Karadeniz Tahıl Krizi: Rusya-Ukrayna Savaşı Küresel Gıda Fiyatlarını Tehdit Ediyor

13 Ağustos itibarıyla hâlâ faaliyette olan son büyük tesis olan KSK terminali de sahibi Delo Group'un "çalışanların ve altyapının güvenliğini sağlama" gerekçesiyle operasyonlarını durdurdu . Rusya Tarım Bakanlığı, kargo akışlarını alternatif limanlara yönlendirmek için çalıştıklarını ancak aksamanın ciddi ve hemen hissedildiğini bildirdi .

Ukrayna — Odesa Bölgesi

Rusya eş zamanlı olarak Odesa, Chornomorsk ve Pivdenny derin su limanlarını içeren Büyük Odesa bölgesindeki sivil gemilere ve liman altyapısına yönelik füze ve insansız hava aracı saldırılarını yoğunlaştırdı. Bu üç liman normalde Ukrayna'nın tarım ihracatının %90'ını gerçekleştiriyor .

Ağustos başı itibarıyla iki haftadır hiçbir gemi Odesa bölgesi limanlarına giriş yapmamıştı . Ukrayna Altyapı Bakanlığı, yalnızca Temmuz ayında limandaki gemilere 35, denizdeki gemilere 22 ve liman tesislerine 67 saldırı düzenlendiğini bildirdi . Rusya'nın bu kampanyası, Ukrayna'nın en hayati ihracat koridorunu fiilen abluka altına aldı. New York Times, "düzinelerce yük gemisine" yönelik saldırıların neredeyse tüm deniz trafiğini durdurduğunu aktardı .

Sevkiyatlardaki Düşüş

Ukrayna

Ukrayna'nın tahıl ihracatı ağustos ayının ilk iki haftasında normal hacimlere kıyasla %75 düştü . Ukrayna, 1-12 Ağustos tarihleri arasında yalnızca yaklaşık 590 bin ton tahıl ihraç edebildi; bu, ihtiyaç duyulan hacmin yaklaşık %30'u .

10 Ağustos'ta Tarım Bakanı Taras Visotski, Ukrayna'nın 2026/27 tam sezon ihracat tahminini %12'ye kadar aşağı çekerek 38-40 milyon tona indirdi. Savaş öncesi projeksiyon ise 43 milyon tondu . Bloomberg'in ayrı bir tahminine göre ise durum çok daha vahim: Tarım ihracatının önceki 64,4 milyon tonluk projeksiyondan yarıdan fazla düşerek yaklaşık 29,6 milyon tona gerilemesi bekleniyor .

Tuna Nehri ve demiryolu bağlantıları gibi alternatif rotalar, normal ihracat hacminin en fazla %50'sini karşılayabiliyor. Ukraynalı yetkililer, bu kapasiteye en erken ağustos sonunda ulaşılabileceğini belirtti .

Rusya

Dünyanın en büyük buğday ihracatçısı olan Rusya da kendi payına ağır bir darbe aldı. Novorossiysk'in durması tek başına yıkıcı bir etki yarattı çünkü Rusya'nın tahıl ihracatının büyük kısmı Karadeniz limanları üzerinden yapılıyor . ABD Tarım Bakanlığı'nın 12 Ağustos tarihli raporu, temmuz ortasında yoğunlaşan çatışmalar nedeniyle Rusya'nın 2026/27 buğday ihracatını resmen 46 milyon tona indirdi .

Rusya Tahıl Birliği, devam eden saldırıların buğday ihracatını tamamen "durdurabileceği" ve bunun küresel gıda güvenliğine doğrudan bir tehdit oluşturduğu uyarısında bulundu . Bloomberg'e göre Rusya'nın ağustos ayı sevkiyatlarının beş yıllık ortalamanın yarısından az olması bekleniyor .

Küresel Sonuçlar ve Asyalı Alıcıların Telaşı

Buğday Fiyatları Fırladı

Küresel buğday fiyatları iki yılın en yüksek seviyesine yükseldi; ABD buğday vadeli işlemleri çok haftalık zirvelere ulaştı . Karadeniz'deki aksamalar ve Kuzey Yarımküre'deki sıcak hava dalgalarının etkisiyle küresel buğday fiyatları yalnızca temmuz ayında %5,8 arttı . Ağustos ayına gelindiğinde buğday fiyatları, Uluslararası Gıda Politikası Araştırma Enstitüsü'ne göre Ocak 2026 seviyelerine göre neredeyse %25 yukarıda seyrediyordu .

Politico'nun haberine göre Ukrayna Tarım Bakanı, Karadeniz'deki aksamanın devam etmesi halinde küresel gıda fiyatlarında %25-30 oranında bir artış olabileceği ve bunun 2022'deki gıda enflasyonu kriziyle karşılaştırılabilir sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulundu .

Asyalı Alıcılar Avustralya Buğdayına Yöneliyor

Endonezya, Filipinler ve Vietnam gibi Güneydoğu Asya'nın büyük ithalatçıları, birincil alternatif olarak Avustralya buğdayına yöneliyor . Tüccarlar, güvenlik riskleri nedeniyle gemi sahiplerinin Karadeniz'de faaliyet göstermeyi reddettiğini, bunun da arzı daha da kısıtladığını bildirdi .

Karadeniz öğütmeye uygun buğdayının Güneydoğu Asya'ya ağustos-eylül sevkiyatları için teklif fiyatları, bir önceki aya göre ton başına yaklaşık 10 dolar arttı. Bu artış, hasat mevsiminin en yoğun döneminde yaşandı .

İthalata Bağımlı Ülkeler Sıkıştı

Mısır'ın buğday ithalatı temmuz ayında yıllık bazda %57,6 oranında düştü. Bu düşüş, ithalata bağımlı ülkeler üzerindeki anlık baskıyı gözler önüne seriyor . Ukraynalı çiftçiler, yurt içi buğday fiyatlarının üretim maliyetinin altına düştüğünü ve bunun önümüzdeki yılın ekimini tehdit ettiğini bildirirken, küresel referans olarak kabul edilen Chicago buğday fiyatları ise keskin bir yükseliş gösterdi .

ABD Tarım Bakanlığı'nın 12 Ağustos tarihli raporu, hem Rus hem de Ukrayna tahıl ihracatına yönelik tahminleri resmen aşağı çekerek, bunun sonucunda "rakip her ihracatçının fiyatının arttığını" teyit etti . Tahminlere göre, aksamanın devam ettiği her ay için birleşik ihracat kaybının 2,5 milyon ila 4 milyon ton arasında olması bekleniyor .

Görünüm

Her iki tarafın da gerilimi düşürme işareti göstermemesi ve Karadeniz'in her iki yakasında da kritik altyapının hasar görmüş olması nedeniyle, küresel tahıl piyasaları için kısa vadeli görünüm belirsizliğini koruyor. Bu aksama, her iki ülkenin de yıllık ihracatının büyük kısmını gerçekleştirdiği hasat mevsiminin zirvesinde yaşanıyor. Liman altyapısına yönelik saldırılar devam ederse, Afrika, Orta Doğu ve Asya'daki ithalata bağımlı ülkeler çok daha yüksek gıda maliyetleriyle ve en savunmasız ülkelerde potansiyel bir kıtlık tehlikesiyle karşı karşıya kalabilir .