İran-Oman Hürmüz Boğazı Anlaşması: Ne Anlaşıldı, Ne Takıldı, Ne Zaman Açılacak?

Hürmüz Boğazı Nasıl Kapandı?

Hürmüz Boğazı, Şubat 2026 sonlarında ABD ve İsrail'in İran'a yönelik askeri operasyonlarıyla fiilen kapandı. İran, misilleme olarak su yolunu tehdit ve fiili saldırılarla kontrol altına aldı . 7 Nisan 2026'daki ateşkes büyük çaplı çatışmaları durdursa da boğaz kapalı kaldı. İran en son 11 Temmuz 2026'da uyarı ateşi açarak boğazı yeniden kapattığını duyurdu .

İran-Umman Anlaşması'nın Güncel Durumu

Nihai bir anlaşma imzalanmamış olsa da belirli aşamalar kaydedildi:

• Rota koordinatlarında uzlaşı: 5 Ağustos'ta İran Dışişleri Bakanlığı, Umman ile yeni bir nakliye rotasının koordinatları konusunda 'mutabakata varıldığını' ve ortak açıklamanın son aşamada olduğunu duyurdu .
• 'Çok yakın' ama şartlı: 8 Ağustos'ta İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Umman ile 'çok yakın' olduklarını ancak boğazın açılmasının ABD'nin İran'a tazminat ödemesi gibi başka koşullara bağlı olduğunu söyledi .
• Tek başına yeterli değil: Tahran, Umman ile ikili bir anlaşmanın tek başına boğazı açmayacağını, ABD-İran arasındaki daha geniş sorunların çözülmesi gerektiğini vurguluyor .

Önerilen Deniz Trafik Kontrol Yapısı

Ortaya çıkan plan, İran'a önemli yetkiler veren çift şeritli bir sistem öngörüyor:

• Çift şerit, İran kontrolünde giriş: Plan kapsamında, Körfez'e giren gemiler (giriş) İran sularındaki rotayı kullanacak ve İran kontrolünde olacak. Körfez'den çıkan gemiler (çıkış) ise Umman sularındaki rotayı kullanacak ve Umman gözetiminde olacak .
• İran talebi: 'Girişte kontrol, çıkışta gözetim': İran, tüm giriş trafiği üzerinde kontrol ve gerektiğinde çıkış trafiğine müdahale yetkisi istiyor .
• Umman'ın alternatif önerisi: Umman başlangıçta Körfez ülkelerinin desteğiyle gönüllü ücretlere dayalı ortak bir bölgesel yönetim mekanizması önermişti , ancak mevcut görüşmeler İran'ın daha iddialı kontrol modeline doğru kaymış durumda.

Tartışmalı Geçiş Ücretleri: En Büyük Engel

Geçiş ücretleri en tartışmalı konu. Üç tarafın önerileri oldukça farklı:

• İran parlamentosu ayrıca, izinsiz geçişlerde kargo değerinin %20'sine kadar para cezası öngören bir yasa tasarısını görüşüyor .
• Umman'ın pozisyonu, zorunlu bir geçiş ücreti değil, navigasyon, çevre koruma ve kurtarma hizmetlerini finanse etmek için 'gönüllü ücretler' toplanması yönündeydi .

Koşullar: ABD ve İsrail Gemilerine Yasak

İran, ABD ve İsrail gemilerinin dışlanmasını pazarlık konusu olmayan bir talep olarak görüyor:

• İran, ABD ve İsrail gemilerinin boğazdan geçişini yasaklamakta ısrar ediyor. İran devlet medyasına göre anlaşma, 'herhangi bir Amerikan veya İsrail gemisinin geçişini yasaklıyor' .
• Bir İran parlamento komitesi, ABD, İsrail ve diğer 'düşman' gemileri yasaklayacak ve ihlalcilere kargo değerinin %20'sine varan para cezası uygulayacak bir yasa tasarısını inceliyor .
• İran ayrıca, boğazın açılması için ABD'nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasını kaldırmasını da şart koşuyor .

Devrim Muhafızları'nın Saldırıları Sürüyor

Müzakereler boyunca ticari gemilere yönelik saldırılar devam etti ve güven ortamını ciddi şekilde zedeledi:

• 22 Nisan 2026: İran, Başkan Trump'ın ateşkesi uzatmasından saatler sonra en az üç ticari gemiye saldırdı .
• 7 Temmuz 2026: Bir Katar LNG tankeri patlama riskiyle karşı karşıya kalırken, bir Suudi ham petrol tankeri boğaz yakınlarında hasar gördü; deniz tehdit seviyesi 'şiddetli'ye yükseltildi .
• 11 Temmuz 2026: Devrim Muhafızları, gemilere füze ve insansız hava aracıyla ateş açtıktan sonra boğazı yeniden kapattığını duyurdu .
• Dini Lider'e yakın üst düzey Devrim Muhafızları komutanlarının, boğazda İran kontrolünü sağlamak için güç kullanımını onayladığı belirtiliyor; bu da müzakere sürecini zorlaştırıyor .

ABD Başkanı Trump'ın Rolü ve Açıklamaları

• Trump, 5 Ağustos'ta ABD-İran görüşmelerini 'çok iyi' olarak nitelendirdi .
• ABD, İran-Umman görüşmelerine dolaylı olarak dahil oldu ve geçici rotaların herhangi bir ücret veya engel olmaksızın işlemesi gerektiği konusunda katı bir tutum sergiliyor .
• ABD, İran'ın gemilere yönelik saldırıları durdurmayı ve tüm şeritleri ücretsiz olarak açmayı taahhüt etmesini istiyor .
• Bağımsız bir kaynak, bir atılım olduğunu doğrulamıyor; Trump'ın olumlu açıklamaları, İran'ın tazminat talepleri, ABD/İsrail gemilerine yasak ve Devrim Muhafızları'nın devam eden saldırılarıyla tezat oluşturuyor.

Sonuç

İran-Umman anlaşması kağıt üzerinde yakın görünüyor — rota koordinatları belirlendi ve ortak bir bildiri taslağı hazırlanıyor — ancak henüz imzalanmadı ve uygulanmadı. Anlaşma, üç temel anlaşmazlık nedeniyle tıkanmış durumda: İran'ın %5-7 kargo ücreti talebi (Umman'ın ~%3'ü ve ABD'nin sıfır ısrarına karşı), İran'ın ABD ve İsrail gemilerini tamamen yasaklama talebi ve ABD'nin deniz ablukasını kaldırma taahhüdünün olmaması. Bu arada Devrim Muhafızları, görüşmeler sırasında bile ticari gemilere saldırmaya devam ediyor ve boğaz, normal ticari trafiğe fiilen kapalı.