ABD Dizel Crack Spread’i Neden 100 Dolara Yaklaşıyor ve Analistler Neden Bunun Yakın Zamanda Bitmeyeceğini Söylüyor?

Hürmüz Boğazı fiilen kapalı. Boğazdan geçen gemi trafiği, geçiş ücreti ödeyen birkaç gemi dışında neredeyse durma noktasında; sigorta bulunamıyor ya da aşırı pahalı ve denizciler geçiş yapmayı reddediyor . Savaş öncesi günlük trafik ~140 gemi iken, Bank of America emtia ekibine göre şu anda günde sadece 5-10 gemi geçiş yapabiliyor . Bu durum, Basra Körfezi ham petrol ve rafine ürünlerinin dünya pazarlarına açılan en büyük kanalını fiilen kapattı.

Basra Körfezi dizel ihracatı çöktü. Suudi Arabistan, Bahreyn, Kuveyt ve BAE’deki büyük rafineriler kısmen veya tamamen kapalı — ya saldırılara uğradı, ya Hürmüz kapanması nedeniyle lojistik olarak mahsur kaldı ya da operasyonel olarak yeniden başlayamıyor . İran-Ukrayna savaşları, küresel rafineri kapasitesinin yaklaşık %9’unu devre dışı bıraktı; Orta Doğu’da 20 rafineri vuruldu veya çalışamaz hale geldi.

Rusya rafinerileri darbe aldı. Ukrayna’nın insansız hava aracı saldırıları Rus rafinerilerini defalarca vurdu. Rusya da bu nedenle dizel ihracatını yasaklayarak büyük bir küresel tedarikçiyi piyasadan çekti . Bloomberg, "Rus tesislerine yönelik bir dizi Ukrayna saldırısının" üretimi "ciddi şekilde kısıtladığını" yazıyor .

Çin boşluğu doldurmuyor. Çin’de rafineri çalışma oranları düşük ve Pekin yakıt ihracatını kısıtlamış durumda. Bu, daralmayı hafifletebilecek bir yedek tedarikçi olasılığını da ortadan kaldırıyor .

IEA arz görünümünü sertçe kıstı. 12 Ağustos’ta IEA, küresel petrol arzının "talebin oldukça altına düştüğünü" belirterek 2026 arz tahminini sert bir şekilde aşağı çekti. Kurum, Hürmüz kapanması, ABD’nin İran ambargosu, Bab el-Mandeb saldırıları ve azalan Kazak CPC Blend ihracatını gerekçe gösterdi . Küresel petrol arzının geçen yılın aynı dönemine göre günde 6,3 milyon varil daha az olduğu kaydedildi. IMF’ye göre küresel petrol tamponları artık "tehlikeli derecede düşük" .

ABD rafinerileri tam gaz çalışıyor ama açığı kapatamıyor. ABD’li rafineriler yüksek kapasiteyle çalışıyor ve rekor kârlar elde ediyor; ancak ABD dizel stokları çok yıllık diplerine yakın seyrediyor. Perakende dizel Ağustos başında galon başına 5,35 dolar ile geçen yılın aynı dönemine göre 1,55 dolar daha pahalıydı . ABD, kaybolan Basra Körfezi, Rusya ve Çin varilini telafi edemiyor çünkü bu bölgeler küresel dizel üretiminin yapısal olarak kritik bir payını karşılıyordu ve ABD rafinerileri farklı bir yapılanmaya sahip, üstelik zaten tam kapasite çalışıyor .

Analist görüşleri

• Goldman Sachs (Samantha Dart): 2026’nın kalanında rafine yakıt marjlarının 2013-2019 ortalamasının 2-3 katı üzerinde kalmasını bekliyor. Hürmüz açılmazsa, üç eşzamanlı darboğaz krizinin Brent petrolü 2026’nın 4. çeyreğinde varil başına 120 dolara taşıyabileceği uyarısını yapıyor . Goldman, kış sıkışıklığına karşı Aralık 2026 Avrupa dizeli alıp Mart 2027 satma pozisyonu önerdi .

• Jefferies: Hürmüz şokunun "kendini ham petrolde değil, crack spread’lerde gösterdiğini" söylüyor. Yani asıl fiyat sinyali, 100 dolara yaklaşan dizel crack spread’inde. Boğaz yakında açılmazsa, özellikle dizeldeki sıkışıklığın akut kalacağı uyarısını yapıyor .

• Bank of America (Francisco Blanch): Dizel piyasasının "sıkı kalmaya hazır göründüğü" uyarısında bulundu. Akışların normale dönmesi için Hürmüz’deki mevcut trafiğin yaklaşık 10 katına çıkması gerektiğini belirtti. Günde 5-10 gemi ile (savaş öncesi 140) normalleşmenin en iyi ihtimalle aylar alacağını söylüyor .

• Citi: Citi Research enerji stratejisi başkanı Anthony Yuen, müşterilerine dizel arzının sıkı kaldığı ve stoklardaki düşüşün hızlandığı konusunda uyardı .

Krizin özeti

Dünya, bir ham petrol arz krizinden çok bir rafineri kapasite krizi yaşıyor. Hürmüz Boğazı’nın kapanması, imha olan Basra Körfezi rafinerileri, Ukrayna’nın Rus tesislerine saldırıları, Çin’in ihracat kısıtlamaları ve IEA’nın yılların en kötü arz açığı tahmini, dizel özelinde bir kıtlık yarattı. ABD rafinerileri bu açığı tam olarak kapatamıyor ve her büyük banka bu durumun en az 2026 sonuna kadar süreceğini, kış talebinin ise koşulları daha da kötüleştirebileceğini öngörüyor.