Rusya'nın Bütçe Açığı Alarm Veriyor: Savaş Harcamaları Kontrolden Çıktı, Kremlin'in Mali Manevra Alanı Daralıyor

Rusya'nın 2026 yılı ortasına kadar olan federal bütçe açığı, yıllık hedefini büyük bir farkla aşmış durumda. Bunun temel nedeni, gelirlerin neredeyse iki katı hızla büyüyen ve kontrolden çıkan savaş harcamaları. Hükümetin mali manevra alanı, iç borçlanmanın durması ve vergi artışlarının yetersiz kalmasıyla hızla daralırken Kremlin, önemli mali verileri kamuoyunun gözünden saklamaya başladı.

Açık Ne Kadar Büyüdü ve Bunu Ne Tetikliyor?

2026'nın ilk yedi ayında Rusya, 6,5 trilyon ruble (yaklaşık 78,7 milyar dolar) federal bütçe açığı verdi. Bu rakam, GSYİH'nin %2,8'ine denk geliyor ve yılsonu için belirlenen resmi hedef olan 3,8 trilyon rublenin (%1,6) oldukça üzerinde. Açık, yılın bitimine beş ay kala şimdiden yıllık planın 1,7 katına ulaşmış durumda .

Açığın ana kaynağı savaş harcamaları. Ocak-Temmuz döneminde federal harcamalar yıllık bazda %14,5 artarken, gelirlerdeki artış yalnızca %8,8'de kaldı . Askeri harcamalar, toplam bütçe ödeneklerinin tahminen %46'sını tüketiyor ve bütçe "manuel kontrol" olarak adlandırılan bir rejimle yönetiliyor . Reuters'ın haberine göre, Maliye Bakanlığı'nın Şubat ayındaki iç tahminleri, savaş harcamalarının 2026'da bütçeyi en az 2 trilyon ruble (28 milyar dolar) aşacağını, en kötü senaryoda ise bu farkın 4 trilyon rubleye çıkabileceğini gösteriyordu .

İran/Hürmüz Boğazı krizinden kaynaklanan petrol fiyatlarındaki ani yükseliş bile açığı kapatmaya yetmedi. Temmuz ayında 724 milyar ruble (8,8 milyar dolar) açık verilmesi, Orta Doğu'daki gerilimlerin yarattığı enerji gelirindeki patlamaya rağmen gerçekleşti. Bu durum, yapısal savaş harcamalarının her türlü olumlu gelir şokunu nasıl etkisiz hale getirdiğini gözler önüne seriyor .

Hükümet Mali Verileri Nasıl Sakladı veya Karanlıkta Bıraktı?

Kremlin, mali durumuyla ilgili şeffaflığı azaltmak için bir dizi adım attı:

• Bütçe portalı muğlaklığı: Rusya'nın devlet bütçe portalı, harcama ve açık projeksiyonlarındaki yukarı yönlü revizyonların nedenlerini açıklamayı durdurdu. Temmuz ayında açığın planları 1 trilyon rubleden (12,85 milyar dolar) fazla aşabileceğini gösteren veriler yayınlandığında, portal herhangi bir gerekçe sunmadı .
• Parlamentoyu baypas eden yasa: Haziran 2026'da Duma, hükümetin normal yasama sürecinden geçmeden, yani bütçe yasasını değiştirmeden harcama ve borçlanmayı artırmasına olanak tanıyan bir yasayı kabul etti. Bu, mali kararlarla ilgili kamuoyu tartışmasını ve denetimini fiilen ortadan kaldırdı .
• Alman istihbaratının suçlaması: Almanya'nın BND istihbarat teşkilatı, Mart 2026'da Rusya'yı savaşın gerçek ekonomik maliyetini gizlemekle suçladı ve 2025 bütçe açığının resmen açıklanandan önemli ölçüde daha büyük olduğunu belirtti .
• Manuel kontrol: Çok sayıda rapor, Rusya bütçesinin şeffaf olmayan "manuel kontrol" mekanizmalarıyla yürütüldüğünü ve gerçek zamanlı mali verilerin bağımsız olarak doğrulanmasını zorlaştırdığını ifade ediyor .

Kremlin'in Daralan Mali Seçenekleri

Vergi Artışları Çoktan Devreye Sokuldu Ama Yetersiz

KDV, Ocak 2026'da %20'den %22'ye yükseltildi. Bu artışın yılda yaklaşık 13 milyar dolar getirmesi bekleniyor; bu da neredeyse bir aylık askeri harcamaya denk geliyor . Ayrıca kurumlar vergisi de artırıldı . KDV gelirleri 2026'nın ilk yarısında dörtte bir oranında sıçramış olsa da, elde edilen ek gelir, harcamalardaki artış hızının yanında hala çok küçük kalıyor . Bir analizin belirttiği gibi, "yüksek petrol fiyatları ve vergi artışları savaş harcamalarını dengelemeye yetmiyor" .

İç Tahvil İhaleleri Askıya Alındı

Maliye Bakanlığı, Temmuz 2026'nın sonlarında bir dizi başarısız satışın ardından haftalık OFZ (devlet tahvili) ihalelerini süresiz olarak durdurdu. Üç aylık 1,5 trilyon rublelik hedefe karşılık yalnızca 8,8 milyar ruble toplanabilmişti . Bakanlık, %14'lük politika faizinin üzerinde getiri sunarak yeni borç satmayı reddediyor, ancak yatırımcılar enflasyon ve mali belirsizlik karşısında daha yüksek prim talep ediyor . Sberbank'ın üst düzey bir yöneticisi, Temmuz sonunda Rus bankalarının devlet tahvili almak için yedek ruble likiditesinin kalmadığını belirterek, iç borçlanmanın sürdürülebilirliği konusunda temel soruları gündeme getirdi .

Devlet Bankalarına Zoraki Yöneliş

Açık piyasa ihalelerinin başarısız olmasının ardından Maliye Bakanlığı, her biri 500 milyar ruble değerinde iki yeni değişken faizli OFZ ihracı kaydetti. Bu tahvillerin rekabetçi ihalelerle değil, devlet kontrolündeki bankalara yerleştirilmesi planlanıyor .

Savunma Dışı Harcama Kesintileri Gündemde

Maliye Bakanı Anton Siluanov, Mayıs 2026'da bakanlığının bütçeyi gözden geçirdiğini ve savunma ile sosyal harcamalar dışında kesintileri değerlendirdiğini kabul etti . Ancak savunma, tüm harcamaların neredeyse yarısını tüketirken, savunma dışı kesintilerin siyasi olarak acı verici ve mali açıdan sınırlı olacağı açık.

Konsolide Tablo Daha da Kötü

Rusya'nın konsolide bütçe açığı (federal artı bölgesel) 2025'te 8,3 trilyon rubleye (GSYİH'nin %3,9'u) fırlayarak 2024'e göre 2,6 kat arttı . Tam ölçekli işgalin başlangıcından bu yana biriken toplam federal açık ise 17,4 trilyon rubleye (226 milyar dolar) ulaştı .

Kısacası, 2026'nın ortalarında Rusya'nın mali durumu yapısal bir uyumsuzlukla tanımlanıyor: savaş harcamaları gelirlerin kabaca iki katı hızla büyüyor, hanehalkı ve işletmelere getirilen vergi artışları açığın ancak küçük bir kısmını kapatıyor ve Kremlin'in ana borçlanma kanalı olan iç tahvil piyasası fiilen kilitlenmiş durumda. Geriye kalan tek araçlar ise devlet bankalarına zoraki yerleştirmeler, şeffaf olmayan bütçe manevraları ve savunma dışı harcamalarda kesintiye gitmek.