Hürmüz Boğazı’nda Diplomasi Çıkmazı

İran devlet medyasının aktardığı detaylara göre anlaşma, ABD veya İsrail bayraklı hiçbir geminin boğazdan geçişine izin vermeyecek ve ihlal edenlere kargo değerinin yüzde 20'sine kadar para cezası uygulanacak . Rota, geçici bir düzenleme olarak iki ila dört ay süreyle tasarlanmış ve ABD'nin tepkisine bağlı; tam bir yeniden açılma anlamı taşımıyor . İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, rota konusunda anlaşmaya varıldığını ancak uygulama mekanizması ve diğer konuların hâlâ müzakere edildiğini söyledi .

Tarafların Pozisyonları

İran — Tahran yönetimi anlaşmanın 'imzalanmasına ramak kaldığını' söylüyor ancak boğazın, ABD'nin İran gemilerine uyguladığı liman ablukasını kaldırması ve tazminat ödemesi gibi şartları kabul etmesi durumunda açılacağını belirtiyor . İran Basra Körfezi Boğazı Otoritesi, 13 Ağustos'ta 'Hürmüz Boğazı kapalı kalmaya devam ediyor ve İran'ın şartları kabul edilene kadar açılmayacak' açıklamasını yaptı .

Oman — Oman arabulucu rolü üstlendi. Başlangıçta Körfez ülkelerinin desteklediği ortak bölgesel yönetim ve gönüllü ücretleri içeren bir plan sunmuş, ancak İran bunu reddetmişti . Muskat yönetimi görüşmeleri ve ortak duyuruyu sürdürme çabasında; ancak Oman'ın pozisyonu, İran'a tek taraflı kontrol vermeye karşı çıkan Körfez ülkelerine daha yakın .

ABD — ABD ikili anlaşmanın tarafı değil. Reuters'a konuşan bir ABD'li yetkili, 9 Ağustos'ta İran-Oman arasındaki herhangi bir anlaşmanın 'ABD'yi de içermesi gerektiğini' söyledi . Başkan Trump, İran'ın savaş ve saldırılarda ölenler için tazminat ödemesi talebini de içeren kendi şartlarını öne sürerek ve boğaz üzerinde askeri kontrol ilan ederek yanıt verdi .

Ticari Gemilere Saldırılar ve Nakliye Trafiğinin Çöküşü

Kriz, Şubat 2026 sonunda ABD ve İsrail'in İran'a yönelik askeri operasyonlarının Tetiklediği İran misillemesiyle başladı . Saldırılar Temmuz 2026'da ciddi şekilde tırmandı. 7 Temmuz'da bir Katar LNG tankeri patlama riskiyle karşı karşıya kalırken, bir Suudi ham petrol tankeri boğaz yakınlarında hasar gördü; denizcilik otoriteleri tehdit seviyesini 'şiddetli'ye yükseltti . 9 Temmuz'da boğazdan sadece iki tanker geçti . 17 Temmuz'da bir günde yalnızca üç emtia gemisi geçiş yaptı; bu, Mayıs ayından bu yana en düşük seviyeydi ve çoğu gemi durdu ya da geri döndü .

11 Ağustos itibarıyla nakliye trafiği sadece altı gemiye düştü; 10 günlük ortalama yaklaşık 11'di . 14 Ağustos'ta geçişler hâlâ aylık ortalamaların oldukça altında seyrediyordu . Birkaç gemi, İran Devrim Muhafızları'na (IRGC) güvenli geçiş için harç ödedi, ancak ticari nakliyenin ezici çoğunluğu su yolunu kullanmayı durdurdu .

Karşılıklı Egemenlik İddiaları

Egemenlik anlaşmazlığı Ağustos 2026 ortasında doğrudan ve tırmanan bir söyleme dönüştü:

• Trump 'tam kontrol' ilan etti ve toprak iddiasında bulunma tehdidi savurdu. Trump, 12 Ağustos'ta Truth Social hesabından şu paylaşımı yaptı: 'ABD'nin Hürmüz Boğazı üzerinde tam kontrolü var. SANIRIM ONU KORUYACAĞIZ! Deniz Ablukamız herkes tarafından 'ÇELİKTEN DUVAR' olarak adlandırılıyor ve İran'ın yapabileceği hiçbir şey yok' . 14 Ağustos'ta Hürmüz Boğazı'nı yakında ABD toprağı ilan edebileceğini söyledi .
• İran iddiayı tamamen reddetti. İran Basij komutanı boğazın 'İran'ın kontrolü ve yönetimi altında' olduğunu ve 'İran kalacağını' söyledi . İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, Trump'ın açıklamasının 'hiçbir yasal veya pratik değeri olmadığını' belirtti .
• Sonuç bir kilitlenme. Her iki taraf da fiili kontrolü elinde tuttuğunu iddia ediyor—ABD deniz ablukası ('Çelikten Duvar') yoluyla, İran ise IRGC tehditleri ve ticari trafiği fiziksel olarak engelleyerek—ancak hiçbiri diğerinin işbirliği olmadan su yolunu etkin bir şekilde yeniden açamıyor .

Daha Geniş Jeopolitik ve Ekonomik Etkiler

Bu kesinti, tarihin en büyük petrol arz şoku olarak tanımlanıyor . Brent ham petrolü, ABD-İsrail operasyonlarının başlamasının hemen ardından Şubat sonunda yaklaşık 71 dolardan 77 dolara yüzde 8 sıçradı; 7 Nisan'da 144,42 doları gördükten sonra Temmuz başında 69,35 dolara kadar geriledi . Boğaz normalde küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 20'sini ve önemli miktarda LNG'yi taşıyor .

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Hürmüz kesintisi nedeniyle 2026 petrol talep tahminini günde 1,6 milyon varil aşağı çekti . Küresel kıtlıklar ortaya çıkıyor: Brookings Enstitüsü durumu 'tarihin en büyük petrol arz şoku' olarak nitelendirirken, Tayland'dan Pakistan'a kadar Asya'da ve Avrupa'da fiyat artışları ve dizel sıkıntısı yaşanıyor . 12 Ağustos itibarıyla Brent ham petrolü varil başına 90 dolar civarında işlem görüyor; saldırıların yeniden açılma umutlarını baltalamasıyla günlük yüzde 2 yükseldi .

ABD, İran bağlantılı gemilere yönelik deniz ablukasını sürdürüyor ve Trump İran tazminatı talep etti. Ancak mevcut önlemlerin ötesinde, Hürmüz krizine özgü yeni bir resmi yaptırım rejimi henüz duyurulmadı . Bir Kongre Araştırma Servisi (CRS) raporu, ABD seçenekleri arasında İran'a ve Hürmüz harç ödemelerini kolaylaştıran kuruluşlara yönelik ek yaptırımlar olduğunu belirtiyor .

Sonuç: 15 Ağustos 2026 itibarıyla İran-Oman anlaşması teknik olarak 'son aşamalarında' ancak imzalanmadı. Boğaz, çoğu ticari trafiğe fiilen kapalı durumda. Trump ve İran arasındaki karşılıklı egemenlik iddiaları—Trump'ın boğazı ABD toprağı ilan etme tehdidi de dahil—diplomatik çözümü daha da uzaklaştırdı. Nakliye trafiği tarihi düşük seviyelerde, petrol piyasaları son derece oynak ve küresel enerji arzı kesintisi tarihin en kötüsü olarak kayıtlara geçiyor.