ABD-İran Ateşkesi Sona Eriyor: Hürmüz Boğazı'nda Gerilim Tırmanıyor

Uzatma Konusundaki Pozisyonlar

İran'ın pozisyonu: Tahran bir uzatma için müzakere yapmadığını söylüyor. Herhangi bir yenileme görüşmesi başlamadan önce ABD'nin önce orijinal Haziran MOU şartlarına dönmesini ve uygulama için somut bir takvim belirlemesini talep ediyor . İran, Washington'u mevcut anlaşmayı ihlal etmekle suçluyor .

ABD'nin pozisyonu: ABD, İran'ın ticari gemilere ve bazı Arap devletlerine yönelik saldırılarını yeniden başlattığı gerekçesiyle donanma ablukasını yeniden uygulamaya koydu. Washington, Tahran'ın MOU yükümlülüklerini yerine getirmediğini öne sürüyor . Her iki taraf da basit bir uzatma için resmi bir ABD teklifi olduğunu doğrulamadı.

İran'ın Hürmüz Boğazı'na Yönelik Askeri ve Yasama Adımları

Askeri Eylemler

• İran, İran onaylı olmayan rotaları kullanmaya çalışan sivil gemilere saldırarak Hürmüz Boğazı üzerinde yasa dışı kontrol uygulamaya devam ediyor . Devrim Muhafızları (IRGC), alternatif nakliye koridorları dayatmaya çalışan herhangi bir ABD savaş gemisini hedef alacağı uyarısında bulundu .
• Bir IRGC sözcüsü 13 Ağustos'ta "İran'ın izni olmadan hiçbir geminin boğazdan güvenli geçişine izin verilmeyeceğini" yineledi .
• BAE, 8 Ağustos'ta Abu Dabi Ulusal Petrol Şirketi'ne ait bir geminin İran füzesi tarafından hedef alındığını bildirdi .
• İran, saldırılarını "misilleme ve savunma amaçlı" olarak çerçevelerken, enerji altyapısını ve ABD üslerini hedef almakla tehdit eden proaktif askeri operasyonlar yürütüyor .

Yasama Adımları

• İran parlamentosu, Hürmüz Boğazı üzerinde stratejik yönetim kurmayı amaçlayan 12 yasa tasarısını Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komitesi'ne sevk etti .
• 6 Ağustos'ta bir parlamento komitesi, Tahran'a savaş tazminatı ödenene kadar ABD, İsrail ve diğer "düşman" gemilerinin Hürmüz Boğazı'ndan geçişini yasaklayacak bir tasarıyı incelemeye başladı . Tasarı, düşman olmayan gemiler için yük değerinin yüzde 7'sine varan bir geçiş ücreti getirilmesini de öngörüyor .
• 10 Ağustos'ta parlamento komitesi, "Hürmüz Boğazı ve Basra Körfezi'nin Güvenliğini ve Sürdürülebilir Kalkınmasını Sağlamak için Stratejik Eylem" başlıklı bu tasarının çerçevesini onayladı . Tasarı şimdi tam parlamento oylamasını bekliyor.
• İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi, ABD'nin donanma ablukasını kaldırması, tüm askeri güçlerini bölgeden çekmesi ve dondurulmuş İran varlıklarını serbest bırakması gibi kapsamlı koşulları kabul edene kadar Boğaz'ın açılmayacağını belirtti .

Askeri Konuşlanmalar, Deniz Taşımacılığı ve Bölgesel Çatışma için Etkileri

ABD donanma ablukası yeniden uygulandı: ABD ablukayı yeniden yürürlüğe koydu ve 10 Ağustos itibarıyla en az 55 ticari gemiyi İran limanlarından uzaklaştırdı . Savunma Bakanı Pete Hegseth, ABD'nin ablukayı "süresiz" olarak sürdürebileceğini belirtti . Trump, ABD'nin Boğaz'ı "kontrol ettiğini" iddia etti, ancak İran buna itiraz ediyor .

Deniz taşımacılığı ciddi şekilde aksadı: MarineTraffic verileri, geçişlerde dramatik bir düşüş olduğunu gösteriyor. İran'ın Basra Körfezi Boğazı Otoritesi, boğazın "kapalı kaldığını ve İran'ın koşulları kabul edilene kadar açılmayacağını" savunuyor .

İran-Umman görüşmeleri alternatif bir kanal olarak: İran ve Umman, Boğaz'dan kısıtlı bir ticari nakliye rotası için bir çerçeveyi sonuçlandırmak üzere. Coğrafi koordinatlar üzerinde anlaşmaya varıldı. Ancak İran, bunun su yolunu otomatik olarak yeniden açmayacağı uyarısında bulunuyor ve bu görüşmelere doğrudan ABD katılımını reddediyor .

Tırmanma riski çok yüksek: Ateşkesin sona ermesi, uzatma görüşmelerinin olmaması, İran'ın gemilere yönelik aktif saldırıları, ABD ablukası ve İran'daki sertlik yanlısı yasaların ilerlemesiyle birlikte, doğrudan bir ABD-İran deniz çatışması riski akut hale geliyor. Savaş Çalışmaları Enstitüsü (ISW), IRGC içindeki sertlik yanlısı unsurların, gücü koz olarak kullanarak azami taviz taleplerini yönlendirdiğini değerlendiriyor . Pentagon'a, tükenen mühimmat stokları nedeniyle silah üretimini ve sevkiyatını hızla artırması talimatı verildi .

Petrol ve küresel ekonomik risk: Boğaz, küresel petrol geçişinin yaklaşık yüzde 20'sini karşılıyor. Fiili kapanmanın devam etmesi, büyük bir petrol fiyatı artışı ve Körfez Arap devletlerini de içeren daha geniş bir bölgesel tırmanma riskini artırıyor .