Bundibugyo Ebola Salgınında Kritik Gelişmeler: Vakalar Artarken Aşı Çalışmaları Hızlandı

17 Mayıs 2026'da Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından Uluslararası Öneme Sahip Bir Halk Sağlığı Acil Durumu (PHEIC) ilan edilen Bundibugyo virüsü hastalığı (BVD) salgını, kayıtlara geçen en ölümcül ikinci Ebola salgını olarak devam ediyor . 11 Ağustos 2026 itibarıyla durum oldukça kritik: DRC'nin kuzeydoğusunda bulaşma yoğun ve yayılmaya devam ederken, Uganda'daki salgın kontrol altına alınmış durumda. Tüm dünya, henüz bir aşısı bulunmayan bu virüs türüne karşı bir aşı geliştirmek için adeta zamana karşı yarışıyor .

Salgının Durumu: DRC'de Kriz, Uganda'da Son

Salgının odağı Demokratik Kongo Cumhuriyeti (DRC) olarak belirlenmiş durumda. 11 Ağustos 2026 verilerine göre DRC'de 4.566 doğrulanmış vaka ve 2.128 ölüm rapor edilirken, 570 hasta izolasyon altında tedavi görüyor. Bulaşma, İturi ve Haut-Uélé eyaletlerinde yoğun bir şekilde devam ediyor ve birçok sağlık bölgesinde toplum kaynaklı bulaşma sürüyor . Salgının resmen ilan edildiği 15 Mayıs 2026'dan sadece 86 gün sonra 2.000 ölüm eşiği aşıldı .

Buna karşılık Uganda, 42 gün boyunca yeni bir yerel bulaşma vakası görülmemesi üzerine 28 Temmuz 2026'da salgının sona erdiğini ilan etti. En son ithal vaka ise 16 Temmuz'da taburcu edilmişti . Ancak Uganda, komşu DRC'deki devam eden bulaşma nedeniyle ithal vakalar açısından hala risk altında .

Aşı ve Klinik Çalışmalar: Zamana Karşı Yarış

Bundibugyo virüsü için onaylı bir aşı veya tedavi bulunmuyor . Bu acil duruma yanıt olarak birden fazla aşı adayı hızla ilerliyor.

1. Moderna — mRNA-1469 (Faz 1)

Moderna, 4 Ağustos 2026'da, Bundibugyo ebolavirüsüne karşı geliştirilen mRNA tabanlı aşısı mRNA-1469'un ilk insan denemesine (Faz 1) başladığını duyurdu . Sağlık Kanada'sının (Health Canada) onayıyla Kanada'da üç merkezde yürütülen çalışmaya yaklaşık 80 gönüllü katılacak ve aşının güvenliği ile bağışıklık yanıtı değerlendirilecek . Başarılı olması halinde Moderna, hızla Faz 2 ve 3 çalışmalarına geçmeyi planlıyor . Program, Salgın Hazırlığı İçin Yenilikler Koalisyonu (CEPI) ile genişletilen işbirliğinin bir parçası ve CEPI bu programa 50 milyon ABD dolarına kadar fon sağlamayı taahhüt etti .

2. Oxford Üniversitesi — ChAdOx1 BDBV (Faz 1)

Oxford Üniversitesi, Temmuz 2026'da dünyada ilk kez Bundibugyo'ya özgü bir aşının (BD-Ebov) klinik denemesine başladı. Aşı, Oxford/AstraZeneca COVID-19 aşısında da kullanılan aynı ChAdOx1 viral vektör platformunu kullanıyor . İlk gönüllüye 24 Temmuz 2026'da aşı yapıldı . Faz 1 denemesi, Oxford'da 50 sağlıklı yetişkinde aşının güvenliğini ve bağışıklık yanıtını değerlendiriyor. 2026 yılı içerisinde Uganda'daki salgın bölgelerinde de test edilmesi planlanıyor . Hindistan Serum Enstitüsü (Serum Institute of India), daha sonraki aşamalar için şimdiden yaklaşık 620.000 doz deneysel aşı üretip stoklamış durumda .

3. WHO Tavsiyesi — Ervebo (rVSV-ZEBOV) Çapraz Deneme

WHO'nun Teknik Danışma Grubu (TAG-CVP), 31 Temmuz 2026'da, yalnızca Zaire ebolavirüsü için onaylı olan mevcut tek Ebola aşısı Ervebo'nun Bundibugyo virüsü hastalığına karşı randomize bir klinik çalışmaya dahil edilmesini önerdi . Yeni hayvan verileri, Ervebo'nun BVD'ye karşı, özellikle de ölüm riskini azaltmada, kısmi bir koruma sağlayabileceğini gösteriyor . Gavi, bu öneriyi memnuniyetle karşıladı .

Önemli bir değişiklik: WHO başlangıçta, yeterli çapraz koruma kanıtı olmadığı için Ervebo'nun Bundibugyo için kullanılmasına karşı tavsiyede bulunmuştu . Ancak 31 Temmuz TAG-CVP toplantısının ardından DRC, Uluslararası Koordinasyon Grubu'na Ervebo dozları için resmi bir acil durum stok talebinde bulundu . Bu kararın arkasında, aşılanmış bireylerde herhangi bir ölüm kaydedilmemesi gibi gözlemsel veriler de etkili oldu .

4. CEPI — Paralel Üretim Taahhüdü

CEPI, etkinlik gösterilmesi durumunda dozların hızla temin edilebilmesi için Moderna'nın mRNA-1469 aşısının paralel üretim ölçeklendirme çalışmalarını finanse etti . Benzer şekilde, Oxford Aşı Grubu, ChAdOx1 BDBV aşısının dozlarını hızla üretmek ve ölçeklendirmek için Hindistan Serum Enstitüsü ile birlikte çalışıyor. Üretim hazırlığı, Faz 1 deneme sonuçlarıyla eş zamanlı olarak yürütülüyor .

5. Moderna — Erişim ve Fiyatlandırma Taahhüdü

Moderna, CEPI ortaklık anlaşmasının bir parçası olarak, düşük ve orta gelirli ülkeler (LMIC) için bir erişim ve fiyatlandırma taahhüdünde bulundu. Spesifik fiyat aralıkları kamuya açıklanmamış olsa da şirket, aşının etkili olduğu kanıtlanırsa LMIC'ler için uygun fiyatlı tedarik sağlama niyetini belirtti .

Operasyonel Zorluklar: Çok Cepheli Bir Kriz

Salgına müdahale, virüsün kendisinin ötesinde, birbiriyle iç içe geçmiş krizler nedeniyle ciddi şekilde sekteye uğruyor:

• Silahlı çatışma: Salgının merkez üssü olan İturi Eyaleti, silahlı grup şiddetinin sürdüğü aktif bir çatışma bölgesi. Bu durum, sürveyans, aşılama ekipleri ve defin ekiplerinin bölgeye erişimini kısıtlıyor. Sağlık tesisleri saldırıya uğrarken, müdahale ekipleri ciddi güvenlik sorunlarıyla karşı karşıya .
• Yetersiz finansman: DRC'de Ebola müdahalesi de dahil olmak üzere genel insani yardım çalışmaları kritik derecede yetersiz finanse ediliyor. Bu durum, hızlı müdahale ekiplerinin, temaslı takibinin ve izolasyon kapasitesinin sınırlı kalmasına neden oluyor .
• Zorlanan insani yardım operasyonları: Ebola salgınının, yerinden edilme, gıda güvensizliği ve diğer hastalık salgınları gibi mevcut insani krizlerle birleşmesi, yerel sağlık sistemlerini tamamen bunaltmış durumda. Birleşmiş Milletler, çocuk ölümlerinde orantısız bir artış olduğunu bildirdi .