Avrupa’nın 2026 Yazının Beşinci Sıcak Hava Dalgası: Kıta Krizin Pençesinde

Avrupa, 2026 yılının Mayıs ayından bu yana art arda beş şiddetli sıcak hava dalgasıyla boğuşuyor. Ağustos ayında etkili olan beşinci dalga, bir 'ısı kubbesi' (heat dome) etkisiyle kıtayı adeta felç etti. Bilim insanları bu olağanüstü yazın temel nedeninin fosil yakıt kullanımıyla hızlanan iklim değişikliği olduğunu vurguluyor . İşte krizin boyutları ve kırılan rekorlar:

Rekor Sıcaklıklar ve Kitlesel Etki

Isı kubbesi nedeniyle sıcaklıklar geniş alanlarda 35°C’nin üzerine çıktı. Tek bir günde 135 milyondan fazla insan 35°C’nin üzerindeki sıcaklıklara maruz kalırken, yaklaşık 340 milyon Avrupalı (kabaca her 5 kişiden 3’ü) 30°C’yi aşan sıcaklıklarla karşı karşıya kaldı . Birleşik Krallık, 13 Ağustos’ta yılın en sıcak gününü yaşadı; Londra’daki Kew Bahçeleri’nde termometreler 38,1°C’yi gösterdi . Ülke, şimdiden dört gün boyunca 36°C’nin üzerinde sıcaklık kaydederek tarihinin en sıcak yazını geçirmeye hazırlanıyor .

Yaz boyunca en az 18 ülkede sıcaklık rekorları kırıldı: Avusturya, Belçika, Çekya, Danimarka, Fransa, Almanya, Macaristan, İrlanda, İtalya, Hollanda, Polonya, Romanya, Slovakya, Slovenya, İspanya, İsviçre ve Birleşik Krallık bunlar arasında . Polonya, Haziran ayında 40,5°C ile tüm zamanların ulusal rekorunu kırdı . AB’nin Copernicus İklim Değişikliği Servisi’ne göre Batı Avrupa, kaydedilen en sıcak Haziran–Temmuz dönemini yaşadı .

Birleşik Krallık’ta Tarihi Yangın Sezonu

Birleşik Krallık, tarihinin en büyük yangın sezonuyla karşı karşıya. 10 Ağustos itibarıyla 23.359 hektardan fazla alan kül oldu ve 30 hektardan büyük 72 yangın kaydedildi . İngiltere ve Galler’deki yangınlar rekor seviyeye ulaştı; itfaiye yetkilileri, kurtarma ekiplerinin yangınlarla başa çıkmakta zorlandığını belirtti. Yılın en sıcak gününde, Batı Midlands’da alevler kuru tarlalardan evlere sıçradı . Ulusal İtfaiye Şefleri Konseyi’ne göre Temmuz ayı, yangınlarla mücadele açısından tarihin en yoğun ayı oldu; ekipler bu yıl toplam 966 yangına müdahale etti, bunun 458’i sadece Temmuz’da gerçekleşti .

Şiddetli Kuraklık ve Nehirlerin Felç Olması

AB Ortak Araştırma Merkezi, Avrupa’nın dört büyük nehri olan Loire, Po, Ren ve Tuna’nın Ağustos ayında rekor seviyede düşük akışa geçtiğini bildirdi . Ren Nehri, Almanya’nın Köln kenti ve Hollanda’nın Lobith bölgesinde tarihin en düşük seviyesine indi . Su seviyesi o kadar düşüktü ki, büyük bölümleri yük gemileri için geçilemez hale geldi. Kritik nokta olan Kaub’da gemiler, normal kapasitelerinin yalnızca beşte biri kadar yük alabiliyordu . Tuna Nehri de tarihi düşük seviyelere geriledi ve Orta Avrupa’da enerji ile ulaşımı ciddi şekilde etkiledi . Viking Ullur adlı bir yolcu gemisi, Tuna’da bir kum setine oturdu ve 186 yolcu tahliye edilmek zorunda kaldı .

Nükleer Enerji ve Enerji Kesintileri

Macaristan, Tuna’nın düşük su seviyesinin reaktör soğutmasını tehdit etmesi nedeniyle tek nükleer santrali Paks’ı kapatmanın eşiğine geldi . Tesis, kapasitesinin yalnızca %80’i ile çalışabiliyordu . Hem Ren hem de Tuna’daki aşırı düşük su seviyeleri, enerji üretimini, yük taşımacılığını ve sanayi tedarik zincirlerini sekteye uğrattı. Kimyasal maddeler, petrol ürünleri ve diğer malların taşımacılığı büyük ölçüde kısıtlandı . Macaristan ve Romanya, tarihlerinde ilk kez normalde Tuna ile soğutulan nükleer reaktörlerini kapatmak zorunda kaldı .

Tarım ve Hasatlar

Yaygın kuraklık ve tekrarlayan sıcak hava dalgaları, kıta genelinde tarımsal üretime ciddi zarar verdi. AB Ortak Araştırma Merkezi, Mayıs ayından bu yana süren uzun süreli yetersiz yağış ve şiddetli sıcak hava dalgalarının, büyüme mevsimi boyunca kuraklık koşullarını kötüleştirdiğini belirtti . İngiliz hükümeti, çiftçilere sulama kısıtlamaları getirdi ve bazı bölgelerde hortum yasağı uyguladı; 27 milyondan fazla kişi su kullanımı kısıtlamaları altında yaşıyordu .

Aşırı Ölümler

Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (ECDC) tarafından desteklenen EuroMOMO verileri, sadece Haziran sonundaki sıcak hava dalgası sırasında Batı Avrupa genelinde 10.000’den fazla aşırı ölüm kaydedildiğini gösterdi . Bu ölümlerin 9.000’den fazlası 65 yaş ve üzeri kişilerdi . Birleşik Krallık’ta, son sıcak hava dalgalarında İngiltere ve Galler’de 2.700’den fazla kişinin sıcağa bağlı nedenlerle hayatını kaybettiği tahmin ediliyor . Fransa, sadece Haziran dalgasında yaklaşık 1.000 aşırı ölüm bildirdi . DSÖ Genel Direktörü, 21 Haziran’dan bu yana yüksek sıcaklıklarla bağlantılı 1.300’den fazla aşırı ölüm kaydedildiğini belirtti . Imperial College London tarafından yapılan bir araştırma, insan kaynaklı iklim değişikliğinin 12 Avrupa şehrinde yaz başındaki sıcak hava dalgası sırasında sıcağa bağlı ölümleri neredeyse üç katına çıkardığını ve yaklaşık 1.500 ek ölüme neden olduğunu ortaya koydu . Birleşik Krallık Meteoroloji Ofisi (Met Office), iklim değişikliğinin İngiltere ve Galler’deki sıcağa bağlı ölümlerin %42’sinden sorumlu olduğunu tahmin ediyor .

Bilimsel Nedenler

2026 sıcak hava dalgaları, fosil yakıt kullanımından kaynaklanan insan kaynaklı iklim değişikliğine açıkça bağlandı . Bilim insanları, Avrupa’nın diğer tüm kıtalardan daha hızlı ısındığı konusunda uyarıyor . Yapılan araştırmalar, iklim değişikliğinin sıcak hava dalgalarını yoğunlaştırdığını ve insan kaynaklı ısınmanın olmadığı bir dünyaya kıyasla sıcağa bağlı ölümleri “neredeyse üç katına” çıkardığını buldu . Dünya Hava Durumu Atıf (World Weather Attribution) grubundaki bilim insanları, Haziran sonundaki sıcak hava dalgasının insan kaynaklı iklim değişikliği olmadan “neredeyse imkansız” olacağını ifade etti .