Mekke Paktı: "İslami NATO" Efsanesi mi, Yoksa Yeni Bir Güvenlik Mimarisi mi?

İsrail'in Endişeleri: "İsrail'e Karşı Bir İttifak"

İsrail, Mekke Paktı'na resmi bir yanıt vermemiş olsa da, üst düzey yetkililer özel brifinglerde derin endişelerini dile getirdi. Ynet'e konuşan üst düzey bir İsrailli yetkili, "bu, İsrail'e karşı kurulmuş bir ittifaktır" diyerek Mısır'ın da pakta katılabileceği ve bunun İsrail'in sınırlarına düşman güçleri getirebileceği uyarısında bulundu . İsrailli analistler, İslam'ın en kutsal mekanlarının koruyucusu, İslam dünyasının tek nükleer silaha sahip devleti ve bir NATO üyesini bir araya getiren bu üçlü bloku, İsrail'e karşı düşmanca bir tutum takınabilecek ve İsrail'in bölgesel yayılmacılığını baltalayabilecek bir Sünni eksen olarak değerlendiriyor .

Kudüs yönetimini en çok endişelendiren unsur ise, El Cezire'nin "İsrail'in sıradaki baş düşmanı" olarak tanımladığı Türkiye'nin paktta yer alması . Anlaşma ayrıca, İsrail'in Abraham Anlaşmaları çerçevesinde Suudi Arabistan'la normalleşme yönündeki uzun süredir devam eden hedefini de zora sokuyor. Suudi Arabistan'ın, İsrail'le gergin veya düşmanca ilişkileri olan Türkiye ve Pakistan'la askeri bir ittifaka girmesi, normalleşmeyi en azından kısa vadede siyasi olarak daha da zorlaştırdı .

Uzmanlar Neden "İslami NATO" Etiketine Şüpheyle Yaklaşıyor?

5. Madde benzeri ifadelere rağmen, geniş bir analist kitlesi, Mekke Paktı'nın bir dizi yapısal nedenden ötürü gerçek bir "İslami NATO" olmaktan çok uzak olduğunu savunuyor:

• Entegre komuta veya ortak güç yok. NATO'nun birleşik askeri komuta yapısı, daimi kuvvetleri ve ayrıntılı operasyonel planlamasının aksine, Mekke Paktı, taahhütler, asker konuşlandırmaları veya savunma yükümlülükleri konusunda hiçbir ayrıntı içermeyen siyasi bir bildiridir . Metnin kendisi bağlayıcı bir mekanizma sunmamaktadır .
• Kalıcı kurumsal çerçeve yok. NATO, daimi bir sekretarya, ortak bütçeler, standardize edilmiş ekipman ve onlarca yıllık antlaşma hukuku ile desteklenmektedir. Mekke Paktı bu altyapının hiçbirine sahip değildir . (Türkiye daha sonra paktın bir bakanlar komitesi ve merkezi Suudi Arabistan'da olacak bir genel sekreterlik kuracağını söylese de detaylar hala belirsizdir .)
• Farklı stratejik çıkarlar. Türkiye, Kürt gruplara ve Doğu Akdeniz'e odaklanmış bir NATO üyesidir; Suudi Arabistan, İran ve Husilere karşı endişeli bir ABD güvenlik müşterisidir; Pakistan'ın savunma duruşu ise Hindistan merkezlidir. Bu rekabet halindeki gündemler, uyumlu bir ortak eylemi olası kılmamaktadır .
• Dini markalaşma zayıf. İmzacıların tamamı Sünni çoğunluklu olsa da, pakt Endonezya, Mısır ve İran (Şii) gibi diğer büyük Müslüman güçleri dışarıda bırakmaktadır. Paktın arkasındaki itici güç, pan-İslami birlikten ziyade, İran-İsrail savaşına duyulan ortak kaygıdır .
• Ortak tehdit değerlendirmesi yok. NATO üyeleri tehditleri ve müdahale protokollerini ortaklaşa tanımlar. Mekke Paktı üyelerinin farklı tehdit öncelikleri olduğu için, toplu savunma maddesinin ne zaman devreye gireceği belirsizdir .

Ynet ve FirstPost'taki analistler, paktı fetih için hazır bekleyen saldırgan bir süper eksen olmaktan ziyade, "ortak kaygıdan doğmuş savunma amaçlı bir önlem" ve bir "kağıt ittifakı" olarak tanımlıyor .

ABD'ye Gönderilen Daha Geniş Stratejik Mesaj

Mekke Paktı'nın en önemli sonucu, Washington'a verdiği mesaj olabilir. Üç imzacı ülke de geleneksel Amerikan ortaklarıdır: Suudi Arabistan uzun süredir ABD'nin güvenlik müşterisidir, Türkiye bir NATO üyesidir ve Pakistan da önemli bir NATO dışı müttefiktir. Ancak bu ülkeler, ABD çerçevesinin dışında üçlü bir savunma paktını resmileştirmeyi tercih ettiler . Zamanlama kritiktir: Anlaşma, İran'ın füze saldırılarını Körfez'deki petrol tesislerine taşıyan ve bölgeyi istikrarsızlaştıran, ABD-İsrail'in İran'a yönelik askeri kampanyasının tırmandığı bir dönemde imzalandı .

• "Sensiz de hareket edebiliriz." Pakt, Riyad, Ankara ve İslamabad'ın artık Washington'un güvenlik garantilerine tek başına güvenmediğini ve paralel bir caydırıcılık yapısı inşa ettiğini gösteriyor .
• ABD-İsrail tek taraflılığına tepki. İsrailli gözlemciler JNS'ye verdiği demeçte, paktın "Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail'i by-pass ettiğini" ve kendi güvenlik sağlayıcısı olarak hizmet edebileceğini düşünen bir Sünni eksenin yükselişine işaret ettiğini söyledi .
• ABD diplomasisi üzerinde baskı. Anlaşma, ABD'nin Suudi-İsrail normalleşmesine aracılık etme çabalarını zorlaştırıyor. Suudi Arabistan artık İsrail'le gergin veya düşmanca ilişkileri olan Türkiye ve Pakistan'la askeri bir düzenlemeye kilitlenmiş durumda .
• Stratejik yeniden yapılanma mesajı. Reuters ve Foreign Policy, üç ülkenin "bölgesel bir kargaşadan endişe duyduğunu" ve ABD güvenlik himayesine tek başına güvenme döneminin sona erdiğini sinyalini verdiğini belirtiyor . The Wall Street Journal'ın durumu özetlediği gibi: "Bir süper güç sendelediğinde, bölgesel güçler kendileri için düzenlemeler yapmaya başlar" .

Sonuç: Şimdilik Sembolden Öteye Geçemiyor

Mekke Ortak Savunma Anlaşması, Orta Doğu'nun değişen güvenlik manzarasını yansıtan önemli bir diplomatik gelişmedir. Ancak buna "İslami NATO" demek, yeteneklerini abartmaktır. Pakt, NATO'yu işlevsel kılan kurumsal omurgadan, ortak tehdit algısından ve operasyonel planlamadan yoksundur. Şu an için, en iyi ihtimalle, üç önemli Sünni müttefikin, Amerikan şemsiyesi dışında kolektif güvenlik düzenlemelerini keşfetmeye ve risklerini dağıtmaya hazır olduğuna dair İsrail'e, İran'a ve en önemlisi ABD'ye gönderilmiş siyasi bir sinyal olarak anlaşılabilir. Paktın daha somut bir şeye dönüşüp dönüşmeyeceği, üyelerinin farklı çıkarlarını aşıp bir bildiriyi gerçek bir savunmaya dönüştürecek altyapıyı kurup kuramayacaklarına bağlıdır.