Hürmüz Boğazı’nın Kapanması ve Jet Yakıtı Krizi: 2026 İran Savaşı Uçakları Yere İndirdi, Havacılığı Yeniden Şekillendirdi

Çatışma öncesinde Orta Doğu rafinerileri, Avrupa ve diğer bölgelerdeki havalimanlarına günde yaklaşık 470 bin varil jet yakıtı gönderiyordu; bu akış fiilen durdu .

Jet yakıtı fiyatları kabaca ikiye katlandı

Nisan 2026 ortasına gelindiğinde jet yakıtı fiyatları savaş öncesi seviyelerine kıyasla kabaca ikiye katlandı . IATA, 2026 yılı için ortalama jet yakıtı fiyatının varil başına yaklaşık 152 dolar olacağını öngördü – Nisan itibarıyla bir önceki yıla göre %121’lik bir artış . ABD’de ise S&P Global verilerine göre jet yakıtı fiyatı, CNBC’nin aktardığı üzere, 27 Şubat’ta galon başına 2,50 dolardan 2 Nisan’da 4,88 dolara yükseldi .

Basra Körfezi jet yakıtı ithalatına bağımlı ülkeler – Birleşik Krallık, Avustralya ve Meksika gibi – en ağır darbeyi aldı . Jet yakıtının yaklaşık üçte birini büyük ölçüde Orta Doğu’dan ithal eden Avrupa ise sistemik bir kıskaca girdi. ABD’den yapılan acil ithalat yetersiz kalırken Temmuz ayı itibarıyla havalimanlarında karnelere başlandı .

Havayolu operasyonları: Toplu iptaller ve hub kapanışları

Havayolu operasyonları üzerindeki anlık etki çok ağırdı. Büyük Körfez havalimanları – dünyanın en yoğun uluslararası aktarma merkezi Dubai, Abu Dabi ve Doha dahil – 28 Şubat saldırılarının hemen ardından kapandı ya da ciddi biçimde kısıtlandı ve yılların en sert havacılık şoklarından biri yaşandı . Havacılık analiz firması Cirium’a göre, saldırıları izleyen günlerde Orta Doğu’ya ve Orta Doğu’dan yapılması planlanan 51 bin 600 ticari uçuşun yarısından fazlası iptal edildi .

Avrupalı havayolları, yoğun yaz sezonu boyunca binlerce uçuşu iptal etti . Lufthansa Grubu tek başına jet yakıtından tasarruf etmek için altı ay içinde 20 bin uçuşu keserek tahmini 40 bin metrik ton yakıt tasarrufu sağladı . Birçok taşıyıcı Orta Doğu rotalarını tamamen askıya aldı; Yunanistan’ın en büyük havayolu Dubai seferlerini 31 Ağustos’a, Erbil ve Bağdat seferlerini ise 30 Eylül’e kadar iptal etti . Hava sahası kısıtlamaları Avrupa, Asya ve Afrika arasındaki uçuş rotalarının uzamasına yol açarak yakıt ve mürettebat maliyetlerini artırdı .

Havayolları, iki katına çıkan yakıt maliyetlerini dengelemek için bilet fiyatlarını yükseltti, yakıt ek ücretleri ve bagaj harçlarını artırdı . Haziran sonu itibarıyla, yaz seyahat sezonunda yolcuların mahsur kalmasına yönelik ciddi endişeler büyük ölçüde ortadan kalkmıştı ancak fiyatlar tarihsel ortalamaların oldukça üzerinde kalmaya devam etti . IATA, Boğaz tamamen açılsa bile Orta Doğu’daki rafineri kapasitesinin hasar görmesi nedeniyle arz toparlanmasının aylar sürebileceği uyarısında bulundu .

Uçak sipariş planları: Şimdilik duruyor

Operasyonel krizin şiddetine rağmen Körfez taşıyıcıları henüz uçak siparişlerini iptal etme ya da yeniden yapılandırma yoluna gitmedi. Ağustos 2026 başı itibarıyla Boeing, Körfez havayollarının teslimatları ertelemek ya da yeniden yapılandırmak için talepte bulunmadığını, uzun vadeli büyüme beklentilerinin bozulmadığını belirtti . Airbus da Nisan 2026 sonu itibarıyla herhangi bir iptal ya da erteleme bildirmedi .

IATA Başkan Yardımcısı, Orta Doğulu havayollarını siparişleri ertelememeleri konusunda uyararak, ertelemenin piyasa koşullarının öngörülemezliği ve yeni uçaklar için uzun bekleme süreleri nedeniyle uzun vadede maliyetli olacağını belirtti . Bununla birlikte analistler, uzun süreli bir kesintinin sipariş defterleri üzerinde baskı oluşturabileceği ve bazı taşıyıcıların krizin ilk haftalarında yeni sipariş faaliyetlerini yavaşlatmaya başladığı uyarısında bulundu .

Hükümet ve taşıyıcıların müdahale önlemleri

Çok taraflı acil eylem: En önemli koordineli müdahale, 11 Mart 2026’da IEA’nın 32 üyesinden oluşan üye ülkelerinden tarihinin en büyük acil petrol stoku salımını – 400 milyon varil – duyurmasıyla geldi. ABD 172 milyon varil, Japonya ise 80 milyon varil katkıda bulundu .

Birçok hükümet petrolü korumak için talep tarafı önlemleri uygulamaya koydu: yakıt karnesi, hız sınırlarının düşürülmesi, evden çalışma tavsiyeleri ve gazla çalışan enerji üretiminden kömüre geçiş . IEA, hava yolculuğunun en aza indirilmesi ve araç kullanma hızlarının azaltılması gibi önlemler çağrısında bulundu .

Havayolu düzeyinde yanıtlar: Taşıyıcılar bir dizi taktik uyguladı:

• Lufthansa’nın 20 bin uçuşluk kesintisinin öncülük ettiği agresif tarife indirimleri ve rota askıya almaları .
• Alternatif, çok uzak tedarikçilerden jet yakıtı temini – örneğin, Baton Rouge, Louisiana’dan Avustralya’nın Melbourne kentine daha önce görülmemiş mesafelerde ve önemli ölçüde daha yüksek maliyetle yapılan sevkiyatlar .
• Bilet fiyatlarına, bagaj harçlarına ve diğer ek ücretlere zam yapılması .
• Yakıt sıkıntısı çeken havalimanlarında yakıt ikmalinden kaçınmak için uzun bacaklı uçuşlarda fazladan yakıt taşıma (tankering) yöntemi.
• Hava sahasının kısmen yeniden açılmasıyla bazı Orta Doğu uçuşlarının temkinli bir şekilde yeniden başlatılması, ancak yüksek riskli rotalardaki askıya almaların sürdürülmesi .

Devam eden risk ve belirsiz görünüm

Ağustos 2026 itibarıyla Boğaz kısmen kapalı kalmaya devam ediyor. İran Meclisi, ABD ve İsrail bağlantılı gemilerin Boğaz’dan geçişini kalıcı olarak yasaklamak ve diğer ticari gemilerden kargo değerinin %7’sine varan geçiş ücreti almak için bir yasayı görüşüyor . Bu durum, krizin herhangi bir ateşkesin çok ötesine geçebileceği ve küresel havacılık yakıtı tedarik zincirleri için uzun vadeli etkiler doğurabileceği anlamına geliyor.

Sektör yetkilileri ve IATA, en iyi senaryolarda bile, Orta Doğu genelinde hasar gören rafineri kapasitesi nedeniyle jet yakıtı arzının kriz öncesi seviyelere tam olarak dönmesinin aylar alacağını vurguladı . IEA’nın Havayolu Taşımacılığı Küresel Görünümü raporu, kesintinin “yerleşik tedarik zincirlerini parçaladığı” ve net ihracatçı bölgelerin bile bölgesel fiyat farklılıklarından etkilendiği sonucuna vardı .