Çin'in Bağımsız Rafinerileri Hürmüz Kriziyle Nasıl Başa Çıkıyor?

Şandong'da benzin ve dizel stokları da, yüksek rafineri kapasite kesintilerinin ardından Haziran ayı boyunca hızla düşüyor; yurt içi talep zayıf seyrederken ürün tüketimi hızlandı . Bazı Şandong merkezli çaydanlık rafinerileri, Mart ve Nisan aylarında biriktirdikleri ham petrol stoklarını tükettikten sonra işlemeyi azaltmaya veya durdurmaya hazır olduklarını belirtti .

Çin resmi ham petrol stok istatistikleri yayınlamamaktadır. IEA, Kpler ve EIA'dan gelen tüm hacim tahminleri, rapor edilen gümrük ithalat hacimleri ile tahmini rafineri işleme oranları arasındaki matematiksel farktan türetilmiştir .

Çaydanlıklar, İran Ham Petrolü ve ABD Yaptırımları: Kırılgan Bir İlişki

Şandong'daki çaydanlık rafinerileri tarihsel olarak İran ham petrolünün başlıca alıcılarıydı; Çin, İran'ın toplam petrol ihracatının yaklaşık %90'ını satın alıyordu . Ancak son aylarda üç birleşen güç nedeniyle dinamikler keskin bir şekilde değişti: Hürmüz Boğazı akışlarının savaşla ilgili kesintisi, yoğunlaşan ABD yaptırım uygulamaları ve daha ucuz alternatif Orta Doğu ham petrol türlerinin bulunabilirliği.

İran Dışı Orta Doğu Ham Petrolüne Büyük Dönüş

Son haftalarda, Şandong çaydanlıkları Katar, Irak ve Birleşik Arap Emirlikleri'nden 16 milyon ila 20,5 milyon varil ham petrol satın aldı; bu, İran çatışması başladığından beri yaptıkları en büyük yaptırımsız Orta Doğu petrol alımıydı . Özel bir mega-rafineri (Shenghong Petrochemical) da, Körfez üreticilerinin fiyatları düşürmesinin ardından Temmuz teslimatı için yaklaşık 12 milyon varil Irak, Abu Dabi ve Suudi ham petrolü satın aldı . Temmuz-Ağustos yüklemesi için yaklaşık 20 milyon varil daha Orta Doğu ham petrolü alındı ve bazı çaydanlıkların kargo kârı için yeniden satmayı bile düşündüğü belirtiliyor .

İran Petrolü Denizde Mahsur Kaldı

Çinli çaydanlıklar rakip Orta Doğu tedarikçilerine yönelirken, denizde yüzen İran petrol stoku fırladı. Tanker takipçisi Vortexa Analytics'e göre, 15 Haziran ile 6 Temmuz arasında yaklaşık 30 milyon varil İran petrolü yüklendi . Kpler, sadece bir yükleme terminalinden 21 tankerle Hürmüz Boğazı'nı geçen tahmini 34,5 milyon varil İran ham petrolü kaydetti . Nisan sonu itibarıyla, Basra Körfezi dışında transit halindeki İran petrolü yaklaşık 165 milyon varil seviyesindeydi; bu, Çin'in normal İran ithalatının yaklaşık dört aylık miktarına eşdeğer .

ABD Yaptırımlarının Tırmanışı

OFAC, Nisan 2025'ten bu yana beş Çinli çaydanlık rafinerisini (Hengli Petrochemical, Shandong Shouguang Luqing ve Shandong Shengxing dahil) kara listeye aldı ve Nisan 2026'da finansal kurumları bu rafinerilerle iş yapmanın yaptırım riskleri konusunda uyaran resmi bir tavsiye yayınladı . Çin buna, beş adı geçen rafineriye karşı ABD yaptırımlarının uygulanmasını engellemek için bir ihtiyati tedbir kararı aldığını duyurarak, yaptırım karşıtı engelleme kurallarını ilk kez devreye sokarak yanıt verdi .

İran Alımları Yeniden Başlayacak mı?

Temmuz 2026 sonu itibarıyla, bazı çaydanlıklar Eylül teslimatı için yeniden "İran petrolüne göz dikmeye" başlamış olsa da, ateşkesin bozulmasının ardından ABD'nin "azami baskı" yaptırımlarının geri dönmesi, yeni İran alımlarını oldukça riskli hale getiriyor . İran'ın yüzer stoku hala çok büyük ve Hürmüz'ün kısa süreliğine açılması sırasında bulunabilen daha ucuz rakip Orta Doğu ham petrol türleri yeniden kıtlaştı.

Çin'in Ham Petrol İthalatı Trendleri: Temmuz 2026 ve Önceki Aylar

Çin'in ham petrol ithalatı, Haziran ayındaki on yılın en düşük seviyesinden, Hürmüz Boğazı'nın kısa süreliğine yeniden açılması ve Rusya ile diğer Orta Doğu dışı kaynaklardan yapılan alımların artmasıyla Temmuz 2026'da toparlandı.

Önemli detaylar:

• 35,73 milyon metrik tonluk (günde 8,41 milyon varil) Temmuz ithalatı üç ayın en yükseğiydi ancak yine de Temmuz 2025'in %24,3 altındaydı .
• Haziran-Temmuz ortalaması olan ~7,78 milyon bpd, savaş öncesi 2025 aylık ortalaması olan ~12 milyon bpd'nin yaklaşık 4,21 milyon bpd altında .
• Kpler verileri, Çin'in deniz yoluyla ithalatının Haziran'daki 5,99 milyon bpd'den Temmuz'da 6,94 milyon bpd'ye toparlandığını gösteriyor .
• Toparlanma, Hürmüz'ün Haziran'da kısa süreliğine açılmasıyla satın alınan daha ucuz Orta Doğu varilleri ve artan Rus ESPO ham petrol alımları sayesinde oldu. Sinopec tek başına Temmuz-Eylül teslimatı için 30-40 ESPO kargosu (günde ~241.000–320.000 varil) rezerve etti .
• Çin'in Temmuz ayında Orta Doğu'dan ithalatının Kpler tarafından günde 2,71 milyon varil olduğu tahmin ediliyor .

ABD Enerji Bilgi İdaresi'ne göre, Çin'in toplam ham petrol ithalatı 2026'nın ikinci çeyreğinde birinci çeyreğe göre %32 düşerek ortalama sadece 8,1 milyon bpd'ye geriledi .

Hürmüz Boğazı: Kapanıştan Sınırlı İşleve

Hürmüz Boğazı, Çin'in ham petrol tedarik zinciri için baskın aksama faktörü olmaya devam ediyor. İşte önemli gelişmelerin zaman çizelgesi:

• İlk kapanış (28 Şubat – 7 Nisan 2026): ABD-İsrail'in İran'a saldırılarından günler sonra, İran güçleri Boğaz'ın kapalı olduğunu ilan etti. Günlük tanker geçişleri ~130'dan 10'dan az gemiye düştü .
• En yoğun aksama: En kötü durumda, yaklaşık 13 milyon bpd petrol arzı Hürmüz'ün gerisinde sıkışıp kaldı ve Körfez üreticilerini sahaları kapatmaya, rafinerileri ise üretimi kısmaya zorladı .
• Kısmi yeniden açılma (Haziran 2026): Trafik yeniden artmaya başladı. ABD Enerji Bakanı Chris Wright 9 Haziran'da Boğaz'dan gemi trafiğinin "çok güçlü bir şekilde arttığını" söyledi ve kısa bir yeniden akış penceresi bazı kargoların Çin'e hareket etmesine izin verdi.
• Ateşkesin bozulması ve yenilenen aksama: ABD-İran ateşkesi çöktükten sonra, Orta Doğu'dan ham petrol sevkiyatlarındaki açık "neredeyse çatışmanın ilk aylarındaki seviyesine geri döndü" ve fiyatlar tekrar varil başına 80-100 dolar aralığına yükseldi .
• Mevcut durum (Ağustos 2026 başı): Boğaz, fahiş sigorta maliyetleri ve önemli güvenlik riskleri nedeniyle fiilen yalnızca sınırlı bir kapasiteyle çalışıyor . Kongre Araştırma Servisi, trafik seviyelerinin savaş öncesi normlardan "sert bir şekilde düştüğünü" ancak bazı gemilerin transponder kapalı olarak geçiş yaptığını belirtiyor .
• Çin'e etkisi: Çin'in Haziran-Temmuz birleşik ithalat ortalaması olan 7,78 milyon bpd, savaş öncesi seviyenin yaklaşık 4,2 milyon bpd altında ve bu fark büyük ölçüde kaybedilen Hürmüz arzına atfediliyor . Çin, bunu telafi etmek için stratejik ve ticari stoklarından yoğun şekilde çekerek (Aralık 2025 itibarıyla yaklaşık 1,4 milyar varil stratejik rezerv) , Rus boru hattı ve ESPO akışlarını artırarak ve Orta Doğu dışı ham petrol türlerine yönelerek durumu dengelemeye çalışıyor.

Sonuç

Çin'in çaydanlık rafinerileri, on yılların en şiddetli tedarik kesintisini stoklarını tüketerek, İran dışı Orta Doğu ham petrolüne ve Rus ESPO'suna yönelerek ve giderek daha agresif bir ABD yaptırım rejimiyle baş ederek yönetiyor. Temmuz ayı ithalatı mütevazı bir toparlanma gösterse de, Hürmüz'deki yenilenen aksama, arz sıkışıklığının henüz bitmediği anlamına geliyor. Şandong çaydanlıklarındaki stok seviyeleri düşük kalmaya devam ediyor ve tarihsel olarak çaydanlıkların can damarı olan İran ham petrol alımlarının penceresi, yaptırımların yoğunlaşmasıyla daha da daralabilir.