AB’nin Karbon Sınır Vergisi (SKVM) ABD-AB Ticaret İlişkilerini Neden Parçalıyor?

Ağustos 2026 itibarıyla transatlantik ticaret ilişkileri, on yıllardır görülen en düşük seviyesinde. Dört farklı ama birbirini besleyen kriz aynı anda patlak vermiş durumda: AB’nin karbon sınır vergisi (CBAM), çelik anlaşmazlığını çözemeyen bir çerçeve anlaşması, Beyaz Saray’ın AB’yi Çin’in tarife kaçırma ağına ortak olmakla suçlaması ve AB çelik ihracatının üçte bir oranında çöküşü. Bu krizlerin her biri tek başına ciddi olsa da, bir araya geldiklerinde ittifakın temellerini sarsıyorlar.

CBAM Karşılaşması: İklim Politikası mı, ‘Başka Bir İsmin Altındaki Tarife’ mi?

En sıcak çatışma noktası, Avrupa Birliği’nin Karbon Sınır Düzenleme Mekanizması (CBAM) üzerindeki söz düellosu. ABD’nin AB Büyükelçisi Andrew Puzder, Ağustos 2026 ortasında Financial Times‘ta yayımlanan makalesinde CBAM’ı, çelik ve alüminyum üzerinde gizli bir tarife olarak nitelendirdi. “Bir tarife, başka bir isimle anılsa da tarifedir,” diye yazdı .

Avrupa Komisyonu ise bu tanımı kesin bir dille reddederek, CBAM’ın karbon kaçağını önlemeyi hedefleyen bir iklim politikası olduğunu, korumacı bir ticaret engeli olmadığını vurguladı .

Anlaşmazlığın altında yatan matematik ise oldukça çarpıcı. Bugün AB’ye 10 bin ton çelik gönderirseniz, karbon faturası yaklaşık 66 bin Euro. Bu vergi 2034’te tam gücüne ulaştığında, aynı sevkiyatın maliyeti mevcut karbon fiyatlarıyla 2,6 milyon Euro’nun üzerine çıkacak . Brüksel bu gidişatı hayati bir iklim eylemi olarak görürken, Washington kendi sanayi ihracatına gelecekte uygulanacak dev bir vergi olarak algılıyor.

CBAM, 1 Ocak 2026’da kesin aşamasına girdi ve çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojeni kapsıyor . Ağustos 2025’teki Çerçeve Anlaşması, AB’nin CBAM konusunda “ek esneklik sağlamak için çalışacağına” dair muğlak bir taahhüt içeriyordu, ancak bu esneklikler somut bir şekilde hayata geçirilmedi .

Çerçeve Anlaşması Metaller Konusunda Tıkanmış Durumda

Ağustos 2025’te imzalanan ABD-AB Çerçeve Anlaşması, AB mallarının çoğuna yüzde 15’lik bir ABD tarife tavanı getirirken, AB’nin de ABD sanayi ve tarım ürünlerindeki tarifelerini düşürmesini öngörüyordu. Anlaşmanın 31 Aralık 2029’da sona erecek bir maddesi bulunuyor . Anlaşma, uzun süredir devam eden metaller anlaşmazlığını çözmeyi hedefliyordu — ancak başaramadı.

Anlaşmanın ardından ABD, Ağustos 2025’te çelik ve alüminyum türev ürünlerine yönelik Section 232 tarifelerine 407 yeni ürün kategorisi ekledi . Nisan 2026’da ise Washington, alüminyum ve bakıra yönelik vergileri daha da sıkılaştırdı; yeni bir Başkanlık Bildirisi ile tarifeleri, metal içeriğine bakılmaksızın ithal ürünün tam gümrük değeri üzerinden uygulama kararı aldı .

Nisan 2026’da Almanya ve Fransa’nın öncülüğünde AB üye ülkeleri, metaller anlaşmazlığını çözmeye yönelik bir ABD önerisini reddetti ve bu durum tüm çerçevenin uygulanmasına ilişkin belirsizliği artırdı . AB’nin ticaretten sorumlu yetkilisi Maroš Šefčovič, Nisan 2026’da bu açmazı aşmak için Washington’a gitti ancak başarısız oldu . Ağustos 2026’ya gelindiğinde her iki taraf da misilleme amaçlı tarifelerin askıya alınmasını geçici bir ateşkes olarak uzattı, ancak asıl müzakereler hâlâ tıkalı .

Çin Aktarması: Yeni ve Patlayıcı Bir Cephe

Önemli bir tırmanışla, Trump yönetimi Ağustos 2026’da yayımladığı bir Beyaz Saray raporunda, AB’nin de aralarında bulunduğu 40’tan fazla ekonomiyi (Güney Kore, Japonya, Tayvan, Meksika ve Kanada dahil) Çin’in ABD tarifelerini aşmak için kullandığı 75 milyar dolarlık bir aktarma ağının parçası olmakla suçladı . Raporun adı “Büyük Aktarma Dolandırıcılığı” . Temel iddia, Çin çelik, alüminyum ve diğer ürünlerinin bu ülkeler üzerinden geçirilerek menşei yanlış etiketlenmiş bir şekilde ABD’ye yeniden ihraç edildiği ve böylece Washington’un uyguladığı yüzde 30-50 arası tarifelerin aşıldığı yönünde.

Bu suçlama, AB’nin müzakere pozisyonunu doğrudan zayıflatıyor. ABD, AB’nin bir yandan Section 232 tarifelerinin kaldırılmasını talep ederken, diğer yandan bu tarifelerin hedeflediği Çin’in aşırı kapasitesine aracılık edemeyeceğini savunuyor. AB iddiaları reddetse de, bu suçlamanın CBAM anlaşmazlığıyla aynı döneme denk gelmesi, Washington’un Brüksel’i güvenilir bir ticaret ortağı olarak görmediğini derinleştiriyor.

Azalan Ticaret Akışları: Gerçek Ekonomik Maliyet

Tarife artışları ölçülebilir ve ciddi hasarlara yol açıyor:

• AB’nin ABD’ye çelik ihracatı, ABD’nin 2025 ortasında tarifeleri yüzde 50’ye çıkarmasından bu yana yüzde 34 düştü. İlk dokuz ayda ihracat yaklaşık 1 milyon ton azaldı . ABD’ye AB çelik sevkiyatı 2024’te 4,1 milyon tondan 2025’te 3,4 milyon tona geriledi .
• AB’nin ABD’ye genel ihracatı 2026 başlarında keskin bir düşüş yaşadı ve AB’nin ticaret fazlası önemli ölçüde küçüldü, ancak alüminyum, bakır ve gemi inşa gibi bazı sektörler direnç gösterdi .
• ABD, 1 Ağustos 2025 itibarıyla AB mallarına uyguladığı temel tarifeyi yüzde 10’dan yüzde 30’a çıkardı ve bakır ile türev ürünlerine ayrıca yüzde 50 vergi koydu .

Peki Brezilya?

Brezilya boyutuna gelince, mevcut kanıtlar Ağustos 2026’da Brezilya ile ticaret akışlarındaki düşüşe dair spesifik bir ABD-AB anlaşmazlığını doğrulamıyor. Brezilya açısı, daha geniş küresel çelik ticaretinin bir parçası gibi görünüyor: ABD ve AB pazarları daraldıkça, çelik sevkiyatları Güney Amerika dahil üçüncü pazarlara yönlendiriliyor. Brezilya’nın AB’ye çelik ihracatı Mayıs 2026’da bir yıl öncesine göre yüzde 47,4 artarken, Ocak-Mayıs dönemi genelinde düşüş kaydetti . Arama sonuçlarında Brezilya ticaretiyle ilgili doğrudan bir ABD-AB çatışmasına rastlanmadı.

Sonuç

CBAM isimlendirme tartışması, çerçeve anlaşmasının metaller üzerinde neredeyse çökmesi, yeni Çin aktarması suçlaması ve çelik ticaretinin fiilen çöküşü birbirini besleyerek, Washington’un Brüksel’i iklim politikasını ticaret silahı olarak kullanmakla, Brüksel’in ise Washington’u daha bir yıl önce imzaladığı bir anlaşmadan caymakla suçladığı bir ortam yaratıyor.