakere yürütülmediğini ve ara bulucuların hala görüşmeleri yeniden başlatmanın bir yolunu bulmaya çalıştığını belirtti .
• İki taraf da birbirine yaklaşmak yerine giderek daha kapsamlı talepler öne sürüyor . Haziran ayında varılan mutabakat zarfı (memorandum of understanding) fiilen çökmüş durumda .

ABD'nin Ekonomik ve Askeri Baskısı

• 13 Ağustos'ta ABD, İran'a yönelik deniz ablukasını "süresiz" olarak sürdürebileceğini ve ateşkes süresi dolar yaklaşırken ekonomik baskıyı artıracağını söyledi .
• 14 Ağustos'ta ABD, son iki gemi saldırısının ardından ekonomik baskıyı daha da artıracağı uyarısında bulundu .
• Önceki baskı turları şunları içeriyordu: İran'ın petrol satış lisansının iptali (7 Temmuz) ; gemi saldırılarına misilleme olarak İran hedeflerine yüzlerce saldırı düzenlenmesi ; ve Trump'ın çatışmayla bağlantılı ölümler için İran'dan tazminat talep etmesi .

Petrol ve Akaryakıt Fiyatları

• Brent petrol 14 Ağustos'ta varil başına 88,52 dolardan kapandı (günlük 1,45 dolar, yani %1,67 artış). WTI ise 85,38 dolardı .
• Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Hürmüz'deki aksamayı gerekçe göstererek 2026 yılı petrol talep tahminini 1,6 milyon varil/gün düşürdü .
• ABD'de benzin fiyatları yükseliyor; Hürmüz'den gelen azalan ham petrol sevkiyatı rafinerileri baskılıyor. Trump sürücüleri daha yüksek maliyetlere hazırlıklı olmaları konusunda uyardı .
• Trafiğin neredeyse durduğu Temmuz ortasında petrol kısa süreliğine varil başına 90 doların üzerine çıkmıştı .

Uzman Görüşleri

• Diplomatik kaynaklar, görüşmelerin şu aşamada bir anlaşmaya, hatta bir mutabakat zarfına bile dönüşmediğini ve İran'ın çelişkili taleplerinin bir anlaşmayı imkansız kıldığını belirtiyor .
• Analistler, İran'ın temel taleplerini (ABD tehdidinin sona ermesi, mali rahatlama ve İran'ın Boğaz'ı yönetmesi) etkili bir şekilde ön yüklediğini, nükleer programının tartışılmasını ise ertelediğini belirtiyor. Bu durum Trump yönetimi için kabul edilemez .
• Uzun süreli bir çıkmaz riski yüksek. Doğrudan ABD-İran görüşmeleri yapılmazken, Umman'ın arabuluculuk kanalı taraflar arasındaki uçurumu kapatmak için yetersiz görünüyor ve iki taraf da pozisyonlarını sertleştiriyor .